Ο απολογισμός ενός hashtag

Βασίλης Βαμβακάς

Αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνιολογίας της Επικοινωνίας (ΑΠΘ)

Φανερά και αφανή θύματα

To #MeToo είναι ένα κίνημα της διαδικτυακής εποχής που επανέφερε στο προσκήνιο ένα πολύ σημαντικό ζήτημα που έτεινε να ξεχαστεί: την ισχύ των φύλων. Επανέφερε δηλαδή φεμινιστικές διεκδικήσεις που σε μεγάλο βαθμό είχαν παραγνωριστεί μέσα στην παγκόσμια συζήτηση για την «κατάργηση» των φύλων, για το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού, για τις queer ταυτότητες που πρέπει να αναζητηθούν μέσα και έξω από βιολογικές οριοθετήσεις. Η ανισότητα των δύο φύλων, η βία και σεξουαλική παρενόχληση που ασκείται από τους άνδρες στις γυναίκες δεν έχει εκλείψει, όχι μόνο σε χώρες που οι θρησκευτικοί και αξιακοί κανόνες το επιτρέπουν, αλλά και εδώ στον «πολιτισμένο» κόσμο: 2.864 κλήσεις δέχτηκε μέσα στο 2018 η ειδική γραμμή SOS της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων από γυναίκες που θέλησαν να καταγγείλουν ότι είναι θύματα έμφυλης βίας. Τα νούμερα της ενδοοικογενειακής βίας φαίνεται πως είναι πολύ υψηλά στην Ελλάδα ως επιβεβαίωση είτε των παραδοσιακών ρόλων έμφυλης εξουσίας είτε της «νόμιμης» ζήλειας. Τo #MeToo από αυτήν την άποψη θα μπορούσε να είναι ένα πολύ σημαντικό επικοινωνιακό εργαλείο σε κοινωνίες όπως η δική μας, που θα κινητοποιούσε μια σοβαρή συζήτηση για τη βία που κρύβεται μέσα μας, στο σπίτι μας, τη βίαιη ανδροπρέπεια που παραγνωρίζεται ως κάτι άλλο από αυτό που πραγματικά είναι και φτάνει μέχρι αποτρόπαια εγκλήματα (όπως αυτό της αμερικανίδας βιολόγου στην Κρήτη). Αυτή η κουβέντα όμως ακόμη εκκρεμεί να ξεκινήσει.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε άλλωστε ότι το #MeToo έκανε αρχικά αισθητή και πιο έντονη της παρουσία του κυρίως σε αναφορά με σεξουαλικές παρενοχλήσεις στο Χόλιγουντ και σε άλλους επαγγελματικούς χώρους με αυξημένη δημοσιότητα. Η διαδικτυακή χρήση του σλόγκαν πήρε τη γνωστή στις μέρες μας εξομολογητική-αυτοβιογραφική έκφραση. Τα εκατομμύρια #MeToo που εκδηλώθηκαν δυστυχώς έγιναν αφορμή για την άρθρωση ενός νεοπουριτανικού λόγου που ξεκίνησε από την παράβλεψη ότι πράγματι σε ορισμένα κοινωνικά πεδία, όπως στον «κόσμο» της τέχνης και του θεάματος, ο ερωτισμός έχει – κακώς πιθανότατα – διαφορετική συμβολική και πρακτική λειτουργία από ό,τι σε άλλα. Μάλιστα η πουριτανική αυτή έκρηξη έφτασε στο σημείο ενός περίεργου αποκλεισμού όχι μόνο των φερόμενων ως θυτών, αλλά και του έργου τους, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις απαγορεύτηκε (βλ. Γούντι Αλεν). Ετσι, το #MeToo έγινε περισσότερο ένα ακόμη δημοφιλές hashtag ρηχού διχασμού, εύκολου στιγματισμού και εφήμερης διασημότητας και λιγότερο αφορμή για να αλλάξουν αυτά που οδηγούν στην πραγματικά αφανή έμφυλη βία.

Γλυκερία Μπασδέκη

Συγγραφέας

Δεν αρκούν τα μανταλάκια

Για να τελειώνουμε (μια και καλή) με την πατριαρχία, δεν αρκεί η αποκαθήλωσή της στα διαδικτυακά μανταλάκια. Η κατάχρηση εξουσίας, η λάιτ και η χαρντκόρ βία (που με το #MeToo απέκτησαν ορατότητα στη δημόσια σφαίρα) κινδυνεύουν να μετασχηματιστούν σε ανώδυνη ποπ σκανδαλοθηρία. Το #ΜeToo θα δικαιωθεί ως κίνημα μόνο αν ξεφύγει από την αυτοαναφορικότητα. Γιατί δεν αρκεί μόνο ο νόμος για να στηριχθούν τα θύματα αυτής της (κρυφής ή φανερής) σεξιστικής βίας. Ενας ολόκληρος ιδεολογικός μηχανισμός συντηρεί τις πατριαρχικές δομές, επιβραβεύοντας ή δικαιολογώντας τον θύτη. Σε αυτόν τον ανθεκτικό μηχανισμό (από τη δυτική θεολογία μέχρι την ποπ κουλτούρα του βιασμού ως ερωτικής φαντασίωσης και την απαξίωση της διαφορετικότητας) οφείλει ν’ αντισταθεί το #ΜεΤοο. Το μέγα ζητούμενο είναι να πετάξει και τα δικά του στερεότυπα, καλύπτοντας ένα μεγάλο και ανοιχτό φάσμα φεμινισμού που δεν στέκεται εμμονικά στο φύλο και στη γυναίκα-θύμα, αλλά προχωρεί πέρα από τις παγιωμένες αναπαραστάσεις για το σώμα και τη σεξουαλικότητα.

Το βιβλίο της Γλυκερίας Μπασδέκη «Κλάματα» μόλις κυκλοφόρησε από τη Δύο Δέκα Εκδοτική.

Γιώργος Κοτανίδης

Ηθοποιός

Θα αλλάξει κάτι ή θα «καταναλωθεί»;

Η αρχική μου αντίδραση όταν ξεκίνησε το κίνημα #ΜεΤοο ήταν «επιτέλους κάτι βγαίνει στο φως» από την τεράστια βία που υφίστανται οι γυναίκες σε όλα τα επίπεδα της καθημερινής ζωής και σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου. Μικρά κορίτσια βιάζονται από συγγενείς και φίλους τόσο στο Αφγανιστάν όσο και στην πολιτισμένη Αμερική και στην Ευρώπη. Το ότι σε πολλές χώρες αυτό αποτελεί «κανονικότητα» ενώ στις δυτικές κυρίως χώρες είναι καταδικαστέο, είναι σημαντικό αλλά δεν τα αλλάζει όλα. Ο άντρας είναι ο ισχυρός τόσο ως φύση όσο και κοινωνικά και οικονομικά. Η υποταγή της γυναίκας είναι ο κανόνας. Η εξουσία του ισχυρού ισχύει σε όλα τα επίπεδα και φυσικά στη σφαίρα του σεξ. Οι πλούσιοι αυτού του κόσμου αγοράζουν σεξουαλικές υπηρεσίες από τα φτωχά και αδύναμα αγόρια και κορίτσια αυτού του κόσμου που μεταβάλλονται σε σκλάβους των σεξουαλικών τους ορέξεων. Οι ιστορίες εμπορίου λευκής σάρκας που έρχονται στο φως είναι σχεδόν καθημερινές, άρα ξέρουμε όλοι γιατί μιλάμε. To trafficking είναι ένα διαρκές έγκλημα, πολύ μεγάλο.

Ολα ξεκίνησαν πριν από δύο χρόνια όταν υπήρξε ένα κύμα καταγγελιών διάσημων πρωταγωνιστριών εναντίον του παραγωγού Χάρβεϊ Γουάινστιν και η ηθοποιός Alyssa Milano πρότεινε στις γυναίκες που υπέστησαν σεξουαλική κακοποίηση να γράφουν #ΜεΤοο. Ωστόσο το κίνημα #ΜεΤοο είχε ξεκινήσει το 2006 από την Tarana Burke, μια απλή γυναίκα από το Μπρονξ που τη βίαζαν από τα έξι της χρόνια, αλλά είχε τότε σχετικά χαμηλή απήχηση. Η εμπλοκή σε αυτό των διάσημων σταρ τού έδωσε την απόλυτη δημοσιότητα και το έφερε στο επίκεντρο της παγκόσμιας κοινής γνώμης.

Αυτό που διαφοροποιεί τα πράγματα στο επίπεδο του Χόλιγουντ είναι η διασημότητα των εμπλεκόμενων θυτών και θυμάτων που το έκανε θέμα στον παγκόσμιο Τύπο και ιδίως στο Διαδίκτυο, το οποίο διψάει για σκάνδαλα και την αποκάλυψή τους. Ο κόσμος «σοκάρεται» όταν ακούει μια διάσημη σταρ να καταγγέλλει τον Χάρβεϊ Γουάινστιν για σεξουαλική κακοποίηση, την ίδια στιγμή που γνωρίζει ότι ο διευθυντής μιας οποιασδήποτε εταιρείας κάνει το ίδιο. Ως εδώ όλα καλά.

Υπάρχει όμως και μια ένσταση στο χολιγουντιανό #ΜεΤοο. Το να ενδίδει μια ηθοποιός στον Χάρβεϊ Γουάινστιν και να πέφτει στο κρεβάτι του την κάνει πρωταγωνίστρια με μεγάλη καριέρα και πολύ χρήμα. Μπορεί λοιπόν μετά τόσα χρόνια να τον καταγγέλλει; Ναι, μπορεί, αλλά θα ήταν σωστό να αναφέρει ότι κάποιες άλλες που αρνήθηκαν δεν έγιναν ποτέ πρωταγωνίστριες και πλούσιες και ίσως να ήταν περισσότερο ταλαντούχες. Και δεν ηθικολογώ.

Από το ξεκίνημα της καριέρας μου ως ηθοποιού αντιλήφθηκα ότι υπάρχει αυτή η παράμετρος στη λειτουργία του χώρου. Συνάντησα αρκετές περιπτώσεις όπου ο ισχυρός παράγων μιας δουλειάς, παραγωγός ή σκηνοθέτης, «παρενοχλούσε» μια νεαρή ηθοποιό προκειμένου να της δώσει τον ρόλο που διεκδικούσε. Και μερικές φορές η πίεση ήταν ασφυκτική σε νεαρές ή νεαρούς συναδέλφους που βρέθηκαν σε δύσκολη θέση και ενέδωσαν κερδίζοντας τον ρόλο ή αρνήθηκαν χάνοντας. Υπήρχαν πάντα κορίτσια και αγόρια έτοιμα να ενδώσουν. Η έκφραση «θα σε κάνω πρωταγωνίστρια ή πρωταγωνιστή» ήταν κάτι που ξέραμε και σχολιάζαμε συχνά.

Βεβαίως υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά από το γεγονός ότι κάποιοι καλλιτέχνες που ηγούνται θεατρικών ή κινηματογραφικών σχημάτων ασκούν μια ιδιαίτερη γοητεία και ελκύουν ως προσωπικότητες. Αλλά εδώ υπάρχει μια διαφορετική δυναμική στις σχέσεις, διότι οι άνθρωποι έρχονται πολύ κοντά δουλεύοντας μαζί, δημιουργούν, τσακώνονται και αγαπιούνται.

Είναι άλλο πράγμα να αναδείξει ένας σκηνοθέτης την αγαπημένη του και εντελώς διαφορετικό να αναδεικνύει όποια του αρέσει προτείνοντας την εύνοια με αντάλλαγμα το σεξ.

Ομως το σημαντικό παραμένει, ότι το κρίσιμο αυτό ζήτημα ήρθε στο φως. Το ερώτημα είναι: θα αλλάξει κάτι ή θα καταναλωθεί όπως όλα τα ειδησεογραφικά σκάνδαλα πρώτης γραμμής και τα πράγματα θα μείνουν ως έχουν;

Αργυρώ Χιώτη

Σκηνοθέτρια, ιδρύτρια της ομάδας Vasistas

Φλερτ στην ιδιωτική ζωή, ισότητα στην εργασία

Δεν νοµίζω ότι υπάρχει άνθρωπος που να πιστεύει ότι o σεξισμός, με όποιον τρόπο και αν εκδηλώνεται – εμφανώς και βίαια ή υποδόρια και καλυμμένα -, δεν είναι ένα ζήτημα που οφείλουμε να θέσουμε σε δημόσια συζήτηση και στην Ελλάδα· να μας απασχολήσει, να µας ωθήσει, γυναίκες και άνδρες, να αναρωτηθούµε για τις σχέσεις και τις επαφές μας, ανάμεσα σε άλλα και στον εργασιακό χώρο. Στέκομαι εδώ στην όποια μορφή σεξισμού στον εργασιακό χώρο, αφετηρία του κινήματος #ΜeΤoo, και συνειδητά δεν μπαίνω σε άλλες σοβαρές του πτυχές, όπως το ζήτημα της βίας κατά των γυναικών, τεράστιο κοινωνικό ζήτημα, πολύ θλιβερό και με δυσοίωνο μέλλον…

Είναι προφανές και όμως μοιάζει να πρέπει να το τονίζουμε ξανά και ξανά: είναι τελείως διαφορετικό πράγμα ο ερωτισμός, το φλερτ ως φυσική ανάγκη και απόλαυση όλων των ανθρώπων στην ιδιωτική τους ζωή και τελείως άλλο η ανάγκη για μια υγιή και ισότιμη σχέση ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες σε ένα εργασιακό περιβάλλον.

Πόσες γυναίκες βιώνουν πραγματικά και ελεύθερα το δικαίωμα στην εργασιακή ισότητα; Ως ανθρώπινα όντα που επιλέγουν να εργαστούν στον οποιονδήποτε τομέα, χωρίς να έχει χρειαστεί να ανεχτούν, να παραβλέψουν ή, παίζοντας το παιχνίδι που τους τίθεται, έως και συνειδητά να «χρησιμοποιήσουν» συμπεριφορές ή καταστάσεις που υπαγορεύει η σεξουαλική τους ταυτότητα και μόνο;

Και πόσοι άνδρες μπορούν πραγματικά να πουν, αν αναλογιστούν για λίγο, ότι στην εργασία τους αντιμετωπίζουν απόλυτα ισότιμα άνδρες και γυναίκες; Ακόμα και όταν ιεραρχικά μια γυναίκα είναι σε υψηλότερη θέση; Πόσο πραγματικά σέβονται και εκτιμούν τις γυναίκες στη δουλειά; Δεν μου αρέσει να γενικεύω, ούτε να διαχωρίζω, όμως ναι, φυσικά και θεωρώ ότι τα αμέτρητα περιστατικά σεξισμού (και) στον ελλαδικό εργασιακό χώρο και πλήθος κακές συνήθειες ή λανθασμένες «μάτσο» αντιλήψεις σαφώς και αποτελούν θέμα προς δημόσια συζήτηση και περισυλλογή. Χωρίς θυμό, αλλά με ειλικρίνεια.

Μυρτώ Παπαθανασίου

Λυρική ερμηνεύτρια

Οι γραμμές είναι λεπτές

Οι αποκαλύψεις γύρω από το θέµα της σεξουαλικής παρενόχλησης έφεραν στο φως κάτι το οποίο όλοι γνωρίζαµε ότι συµβαίνει. Οµως από το να το συζητείς στο παρασκήνιο ή στα καλλιτεχνικά πηγαδάκια µέχρι να το δεις στις ειδήσεις ή γραµµένο στις εφηµερίδες µε ονόµατα και ιστορίες είναι τελείως διαφορετικό. Φυσικά δεν πρόκειται για περιστατικά που αφορούν µόνο τον χώρο του θεάµατος.  Είναι δύσκολο να βρεις επαγγελµατικό χώρο που να µη βαρύνεται από τέτοιου είδους γεγονότα. Η λάµψη και η αναγνωρισιµότητα των καλλιτεχνών έδωσαν νέες διαστάσεις σε ένα θέµα που έχει αρνητικό πρόσηµο. Είναι απολύτως κατανοητό και αποδεκτό να σταθούµε απέναντι σε αυτόν τον κύκλο της έµµεσης ή της άµεσης βίας, να τον καταδικάσουµε και να αγωνιστούµε για την εξάλειψή του.

Την ίδια στιγμή όμως αναδύεται η ανάγκη της ορθής σκέψης που θα δώσει τις σωστές, τις πραγματικές διαστάσεις αυτού του κατακριτέου φαινομένου. Η δίνη και η παραζάλη των γεγονότων της σεξουαλικής παρενόχλησης και της κακοποίησης – που πήραν τη μορφή χιονοστιβάδας – δεν μπορούν να δημιουργήσουν γενικεύσεις και αφορισμούς. Δίκαια μπορεί να σκεφτεί κανείς αν με την ίδια δύναμη θα έβγαιναν περιπτώσεις ατόμων που ενέδωσαν σε ανάλογες «προκλήσεις» για να εξασφαλίσουν ένα καλό συμβόλαιο. Η συζήτηση γύρω από το κίνημα #ΜeΤoo, για ν’ αποδώσει καρπούς θα πρέπει να γίνει σε νέες βάσεις πραγματικών διαστάσεων, που δεν θα φέρουν τη σχιζοφρένεια και την τρέλα που έχει δημιουργηθεί. Που θα μπορούμε να τραβήξουμε γραμμή και να ξεχωρίσουμε τη φιλοφρόνηση από την παρενόχληση. Σαφώς και θα καταδικάσουμε συμπεριφορές που θίγουν την τιμή και την υπόληψή μας, αλλά δεν θα ποινικοποιήσουμε την ευγένεια και το φλερτ. Οι γραμμές είναι λεπτές και απαιτείται ωριμότητα και σοβαρότητα.

Λένα Δροσάκη

Ηθοποιός

Ανάγκη για ψυχική και σεξουαλική εκπαίδευση

Αναλογίζομαι τον εγκλωβισμό που φέρνουν ο φανατισμός και το μίσος από τις ακρότητες και τα στερεότυπα που δημιουργούν τα κινήματα. Τελικά απομακρύνουν τις γυναίκες από το πραγματικό ζητούμενο; Που εν τέλει είναι η ισότητα με έναν κοινωνικά καταπιεσμένο και πολλές φορές τραυματισμένο άνδρα, η απελευθέρωση και των δύο φύλων.Υπάρχουν η πολιτεία, το κράτος και θεσμοί που προστατεύουν αυτά τα θεμελιώδη δικαιώματα. Η ανάγκη δημιουργίας κινημάτων μάς δείχνει τη δυσλειτουργία και την παρακμή των θεσμών.

Οπότε η λύση είναι γενικότερη και συμπεριλαμβάνει τη σεξουαλική και ψυχική διαπαιδαγώγηση ανεξάρτητα από την παιδεία και τις σπουδές. Με σκοπό τη δημιουργία υγιών οικογενειών και προαγωγή ατόμων που δεν θα παράγουν τέτοιες συμπεριφορές. Αρα βρισκόμαστε μπροστά στον φαύλο κύκλο «πολιτική παιδεία και κοινωνία» και τι αξίζει σε τι…

#ΜeΤoo

Εγώ…

Είμαι γυναίκα

Δυναμική;

Διάσημη;

Απλή;

Γλυκιά;

Αυστηρή;

Ντροπαλή;

Εργατική;

Ανασφαλής;

Αυτό αφορά μόνο εμένα.

Τι σημαίνει ΜeΤoo?

Και εγώ;

Εγώ;

Τι;

Τι μου συνέβη;

Εκείνος…

Είναι δυνατός

Χειριστικός

Εκβιαστικός

Βίαιος

Πληγωμένος

Φοβισμένος

Δεν θέλει να τον αφορά τίποτα.

Εσύ…

Αυτό που μου συνέβη πιθανότατα

το γνώριζες

το υποψιάστηκες

το δέχτηκες

το χλεύασες

το απέκρυψες

Αυτό αφορά εσένα.

Η αλήθεια έχει δύναμη με ή χωρίς hashtags.

Αυτό μας αφορά όλους.

Σίσσυ Τουµάση

Ηθοποιός

Χρειάζεται διαρκής μάχη

Το #ΜeΤoo κατάφερε να στρέψει το βλέμμα της κοινής γνώμης στο θέμα της σεξουαλικής κακοποίησης και έδωσε τον χώρο αλλά και τη δύναμη σε πολλές γυναίκες να μιλήσουν. Η αποκαθήλωση όμως των προσώπων που κατηγορήθηκαν αφορούσε ως επί το πλείστον διευθυντές εταιρειών, πολιτικά πρόσωπα, μεγαλοπαραγωγούς του Χόλιγουντ κ.λπ.

Ομως ο κόσμος δεν είναι το Χόλιγουντ και ορισμένες χώρες της Ευρώπης. Είναι χώρες που η γυναίκα όχι μόνο δεν έχει το δικαίωμα να καταγγείλει οποιοδήποτε περιστατικό βίας εις βάρος της, αλλά αντιθέτως βρίσκεται στο στόχαστρο αν το κάνει. Ο κόσμος στην πραγματικότητα αποτελείται από ανθρώπους που υποφέρουν καθημερινά και κανένα hashtag δεν αρκεί για τη σωτηρία τους. Ανθρώπους που βιώνουν τη βία και τον κοινωνικό ρατσισμό στον δρόμο, στη δουλειά τους ή στο ίδιο τους το σπίτι. Είναι υπάλληλοι, εργάτριες, μητέρες.

Κακά τα ψέματα, η βία (σεξουαλική ή μη) και η κοινωνική ανισότητα των δύο φύλων είναι μια πραγματικότητα που μετρά αιώνες. Είναι κατά κάποιον τρόπο εγγεγραμμένη μέσα μας. Είναι μέρος της ιστορίας των ανθρώπων.

Ενα hashtag, ένα κίνημα από μόνο του δεν αρκεί για να το ανατρέψει αυτό. Είναι σίγουρα πολύ θετική και ελπιδοφόρα η ύπαρξή του, όμως δεν μπορεί κανείς να επαναπαυτεί σε αυτό και να θεωρήσει πως ένα παγιωμένο status quo αλλάζει έτσι εύκολα. Αυτό που χρειάζεται είναι καθημερινός αγώνας ώστε να υπάρξει ένα νομοθετικό πλαίσιο προστασίας. Χρειάζεται πολύς χρόνος και χρειάζεται παιδεία. Χρειάζεται διαρκής μάχη εκεί έξω.

Δύο χρόνια δεν επαρκούν για να βγάλουμε συμπεράσματα για το #ΜeΤoo. Είναι πολύ νωρίς γι’ αυτό. Και αυτό γιατί το «τέρας» που έχουμε να αντιμετωπίσουμε έχει πολύ βαθιές και γερές ρίζες.

Στη νουβέλα του Marquis de Sade «Ernestine» η κοπέλα που έπεσε θύμα σεξουαλικής κακοποίησης λέει: «Μήνυση, γερουσιαστά, μήνυση, εγώ!… Ω! Οχι, είναι κάποια ατίμωση για την οποία μια γυναίκα δεν πρέπει ποτέ να παραπονιέται στη Δικαιοσύνη. Αν το κάνει, θα ταπεινωθεί και πιο πολύ θα προσβληθεί η αιδώς της με καταθέσεις που θα την κάνουν να κοκκινίζει, παρά θα ικανοποιηθεί η τιμή της από την εκδίκηση που θα πάρει». Ο De Sade το έγραψε αυτό το 1800· 220 χρόνια αργότερα πόσα στ’ αλήθεια έχουν αλλάξει;

Δηµήτρης Καραντζάς

Σκηνοθέτης

Στήριξη θυμάτων χωρίς «σταύρωση» υπόπτων

Η συζήτηση γύρω από την εκμετάλλευση, τον εκβιασμό και τη χυδαία εξουσία έναντι ανθρώπων που παλεύουν να βρουν θέση στην αδηφάγο καλλιτεχνική πραγματικότητα είναι οπωσδήποτε χρήσιμη, οπωσδήποτε αναγκαία και οπωσδήποτε πρέπει να γίνεται με όποιο κόστος έκθεσης.

Ωστόσο, σε όλες αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να υπάρχουν τα απαραίτητα αποδεικτικά στοιχεία και να μη «σταυρώνονται» και «καθαιρούνται» άνθρωποι χωρίς επαρκείς αποδείξεις. Δυστυχώς είδαμε να συμβαίνει κι αυτό. Πρέπει να υπάρξει ψυχραιμία και διαύγεια σε τόσο κρίσιμες περιπτώσεις. Οπως επίσης πρέπει να υπάρχει θάρρος και τόλμη και υποστήριξη θυμάτων τέτοιου είδους συμπεριφορών. Αυτό φυσικά δεν αφορά μόνο τις μακρινές μας Ηνωμένες Πολιτείες ή άλλες χώρες της Ευρώπης. Αφορά και την εδώ πραγματικότητα και προτείνω να υποχωρήσουν ο φόβος και η αγωνία ανθρώπων μήπως χάσουν την δουλειά τους. Η ίση αντιμετώπιση και αξιοπρέπεια της ανθρώπινης φύσης είναι ανώτερη όλων των πιθανοτήτων και των τρόμων.

Poka-Yio

Αναπληρωτής καθηγητής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών

Ενα υπερόπλο ταυτότητας

Το #ΜeΤoo είναι ένα εργαλείο-όπλο, ένα μίνι application ενδυνάμωσης, καταγγελίας και τιμωρίας. Η χρήση του προσφέρει άμεση και απρόσκοπτη, δημόσια καταγγελτική φωνή. Ενα παγκόσμιο βήμα καταγγελίας για έμφυλα εγκλήματα που έγιναν το συχνότερο κρυφά και υπό συνθήκες εκβιασμού ή βίας. Ενα ανεξίτηλο pepper spray που καίει τα μάτια του θύτη και το κάνει δημόσια τόσο πανίσχυρο που δρα καταλυτικά στο παρόν αλλάζοντας ταυτόχρονα το μέλλον αλλά και το παρελθόν. Αυτή η κάμψη του χρόνου και η απεριόριστη επενέργεια στην ταυτότητα του υποκειμένου μπορούμε να πούμε πως καθιστούν το #ΜeΤoo το πρώτο υπερόπλο ταυτότητας σε μια εποχή ταυτοτήτων. Η αποτρεπτική ισχύ του #ΜeΤoo είναι χειραφετική και ενδυναμωτική.

Η αστραπιαία, πολλαπλασιασμένη ηχώ του μέσου κοινωνικής δικτύωσης αφήνει τόσο χρόνο νηφάλιας αντανάκλασης όσο χρειάζεται το πάτημα του repost. Είναι η δικαιοσύνη του εικοστού πρώτου αιώνα.

Στιγμιαία, τυφλή, ενίοτε σκληρή αλλά και αλληλένδετη με το μέσο επικοινωνίας της που ταυτίζεται πια με το μέσο επιβολής της. Μια δικαιοσύνη που μοιράζεται τις εγγενείς αδυναμίες του μέσου επικοινωνίας όπως και την απεριόριστη δύναμή του.

Ιρις Λυκουριώτη

Αρχιτέκτονας

Aς πούμε επιτέλους #UsΤoo

Το σύνθημα #ΜeΤoo έχει ξεκινήσει, για να είμαστε ακριβείς, από το 2006, από τη νεοϋορκέζα μαύρη ακτιβίστρια και κοινωνική λειτουργό Tarana Burke, δηλαδή 11 χρόνια πριν γίνει χολιγουντιανό και παγκόσμιο viral. Η κυρία Burke είναι εν πολλοίς άγνωστη σε εμάς και στο πλατύ κοινό γιατί η πολυβραβευμένη, κατά τα άλλα, καθημερινή εργασία της ενάντια στη βία κατά των γυναικών δεν αξιολογείται ως φωτογενής από τα κυρίαρχα ΜΜΕ.

Η τεράστια δημοσιότητά του #ΜeΤoo μέσω Χόλιγουντ το 2017 (Οκτώβριος) αλλά και η γεωγραφική προέλευσή του (ΗΠΑ) συνδέονται με την τελική ευθεία της προεκλογικής εκστρατείας της Χίλαρι Κλίντον (Νοέμβριος 2017), την οποία μέρος του Χόλιγουντ υποστήριξε ως «χορηγός επικοινωνίας».

Αυτή η δημοσιότητα φυσικά είναι καλοδεχούμενη, αν την επόμενη στιγμή, όταν τα διάσημα στόματα σιωπήσουν, δεν θα αποσιωπηθεί και το θέμα της γυναικείας καταπίεσης με όλες τις παράπλευρες απώλειές του, όπως την αποσιώπηση, υποτίμηση, παρεμπόδιση της γυναικείας παρουσίας και του έργου των γυναικών, είτε αυτό είναι ο καθημερινός τους μόχθος, ο μισθός τους, τα έργα των χεριών τους ή ο λόγος τους στη δημόσια σφαίρα. Η βία ή ο εκφοβισμός είναι απλώς το αποκορύφωμα αυτής της συστηματικής αποσιώπησης.

Η πραγματικότητα στην οποία ακουμπάει το #ΜeΤoo είναι η παγκόσμια συρρίκνωση των δομών πρόνοιας, τις τελευταίες δεκαετίες, μέσα από τις περίφημες νεοφιλελεύθερες «μεταρρυθμίσεις» (περικοπές) της οικονομίας (μειώσεις φόρων σημαίνει και υποβάθμιση των υπηρεσιών φροντίδας). Οι γυναίκες καλούνται να καλύψουν το «κενό». Η οπισθοδρόμηση αυτή, την οποία αισθάνονται ή διαισθάνονται οι νέες γυναίκες όταν κατοχυρωμένα δικαιώματα όπως η άμβλωση αμφισβητούνται χωρίς προσχήματα, είναι και το σπίρτο που αναζωπυρώνει και το hashtag με αφορμή κάθε νέο επεισόδιο επίθεσης σε γυναίκα. Να μην ξεχνάμε ότι οι πολιτικές αμφισβήτησης βασικών κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων είναι και ο στόχος του ακροδεξιού λόγου. Η περιστολή της ελευθερίας των γυναικών είναι το απαραίτητο ξεκίνημα.

Κλείνω με μια φράση την οποία διατύπωσε χωρίς ντροπή ευρωπαίος πολιτικός άνδρας και την οποία αναπλαισιώνει κριτικά η Βάσκα Irantzu Varela στην καταπληκτική και τρομερά χιουμοριστική διαδικτυακή εκπομπή της «El Tornillo» («Η βίδα» στα ισπανικά), η οποία δεν αποτελείται παρά από εβδομαδιαία πεντάλεπτα φεμινιστικά μαθήματα: «Οι νόμοι είναι σαν τις γυναίκες: είναι για να τους παραβιάζεις». Τα ανεκδιήγητα αυτά λόγια μάς εξηγεί θαυμάσια το βιβλίο της Σίλβια Φεντερίτσι «Ο Καλιμπάν και η Μάγισσα: Γυναίκες, σώμα και πρωταρχική συσσώρευση», απαραίτητο ανάγνωσμα για την απομάγευση των γυναικών και όσων άλλων ενδιαφέρονται. Τέλος, όπου «γυναίκες» στο παραπάνω κείμενο ας διαβάζουμε «τις/τους αδύναμες/ους» ή «διαφορετικές/ούς» αυτού του κόσμου και ας πούμε κάποια στιγμή επιτέλους: #UsToo!