Σε τρεις ερευνητές το Νομπέλ

Τρεις επιστήμονες μοιράστηκαν το φετινό Νομπέλ Φυσιολογίας ή Ιατρικής επειδή ανακάλυψαν τον τρόπο με τον οποίο αποκρίνεται το σώμα στις μεταβολές των επιπέδων οξυγόνου, μία από τις πλέον ουσιαστικές για τη ζωή διαδικασίες.

Ο Ουίλιαμ Κέιλιν τζούνιορ από το Αντικαρκινικό Ινστιτούτο Dana-Farber και το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ της Μασαχουσέτης· ο σερ Πίτερ Ράτκλιφ από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και το Ινστιτούτο Francis Crick του Λονδίνου· και ο Γκρεγκ Σεμέντσα από το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins της Βαλτιμόρης, στο Μέριλαντ, κατάφεραν να αποσαφηνίσουν το πώς συναισθάνονται τα κύτταρα τα μειούμενα επίπεδα οξυγόνου και αντιδρούν φτιάχνοντας νέα αιμοσφαίρια και αιμοφόρα αγγεία.

Πέραν του ότι περιγράφει μια θεμελιώδη φυσιολογική διαδικασία που επιτρέπει σε ζώντες οργανισμούς να αναπτύσσονται σε μερικές από τις περιοχές της Γης με το μεγαλύτερο υψόμετρο, ο μηχανισμός αυτός έχει προσφέρει στους ερευνητές νέους δρόμους για την ανάπτυξη θεραπειών για την αναιμία, τον καρκίνο, τις καρδιοπάθειες και άλλες νόσους.

Οι ερευνητές αφιέρωσαν περισσότερες από δύο δεκαετίες προκειμένου να ξεμπλέξουν το κουβάρι τού πώς τα κύτταρα του σώματος καταρχήν αντιλαμβάνονται και στη συνέχεια αποκρίνονται στα χαμηλά επίπεδα οξυγόνου. Το πολύτιμο αυτό αέριο χρησιμοποιείται από μικροσκοπικές δομές, ονόματι μιτοχόνδρια, που απαντούν σε όλα σχεδόν τα ζωικά κύτταρα προκειμένου να μετασχηματιστεί η τροφή σε χρήσιμη ενέργεια.

Η ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ. Οι επιστήμονες έδειξαν πως, όταν υπάρχει ανεπάρκεια οξυγόνου, παρατηρείται σταδιακή επαύξηση ενός πρωτεϊνικού σύμπλοκου που ο Σεμέντσα βάφτισε επαγόμενο από την υποξία παράγοντα ή HIF, σε όλα σχεδόν τα κύτταρα του οργανισμού. Η αύξηση του HIF έχει έναν αριθμό συνεπειών, πρωτίστως όμως ενισχύει τη δραστηριότητα ενός γονιδίου που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ερυθροποιητίνης (EPO), μιας ορμόνης η οποία ενισχύει με τη σειρά της τη δημιουργία ερυθρών αιμοσφαιρίων που μεταφέρουν οξυγόνο.

Ο σερ Πίτερ Ράτκλιφ αναγκάστηκε να διακόψει μια συνάντηση στο εργαστήριό του στην Οξφόρδη προκειμένου να απαντήσει στο τηλεφώνημα από τη Στοκχόλμη. «Προσπάθησα να βεβαιωθώ ότι δεν ήταν κάποιος φίλος που με δούλευε» είπε στην «Guardian». «Επειτα αποδέχθηκα τα νέα και άρχισα να σκέφτομαι πώς θα αναδιοργάνωνα τη μέρα μου. Οταν σηκώθηκα το πρωί, δεν περίμενα επ’ ουδενί αυτή την εξέλιξη». Κλείνοντας το τηλέφωνο, επέστρεψε στη συνάντηση και, κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής Νομπέλ, συνέχισε σαν να μη συνέβαινε τίποτα. Τουλάχιστον μία επιστήμονας ωστόσο είχε τις υποψίες της, έχοντας προσέξει ότι είχε αφήσει έναν καφέ στην αίθουσα, και επέστρεψε με ένα φλιτζάνι τσάι.

Ο Κέιλιν ήταν μισοκοιμισμένος όταν χτύπησε το τηλέφωνο. «Είχα επίγνωση ως επιστήμονας ότι αν χτυπήσει το τηλέφωνο στις 5 το πρωί και ο αριθμός έχει υπερβολικά πολλά ψηφία, πρόκειται κάποιες φορές για πολύ καλά νέα, και η καρδιά μου πήγε να σπάσει» δήλωσε. «Ηταν λίγο σουρεαλιστικό».

ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Στοκχόλμης, οι τρεις επιστήμονες θα μοιραστούν από κοινού το χρηματικό έπαθλο των εννέα εκατομμυρίων σουηδικών κορονών (828.000 ευρώ). Το έργο τους έχει οδηγήσει σε έναν αριθμό φαρμάκων, όπως το roxadustat και το daprodustat, που αντιμετωπίζουν την αναιμία ξεγελώντας το σώμα ώστε να πιστεύει ότι βρίσκεται σε μεγάλο υψόμετρο και να παράγει έτσι περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια. Το roxadustat έχει διατεθεί ήδη στην αγορά στην Κίνα, παραμένει ωστόσο στο στάδιο της αξιολόγησης από τις ευρωπαϊκές ρυθμιστικές Αρχές. Αντίστοιχα φάρμακα φιλοδοξούν να βοηθήσουν ασθενείς που πάσχουν από καρδιοπάθειες και καρκίνο των πνευμόνων και δύσκολα έχουν επαρκή επίπεδα οξυγόνου στο αίμα τους. Επιπλέον πειραματικά φάρμακα βασισμένα στην ανακάλυψη αυτή έχουν στόχο να εμποδίσουν την ανάπτυξη άλλων μορφών καρκίνου αναστέλλοντας την ικανότητά τους να φτιάχνουν νέα αιμοφόρα αγγεία.