Ενας Ελληνας στο Μπαουχάουζ της Βαϊμάρης

Είναι από τις πλέον παρεξηγημένες προσωπικότητες της Ελλάδας του 20ού αι. Οι περισσότεροι τον γνωρίζουν από το πλέον δημοφιλές έργο του – το Ωδείο Αθηνών – χωρίς να ξέρουν όμως ότι είναι ένα μόλις μέρος ενός φιλόδοξου εγχειρήματος που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Οπως δεν γνωρίζουν ότι σχεδίασε ακόμη και την τελευταία λεπτομέρεια του κτιρίου – τις πόρτες και τα πόμολα. Ως ο μοναδικός Ελληνας που ήρθε σε άμεση επαφή με τις ιδέες και τα έργα του Bauhaus, πιστεύεται ότι υπήρξε μαθητής του ιδρυτή και «ψυχής» της σχολής Βάλτερ Γκρόπιους, ενώ δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν επισήμως την εγγραφή του. Το βέβαιο είναι ότι έζησε στη Βαϊμάρη μέχρι το τέλος του 1923 γνωρίζοντας από κοντά τη δουλειά στο Βauhaus, παρακολουθώντας πιθανόν και κάποιες διαλέξεις. Και ενώ δύσκολα κάποιος θα μπορούσε να αριθμήσει και άλλα έργα του εκτός από το Ωδείο, οι εφαρμοσμένες αρχιτεκτονικές του ιδέες έχουν δυναμική παρουσία στην καθημερινότητά μας: από το νοσοκομείο Σωτηρία έως το σημερινό Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Τρίπολης, το οποίο χτίστηκε το 1933 βάσει δικών του σχεδίων ως σανατόριο.

Ο λόγος για τον Ιωάννη Δεσποτόπουλο, τον πρωτοπόρο της αρχιτεκτονικής, που κατάφερε να συνδυάσει τα αρχιτεκτονικά του έργα με ένα πλούσιο θεωρητικό αλλά και διδακτικό έργο. Και στον οποίο είναι αφιερωμένη η έκθεση «Από το κτίριο στην κοινότητα: Ο Ιωάννης Δεσποτόπουλος και το Bauhaus» που διοργανώνεται με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την ίδρυση του Bauhaus από το Ινστιτούτο Γκαίτε, με την υποστήριξη του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Υπουργείου Εξωτερικών και σε συνεργασία με τα Αρχεία Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής του Μουσείου Μπενάκη και το Ωδείο Αθηνών.

«Είναι γεγονός πως δεν είναι από τους πιο γνωστούς αρχιτέκτονες, όπως επί παραδείγματι ο Δημήτρης Πικιώνης ή ο Αρης Κωνσταντινίδης. Τον Ιωάννη Δεσποτόπουλο τον γνωρίζουν κατά βάση όσοι ασχολούνται με την αρχιτεκτονική. Γι’ αυτό θελήσαμε να δείξουμε μέσα σε ένα δικό του κτίριο – το οποίο ευελπιστούμε να λειτουργήσει και ως μέρος της έκθεσης – κείμενα, τεκμήρια και φωτογραφικό υλικό ώστε να τον γνωρίσει καλύτερα το ευρύ κοινό» εξηγεί στο «Νσυν» ο επιμελητής της έκθεσης, αρχιτέκτονας Λουκάς Μπαρτατίλας.

Στο υπόγειο του Ωδείου Αθηνών και στο τμήμα εκείνο που παραπέμπει σε παρεκκλήσι θα φιλοξενηθεί η έκθεση με τα σχέδια και τα ζωγραφικά έργα του Ιωάννη Δεσποτόπουλου, τα σπουδαστικά του σκίτσα, τις φωτογραφίες αλλά και τα κείμενά του με σκέψεις και ιδέες γύρω από το πώς έβλεπε τον άνθρωπο, το κτίριο και την πόλη, μαζί με ένα εκτενές χρονολόγιο της ζωής του, αλλά και μια ενδιαφέρουσα παράλληλη παρουσίαση των γεγονότων που σχετίζονται με την εξέλιξη του Bauhaus και την αντίστοιχη πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα.

«ΠΑΡΕΞΗΓΗΜΕΝΟΣ». «Ο Δεσποτόπουλος δεν ήταν ο κλασικός αρχιτέκτονας. Είχε μια πολύπλευρη δράση, όπου λόγος, πράξη και διδασκαλία είχαν ισότιμο ρόλο» λέει ο Λουκάς Μπαρτατίλας και εξηγεί για ποιον λόγο θεωρείται παρεξηγημένος. «Το πιο γνωστό του έργο, το Ωδείο Αθηνών, μοιάζει απομονωμένο από την πόλη, όμως αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου που δεν υλοποιήθηκε, του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Αθηναίων, έργο για το οποίο είχε κερδίσει το πρώτο βραβείο του σχετικού διαγωνισμού. Προέβλεπε μεταξύ άλλων την κατεδάφιση του Βυζαντινού Μουσείου καθώς θα έφτανε το σχέδιό του ως το σημερινό μετρό “Ευαγγελισμός”. Ηταν μια ιδέα που υπερέβαινε την εποχή της. Συνάντησε μεγάλες αντιδράσεις και εμείς παρουσιάζουμε τα στοιχεία εκείνου του εγχειρήματος στην έκθεση ώστε να το δούμε πλέον με την απόσταση χρόνου. Για εκείνον ήταν έργο ζωής. Εως το 1985 εξακολουθούσε να φτιάχνει σκίτσα για το Ωδείο, στο οποίο σταμάτησαν οι εργασίες το 1975» επισημαίνει ο επιμελητής, ο οποίος στο πλαίσιο της διδακτορικής διατριβής που εκπονεί εστιάζει στην επίδραση του Bauhaus στη μοντέρνα αρχιτεκτονική στην Ελλάδα μέσα από το έργο του αρχιτέκτονα Ιωάννη Δεσποτόπουλου. Μας αποκαλύπτει δε ότι η έκθεση δεν θα περιοριστεί στον υπόγειο χώρο του Ωδείου, αλλά θα απλώνεται και στα υπόλοιπα επίπεδά του, ώστε οι επισκέπτες να έχουν τη δυνατότητα να ανακαλύψουν βήμα βήμα μέσα στο κτίριο το όραμα του αρχιτέκτονα.

Παράλληλα με την έκθεση που πραγματοποιείται 27 χρόνια μετά τον θάνατο του Ιωάννη Δεσποτόπουλου προγραμματίζονται προβολές ντοκιμαντέρ, ξεναγήσεις, συζητήσεις, συναυλίες, ενώ θα λειτουργεί και ειδική εφαρμογή εικονικής πραγματικότητας που θα επιτρέπει στους χρήστες να «μπαίνουν» σε μια αίθουσα διδασκαλίας του Ωδείου και να βλέπουν μεταξύ άλλων πώς θα ήταν η θέα από το παράθυρο αν είχε ολοκληρωθεί το Πνευματικό Κέντρο.

INFO{CR}H έκθεση «Από το κτίριο στην κοινότητα: Ο Ιωάννης Δεσποτόπουλος και το Bauhaus» εγκαινιάζεται την Πέμπτη στις 20.00 στο Ωδείο Αθηνών (Ρηγίλλης & Βασιλέως Γεωργίου Β’). Εως τις 7 Νοεμβρίου. Είσοδος ελεύθερη