Οι πρόσφυγες, το παιχνίδι της Αγκυρας και η τζιχάντ

Στις αρχές Σεπτεμβρίου ο Ταγίπ Ερντογάν το είχε πει ξεκάθαρα: ή οι Ευρωπαίοι θα δώσουν περισσότερα χρήματα στην Τουρκία και θα στηρίξουν τα σχέδιά του να ενισχύσει την επιρροή του στη βόρεια Συρία ή εκείνος θα «αναγκαστεί να ανοίξει τις πύλες». Οι μεταναστευτικές ροές προς τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου είχαν ήδη αυξηθεί και το ίδιο συμβαίνει έκτοτε.

Ο τούρκος πρόεδρος στέλνει το μήνυμά του με όλους τους τρόπους, παρατήρησαν οι New York Times: «Το γεγονός πως οι τούρκοι δουλέμποροι στέλνουν διαρκώς από τις 29 Αυγούστου τόσους πολλούς πρόσφυγες και μετανάστες στην Ελλάδα, σημαίνει πως υπάρχει κρατική συνέργεια. Η τουρκική ακτοφυλακή δεν ανταποκρίνεται στα αιτήματα της ελληνικής όταν υπάρχουν βάρκες με μετανάστες. Τα σκάφη του τουρκικού λιμενικού κάνουν περιπολίες μόνο το πρωί, αν και οι περισσότερες βάρκες με μετανάστες κινούνται το απόγευμα».

Πριν από λίγες ημέρες από το βήμα του ΟΗΕ ο Ταγίπ Ερντογάν έδειχνε τη φωτογραφία του μικρού Αϊλάν και προχθές όταν ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν τόνισε μιλώντας στο Στρασβούργο πως «η Τουρκία εκβιάζει την Ευρώπη» δέχθηκε σκαιότατη επίθεση από τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου. Η Αγκυρα φαίνεται πλέον να τα βάζει σχεδόν με όλους και να ακολουθεί τη δική της πολιτική – με επικίνδυνες επιπτώσεις για την ευρύτερη περιοχή. Δεν είναι οι προσπάθειες επηρεασμού του αμερικανικού Κογκρέσου ή το γεγονός πως η Τουρκία πλέον αποτελεί τη μεγαλύτερη φυλακή δημοσιογράφων. Ενα από τα θέματα που αναδεικνύονται όλο και περισσότερο τον τελευταίο καιρό είναι η συνεχιζόμενη υποστήριξη που φαίνεται να προσφέρει στους τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους.

Από το 2012, οι τουρκικές μυστικές υπηρεσίες, παρέχουν εφόδια και βοήθεια στο Ισλαμικό Κράτος, ενώ οι τούρκοι τελωνειακοί κάνουν ότι αγνοούν τη μεγαλή ροή στρατολογημένων από τους τζιχαντιστές ανδρών που περνούν από τα σύνορα της Τουρκίας προς τη Συρία και το Ιράκ. Δεκάδες μαχητές του Ισλαμικού Κράτους που συνελήφθησαν από κούρδους μαχητές στη βόρεια Συρία είχαν πάνω τους διαβατήρια με τουρκικές σφραγίδες και αποκάλυψαν ότι δέχονταν άμεση βοήθεια από τις τουρκικές αρχές.

Σύμφωνα με μαρτυρίες είναι πολλοί οι τζιχαντιστές που μάχονται πλέον στο πλευρό των δυνάμεων που υποστηρίζονται από την Τουρκία στην περιοχή του Αφρίν. Οπως γράφει η El Pais, δύο τούρκοι αξιωματούχοι των μυστικών υπηρεσιών, που συνελήφθησαν από κουρδους αντάρτες στο βόρειο Ιράκ το 2017 έδωσαν πολλές πληροφορίες για τη βοήθεια της Αγκυρας στο Ισλαμικό Κράτος (ISIS).

Η μαρτυρία ενός πρώην διοικητή του ισλαμικού χαλιφάτου φέρνει στο φως νέες διαστάσεις του θέματος. Ο Αμπού Μανσούρ αλ Μαγκρέμπι, υπήρξε διοικητής των τζιχαντιστών επί τρία χρόνια. Αφότου συνελήφθη μίλησε μαζί του επί μακρόν η καθηγήτρια Αν Σπέκχαρντ, διευθύντρια του Διεθνούς Κέντρου Μελέτης του Βίαιου Εξτρεμισμού και σύμβουλος της αμερικανικής κυβέρνησης καθώς και ο δρ. Αρνιαν Σακόβτσι, διευθυντής ερευνών του ίδιου κέντρου. Τα περισσότερα από όσα κατέθεσε ο αλ Μαγκρέμπι επιβεβαιώνονται και από άλλες πηγές, κυρίως πρώην μαχητές του ISIS.

Ο μαροκινός αλ Μαγκρέμπι που είχε σπουδάσει ηλεκτρολόγος-μηχανολόγος και εντάχθηκε στις γραμμές των τζιχαντιστών το 2013 ήταν επιφορτισμένος για τις σχέσεις του Ισλαμικού Κράτους με τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες. Είχε σπουδάσει ηλεκτρολόγος-μηχανολόγος και εντάχθηκε στις γραμμές των τζιχαντιστών το 2013. Στην αρχή ήταν υπεύθυνος για τους ξένους μαχητές που έφθαναν στον ISIS μέσω Τουρκίας. Στα καθήκοντά του ήταν και οι επαφές με δίκτυο τούρκων πολιτών που πληρώνονταν από το ισλαμικό κράτος και κατηύθυναν τους μαχητές από την Κωνσταντινούπολη έως τις τουρκικές συνοριακές πόλεις όπως το Γκαζιαντέπ, η Αντάκια, η Σανλιούρφα και άλλες. Το 2015 πήγε στη Ράκα όπου, έπειτα από συνεννόηση με τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες, έφθασαν ιατρικές ομάδες από την Τουρκία για την περίθαλψη των τραυματιών του ISIS. Περιέγραψε με λεπτομέρειες συναντήσεις διοικητών των τζιχαντιστών με στελέχη του τουρκικού στρατού, των μυστικών υπηρεσιών καθώς και άλλων υπηρεσιών.

Η κατάθεση του Αμπού Μανσούρ δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2019 στο περιοδικό Homeland Security Today, το περιοδικό της ένωσης στελεχών επιχειρήσεων (μεταξύ των οποίων και πρώην κυβερνητικών αξιωματούχων των ΗΠΑ) που εργάζονται στον τομέα της αμερικανικής εθνικής ασφάλειας.  Ο συλληφθείς επανειλημμένα έκανε λόγο για τη σχέση Τουρκίας – ISIS, ως μιας σχέσης «αμοιβαίας επωφελούς». Ανέφερε ότι η Αγκυρα έβλεπε τους τζιχαντιστές ως στρατηγικό εργαλείο προκειμένου να επεκταθεί η επιρροή της Τουρκίας στη βόρεια Συρία. «Δεν θέλουν να ελέγχουν μόνο τη βόρεια Συρία. Ούτε μόνο τους Κούρδους», ανέφερε. «Θέλουν όλο τον βορρά από το Κεσάμπ (το πιο βόρειο σημείο της Συρίας) έως τη Μοσούλη. Θέλουν όλα τα κομμάτια της Συρίας που ανήκαν στην Οθωμανική αυτοκρατορία, όλα εκείνα που μοιράστηκαν βάση της συμφωνίας Sykes Picot, πριν από 100 χρόνια».

Οσο για τους τζιχαντιστές είδαν αυτή την κρυφή συμφωνία με την Αγκυρα ως ευκαιρία για να προμηθεύονται όσα χρειάζονται – τρόφιμα, φάρμακα και χρήματα. Τραυματισμένοι τζιχαντιστές συχνά ανάρρωναν σε τουρκικά νοσοκομεία κοντά στα σύνορα, μεταξύ των οποίων και μια ειδική μονάδα στην Σανλούρφα, την οποία, σύμφωνα με πληροφορίες, έφτιαξε η Σουμιγιέ Ερντογάν, κόρη του τούρκου προέδρου. «Υπήρχε διευκόλυνση – δεν κοιτούσαν τα διαβατήρια όσων έφθαναν για θεραπεία. Εάν είχαμε ασθενοφόρο μας άφηναν να περνάμε τα σύνορα χωρίς ερωτήσεις στην Τουρκία. Η ΜΙΤ (μυστικές υπηρεσίες) ενημερωνόταν για τα κρίσιμα περιστατικά και έστελνε ασθενοφόρα στα σύνορα».

Η Τουρκία παρείχε και νερό στον ISIS για καλλιέργειες, καθώς και για τα υδροηλεκτρικά έργα. «Είχαμε συμφωνία με την Τουρκία για 300 κυβικά μέτρα νερού το δευτερόλεπτο από τον Ευφράτη». Ηταν μια συμφωνία που πήρε καιρό να επιτευχθεί και ως αντάλλαγμα το Ισλαμικό Κράτος έδωσε διαβεβαιώσεις στην Τουρκία πως η χώρα θα ήταν ασφαλής από τις επιθέσεις του.

Και φυσικά είναι το πετρέλαιο. Το πετρέλαιο από τους τζιχαντιστές πήγαινε στην Τουρκία, μέσω μεσαζόντων με την γνώση βέβαια της κυβέρνησης και  υπό το άγρυπνο βλέμμα του γαμπρού του Ερντογάν, Μπεράτ Αλμπαϊράκ. Το 2016 η ιστοσελίδα Wikileaks δημοσίευσε αρχείο 58.000 emails που περιέγραφαν λεπτομερώς πως ο Αλμπαϊράκ, βοηθούσε το Ισλαμικό Κράτος να πουλήσει πετρέλαιο από τη Συρία και το Ιράκ. Μέχρι εκείνη τη στιγμή ο Αλμπαϊράκ αρνείτο κάθε ανάμειξη. Οι αποκαλύψεις αυτές του Αμπού Μανσούρ επιβεβαιώνονται και από άλλες καταθέσεις, όπως εκείνες του Αχμέτ Σαΐτ Γιαϊλά, επικεφαλής της αντιτρομοκρατικής υπηρεσίας της τουρκικής αστυνομίας μεταξύ 2010 και 2012, που αργότερα περιέγραψε πως είχε διαπιστώσει την συνεργασία των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών με μαχητές του ISIS.

Ο Μανσούρ, σύμφωνα με αμερικανούς αξιωματούχους, ουσιαστικά περιγράφει το πόσο πολύ στηρίχθηκε το Ισλαμικό Κράτος στην τουρκική κυβέρνηση και όχι μόνο σε αυτή, καθώς υπάρχουν πληροφορίες για στήριξη προς τους τζιχαντιστές και από τη Σαουδική Αραβία και από το Κατάρ. Ιδιαίτερα με το Κατάρ, η συνεργασία της Τουρκίας φαίνεται να γίνεται όλο και πιο στενή τον τελευταίο καιρό, ιδιαίτερα μετά τον διπλωματικό και οικονομικό αποκλεισμό της Ντόχα από τις γειτονικές της αραβικές χώρες. Ενα από τα 13 αιτήματα της Σαουδικής Αραβίας προς το Κατάρ – που δεν έγιναν δεκτά – ήταν και να λήξει η στρατιωτική συμμαχία με την Αγκυρα και να κλείσει η στρατιωτική βάση που διαθέτουν οι Τούρκοι κοντά στην πρωτεύουσα Ντόχα.

Τουρκία και Κατάρ, σύμφωνα με πηγές της αραβικής εφημερίδας Ασάρκ Αλ Αουσάτ, που έχει έδρα το Λονδίνο, εμπλέκονται και στη Λιβύη όπου ήδη έχουν μεταφερθεί αρκετοί μαχητές του Ισλαμικού Κράτους. Στόχος τους μεταξύ άλλων η προώθηση εξτρεμιστικών στοιχείων στις δύο γειτονικές χώρες, την Τυνησία και την Αίγυπτο, μια χώρα με την οποία η Αγκυρα βρίσκεται σε αντιπαράθεση τόσο για την παράνομη πλέον Μουσουλμανική Αδελφότητα όσο και για τη συνεργασία του Καΐρου με την Αθήνα.