Καλλιτέχνης ή ακτιβιστής;

Το «δάχτυλο» του Βαρουφάκη στους Γερμανούς ήταν δικό του επίτευγμα. Ο Γιαν Μπέμερμαν είχε χρησιμοποιήσει σε μουσικό βίντεο εμφάνιση του Γιάνη Βαρουφάκη στο Ζάγκρεμπ, παρουσιάζοντάς τον να σηκώνει στους Γερμανούς το μεσαίο δάχτυλο, άκρως υβριστική χειρονομία στη Γερμανία. Το βίντεο του Μπέμερμαν χρησιμοποίησε ο Γκίντερ Γιάουχ στο πολιτικό τοκ σόου του πρώτου γερμανικού καναλιού ARD τον Μάρτιο του ’15 για να στριμώξει τον καλεσμένο του έλληνα υπουργό Οικονομικών.

Οταν αποκαλύφθηκε ότι η σκηνή στο βίντεο ήταν «πειραγμένη», το σκάνδαλο πλέον δεν ήταν το «δάχτυλο» του Βαρουφάκη στους Γερμανούς. Ηταν η ευκολία με την οποία το δημόσιο κανάλι ARD, το οποίο στην εποχή των fake news δίνει τη μάχη της αξιοπιστίας, χρησιμοποίησε το ίδιο fake news. Ηταν η εποχή που η Ελλάδα ήταν καθημερινά στα πρωτοσέλιδα των γερμανικών εφημερίδων και οτιδήποτε «κολλούσε» στην ελληνογερμανική κόντρα ήταν καλοδεχούμενο, πόσω μάλλον το σηκωμένο δάχτυλο του Ελληνα στους Γερμανούς. «Ο Μπέμερμαν είναι ο καλύτερος σατιρικός καλλιτέχνης της χώρας διότι αποκαλύπτει όσο κανένας άλλος τις διαστάσεις δημόσιων αντιπαραθέσεων σε αυτήν τη χώρα» σχολίασε η «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ».

Ο Βαρουφάκης δεν φέρθηκε αχάριστα στον Μπέμερμαν, τον υποστήριξε ανοιχτά έναν χρόνο αργότερα, όταν ο γερμανός καλλιτέχνης βρέθηκε στο στόχαστρο του τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. «Κάτω τα χέρια από τον Μπέμερμαν» έγραψε ο Βαρουφάκης στο Twitter για τον σάλο που προκάλεσε με το «ποίημα» που διάβασε στην εκπομπή του «Neo Magazin Royale» τον Μάρτιο 2016, παρουσιάζοντας τον Ερντογάν ως «κτηνοβάτη» που «βλέπει πορνό με παιδιά», «κλωτσάει Κούρδους» και «χτυπάει χριστιανούς», «κλείνει εφημερίδες» και «καταστρέφει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις».

Ο Ερντογάν ζήτησε την τιμωρία του Μπέμερμαν, το διπλωματικό επεισόδιο που προκλήθηκε βάρυνε για καιρό τις σχέσεις Τουρκίας – Γερμανίας. Το «ποίημα» δεν είχε αξιώσεις λυρικής δημιουργίας, αλλά ο Μπέμερμαν πέτυχε απόλυτα τον σκοπό του. Εκτοτε ο Μπέμερμαν – ραδιοφωνικός και τηλεοπτικός παρουσιαστής, συγγραφέας, παραγωγός, μουσικός και δημοσιογράφος – δεν είναι μόνο ένας καλλιτέχνης που βγάζει το ψωμί του σατιρίζοντας την πολιτική επικαιρότητα. Εξελίσσεται και ο ίδιος σε πολιτικό, ο οποίος παρεμβαίνει όλο και πιο ανοιχτά στην καθημερινή πολιτική πραγματικότητα.

Το είδος – καλλιτέχνες που κάνουν καριέρα στη σάτιρα περνούν στην πολιτική – έχει πέραση. Η πιο πρόσφατη και κραυγαλέα περίπτωση είναι ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, πρόεδρος της Ουκρανίας από τον περασμένο Απρίλιο, αφού προηγουμένως έκανε καριέρα ως ηθοποιός, σκηνοθέτης, παραγωγός, τηλεπαρουσιαστής κ.ά. Στο σίριαλ της ουκρανικής τηλεόρασης «Υπηρέτης του λαού» υποδυόταν τον δάσκαλο Ιστορίας που τα βάζει με τους διεφθαρμένους πολιτικούς, κάνει προεκλογικό αγώνα μέσω κοινωνικών δικτύων, κερδίζει τις εκλογές και ως αδιάφθορος πρόεδρος καθαρίζει τη χώρα από την κόπρο των διεφθαρμένων – ακριβώς το σενάριο που έκανε πράξη και στην πραγματική ζωή στην Ουκρανία.

Στην Ιταλία ο Μπέπε Γκρίλο, μετά τη μοναχική πορεία από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 κατά των ελίτ και της διαφθοράς στην Ιταλία που τον οδήγησε στο εξώφυλλο του «Time» ως «Ευρωπαίο ήρωα 2005», ίδρυσε το Κίνημα Πέντε Αστέρων που βρίσκεται από τον Ιούνιο του 2018 στην κυβέρνηση της Ιταλίας. Στην Ελλάδα ο Λάκης Λαζόπουλος δεν κατάφερε να γίνει πρωθυπουργός. Αλλά υπήρξαν εξίσου «ικανοί» αριστεροδεξιοί αντισυστημικοί λαϊκιστές πολιτικοί που οδήγησαν τη χώρα το 2015 στο χείλος της καταστροφής.

Η Γερμανία έχει τον δικό της μιντιακό σταρ που διεκδικεί με τον τρόπο του πολιτικό λόγο και χώρο. Είναι ο Γιαν Μπέμερμαν, 41 χρονών, γεννημένος στη Βρέμη, με μητέρα μετανάστρια από την Πολωνία, ο γνωστότερος σήμερα σατιρικός τηλεπαρουσιαστής της Γερμανίας, ο οποίος μετατρέπεται σε «πολιτικό ακτιβιστή», όπως έγραψε το εβδομαδιαίο περιοδικό «Σπίγκελ» πρόσφατα. «Εγινε εικόνα για τους αριστερούς και φιγούρα μίσους για τους δεξιούς – αλλά πόσο αστείος μπορεί να είναι κάποιος που διεκδικεί ηθική αυθεντία;».

Για τον Μπέμερμαν σάτιρα, ηθική και πολιτική είναι αλληλένδετα. Βλέποντας τα αποτελέσματα των εκλογών στα κρατίδια της Ανατολικής, πρώην κομμουνιστικής Γερμανίας, σχολιάζει στο «Σπίγκελ» το 27% που πήρε η ακροδεξιά AfD στη Σαξονία. «Δεν είναι ψηφοφόροι διαμαρτυρίας. Είτε κάνουν κακή σάτιρα είτε είναι ακροδεξιοί, οι οποίοι πιστεύουν για τον εαυτό τους ότι δεν είναι ακροδεξιοί».

Η πολιτική σάτιρα, το πολιτικό καμπαρέ, έχει παράδοση στη Γερμανία. Το είδος υπηρέτησαν εξαιρετικοί καλλιτέχνες όπως ο Ντίτερ Χίλντεμπραντ με την ιστορική εκπομπή «Scheibenwischer» («Υαλοκαθαριστήρες») και ο Χάραλντ Σμιτ, στο πλευρό του οποίου έκανε τα πρώτα του βήματα και ο Μπέμερμαν. Αυτός όμως είναι ο πρώτος που αστεία ή σοβαρά κατεβαίνει και στην πολιτική αρένα. Τον Αύγουστο ο Μπέμερμαν ανακοίνωσε ότι θέλει να γίνει πρόεδρος του SPD. Το κόμμα με ιστορία 150 χρόνων ψάχνει νέα ηγεσία ανάμεσα σε επτά δίδυμα υποψηφίων και έναν μεμονωμένο διεκδικητή. «Είδα στον ύπνο μου τον Βίλι Μπραντ και μου είπε: Εσύ πρέπει να γίνεις πρόεδρος, ο Ολαφ Σολτς είναι ανίκανος» είπε ο Μπέμερμαν στην εκπομπή του. Μπορεί να έχασε την προθεσμία αυτή τη φορά, όμως προβλέπει πως μέχρι την επόμενη άνοιξη το SPD θα χρειάζεται νέο πρόεδρο. Και θέλει να είναι εκείνος.

Οι Σοσιαλδημοκράτες τρόμαξαν αρχικά, αλλά στο μεταξύ ο Μπέμερμαν έκανε ένα ακόμα βήμα για την κατάκτηση του στόχου του: έγινε μέλος στην τοπική οργάνωση Κέτεν και προ ημερών ενέκρινε την ένταξή του και το SPD της αρμόδιας περιφέρειας. Εκεί το SPD στις τελευταίες ευρωεκλογές έχασε επτά μονάδες, με 11,7% έπεσε στην τέταρτη θέση…