Πώς να αποφευχθεί η επόμενη ύφεση

Παρά τις αισιόδοξες επίσημες δηλώσεις, η επιδείνωση της κατάστασης της παγκόσμιας οικονομίας βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα της διεθνούς πολιτικής. Ο ΟΟΣΑ πρόσφατα αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις του για ανάπτυξη 1,5% για τις προηγμένες οικονομίες της ομάδας G20 το 2020, από σχεδόν 2,5% που προέβλεπε το 2017. Επίσης προειδοποίησε για τον κίνδυνο περαιτέρω επιδείνωσης.

Οι διαρθρωτικές αλλαγές στην αυτοκινητοβιομηχανία, οι χαμηλές αυξήσεις της παραγωγικότητας στις προηγμένες οικονομίες, η συρρίκνωση της πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας και η συσσώρευση οικονομικών αδυναμιών θα αποτελούσαν επαρκείς αιτίες ανησυχίας ακόμη και σε κανονικές περιόδους. Σήμερα όμως ένας συνδυασμός προβλημάτων στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα και μια άνευ προηγουμένου έλλειψη πολιτικής δράσης αυξάνουν τις ανησυχίες. Οπως τόνισε ο ΟΟΣΑ, μεγάλο μέρος της επιβράδυνσης μπορεί να αποδοθεί στη συνεχιζόμενη εμπορική διαμάχη μεταξύ Κίνας και Αμερικής. Οι ανησυχίες σχετικά με την περαιτέρω κλιμάκωση θα επισκιάσουν αναπόφευκτα τις επενδύσεις.

Το ευρωσύστημα θα μπορούσε να αυξήσει τα άτοκα δάνεια στις τράπεζες των κρατών-μελών, υπό την προϋπόθεση ότι θα δανείζουν τα χρήματα στους καταναλωτές υπό τους ίδιους όρους. Ωστόσο, μια τέτοια πρωτοβουλία μεταφοράς χρημάτων στα νοικοκυριά θα αντιμετώπιζε σημαντικά εμπόδια. Το πρώτο είναι νομικό: θα ενεργούσε η ΕΚΤ εντός των πλαισίων του καταστατικού της; Θα μπορούσε να γίνει αυτό υπό τον όρο ότι μια τέτοια πράξη θα χρησιμοποιηθεί για να συμβάλει στην επίτευξη του στόχου σταθερότητας τιμών της ΕΚΤ. Ο πληθωρισμός της ευρωζώνης είναι σήμερα πολύ χαμηλός και η ύφεση θα επιδεινώσει την κατάσταση αυτή. Το δεύτερο πρόβλημα είναι λειτουργικό: πώς θα βοηθηθούν αναλογικά ισόποσα τα νοικοκυριά π.χ. του Λουξεμβούργου και της Λετονίας, όπου το κατά κεφαλήν εισόδημα στη δεύτερη είναι τέσσερις φορές χαμηλότερο. Το τελικό εμπόδιο είναι πολιτικό: η ΕΚΤ θα κατηγορηθεί ότι παραβιάζει τα όρια που χωρίζουν τη νομισματική και δημοσιονομική πολιτική, επειδή η πράξη θα ισοδυναμεί με κρατική μεταφορά χρημάτων.

Ο χρόνος θα δείξει εάν μια επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης και η έλλειψη εναλλακτικών επιλογών δικαιολογούν την είσοδο σε τέτοια αχαρτογράφητα νερά. Είναι μάλλον απίθανο η Ευρώπη να έχει τα κότσια να λάβει τέτοιες αποφάσεις και ακόμη και αν το κάνει, το μονοπάτι θα είναι επικίνδυνα στενό και γεμάτο εμπόδια. Ο κίνδυνος όμως της ανάληψης δράσης μπορεί τελικά να είναι μικρότερος από τον κίνδυνο να δοθεί παράταση στην αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Ο Ζαν Πιζανί Φερί είναι καθηγητής στη Hertie School of Governance (Berlin) and Sciences Po (Paris). Εχει την έδρα Tommaso Padoa-Schioppa στο European University Institute