Η φιλελεύθερη δημοκρατία {LF}στην αντεπίθεση;

Δύο εξελίξεις την προηγούμενη εβδομάδα χαιρετίστηκαν από τον διεθνή Τύπο ως νίκες κατά του λαϊκισμού. Στη Βρετανία το ανώτατο δικαστήριο έκρινε παράνομο το κλείσιμο της Βουλής από τον πρωθυπουργό Μπόρις Τζόνσον, αναγκάζοντάς τον να επανέλθει στα έδρανα του Κοινοβουλίου για να αντιμετωπίσει τις κατηγορίες της φιλοευρωπαϊκής αντιπολίτευσης.

Στις ΗΠΑ, οι αποκαλύψεις ότι ο πρόεδρος Τραμπ πίεσε τον πρόεδρο της Ουκρανίας να του παράσχει πληροφορίες για ύποπτες δοσοληψίες του γιου του, πρώην αντιπροέδρου και νυν υποψηφίου για το χρίσμα των Δημοκρατικών Τζο Μπάιντεν οδήγησαν τους Δημοκρατικούς στο Κογκρέσο να εκκινήσουν τη διαδικασία έρευνας και παραπομπής (impeachment) του Τραμπ.

Και οι δύο περιπτώσεις παρουσιάστηκαν ως υπόδειγμα αντίστασης της φιλελεύθερης δημοκρατίας απέναντι σε λαϊκιστές ηγέτες που αδιαφορούν για τους θεσμούς ελέγχου και εξισορρόπησης (checks and balances). Τόσο η απόφαση του ανώτατου δικαστηρίου στη Βρετανία όσο και η παραπομπή Τραμπ στις ΗΠΑ δείχνουν ότι οι θεσμοί εξακολουθούν να μπορούν να ελέγξουν αποτελεσματικά τις αυθαιρεσίες της εκλεγμένης εξουσίας.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η συλλογιστική δεν καταρρίπτει αλλά ενισχύει το επιχείρημα του λαϊκισμού: ότι τα τελευταία χρόνια οι κυβερνήσεις των δυτικών δημοκρατιών έχουν γίνει υπέρμετρα δέσμιες αποφάσεων μη εκλεγμένων θεσμών και διαδικασιών, εσωτερικών (ανεξάρτητες αρχές, Δικαιοσύνη) και διεθνών (ευρωπαϊκή ενοποίηση, διεθνής διακυβέρνηση). Η υφαρπαγή της εξουσίας μέσω δικαστικών και ποινικών διαδικασιών δικαιώνει τον πυρήνα του λαϊκιστικού μηνύματος: ότι «λαός» και «σύστημα» είναι δυο ασύμβατοι πόλοι.

Στην πράξη δεν είναι ξεκάθαρο πώς οι εξελίξεις της προηγούμενης εβδομάδας αλλάζουν τα πολιτικά δεδομένα σε Βρετανία και ΗΠΑ. Ο Μπόρις Τζόνσον είχε έτσι κι αλλιώς αποφασίσει να κατέλθει στις εκλογές ως ηγέτης του «λαού» απέναντι σε ένα πολιτικό σύστημα που, σε συμμαχία με την ΕΕ, ανέβαλε για ακόμα μία φορά το Brexit. Παρά τις αλλεπάλληλες ήττες του στη Βουλή και στη Δικαιοσύνη οι δημοσκοπήσεις εξακολουθούν να δείχνουν μεγάλο προβάδισμα των Συντηρητικών.

Στις ΗΠΑ οι εκπρόσωποι της φιλελεύθερης πτέρυγας των Δημοκρατικών όπως ο Μπάιντεν και οι Κλίντον δεν αποδέχθηκαν ποτέ τη νίκη Τραμπ και πάντα πίεζαν να απομακρυνθεί από το προεδρικό αξίωμα μέσω θεσμικών ή δικαστικών διαδικασιών. Ωστόσο αριστεροί προεδρικοί υποψήφιοι όπως ο Μπέρνι Σάντερς και η Ελίζαμπεθ Γουόρεν προτιμούν η συζήτηση να εστιάσει στους λόγους που επέτρεψαν την εκλογή Τραμπ, όπως η κοινωνική ανισότητα και η διάβρωση των θεσμών από οικονομικά συμφέροντα. Ξέρουν ότι το να γίνουν οι εκλογές του 2020 ένα δημοψήφισμα μεταξύ Τραμπ και «συστήματος» είναι αυτό ακριβώς που θέλει ο Τραμπ.

Το επιχείρημα των λαϊκιστών ότι μιλούν στο όνομα του λαού καταρρίπτεται λογικά μόνο αν αποδειχθεί ότι δεν χαίρουν λαϊκής νομιμοποίησης, δηλαδή αν χάσουν στις εκλογές. Οσο και αν οι εξελίξεις της προηγούμενης εβδομάδας δείχνουν την ανθεκτικότητα των θεσμών της φιλελεύθερης δημοκρατίας, από μόνες τους δεν σηματοδοτούν την ήττα του λαϊκισμού.

Ο δρ Αγγελος Χρυσόγελος είναι λέκτορας Διεθνούς Πολιτικής στο London Metropolitan University. Εχει γράψει το βιβλίο «Λαϊκισμός» της σειράς Μικρές Εισαγωγές των Εκδόσεων Παπαδόπουλος