Αποτοξίνωση

Τον Ιούνιο του 2017, η Πορτογαλία έζησε πρώτα έναν ασυνήθιστα πρώιμο, βαρύ και επίμονο καύσωνα, έπειτα μια ισχυρή ξηρά καταιγίδα και τέλος τέσσερις μεγάλες πυρκαγιές που ξέσπασαν μέσα σε λίγη ώρα, σε γειτονικές περιοχές. Oταν οι φωτιές έσβησαν είχαν αφήσει πίσω τους 66 νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες. Hταν μια «εθνική τραγωδία» – όπως επισήμως ονομάστηκε. Και η χώρα κηρύχθηκε σε τριήμερο πένθος. Μα πριν προλάβει ο χρόνος να γιατρέψει τον πόνο, Οκτώβριο μήνα, ένα νέο κύμα πυρκαγιών ξεκινά από τη γειτονική Γαλικία και απλώνεται στην Πορτογαλία. Eνας τυφώνας που ερχόταν από τις Αζόρες έκανε τους ανέμους θυελλώδεις. Μέσα σε μία ημέρα η Πορτογαλία είχε να αντιμετωπίσει πάνω από 400 πυρκαγιές. Τρεις μέρες κράτησε το κακό. Κι όταν επιτέλους πέρασε το τριήμερο της φωτιάς καταμετρήθηκαν άλλοι 49 νεκροί.

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι εκείνες οι φοβερές πυρκαγιές της Ιβηρικής και οι ακραίες καιρικές συνθήκες που τις προκάλεσαν έχουν μιαν άμεση σχέση με την κλιματική αλλαγή, που κάνει φαινόμενα που κάποτε ονομάζαμε «ακραία» να εμφανίζονται συχνότερα και να παίρνουν πιο ακραία μορφή. Αλλά, οι πυρόπληκτοι πολίτες, οι επιζώντες κατηγόρησαν τις Αρχές για αργή και ασυντόνιστη αντίδραση. Η αντιπολίτευση κατέθεσε πρόταση μομφής κατά της κυβέρνησης. Ο πρωθυπουργός Αντόνιο Κόστα ζήτησε συγγνώμη. Και μόλις έσβησαν οι φωτιές, η υπουργός Εσωτερικών, αρμόδια για την εποπτεία της Πυροσβεστικής, η Κονστάνσα Ουρμπάνο ντε Σόουζα, υπέβαλε στον πρωθυπουργό την παραίτησή της. «Παρότι η τραγωδία οφείλεται σε πολλούς παράγοντες – έγραψε στην επιστολή παραίτησής της – αισθάνομαι ότι δεν υπάρχουν πια οι προσωπικές και πολιτικές συνθήκες που θα μου επέτρεπαν να παραμείνω στη θέση μου».

Τα πράγματα, λοιπόν, μπορεί να είναι πολύ πιο απλά, απ’ ό,τι τα εμφανίζουμε. Μια φυσική καταστροφή, μια φονική πυρκαγιά υπό ακραίες καιρικές συνθήκες μπορεί να είναι πράγματι ένδειξη και συνέπεια της κλιματικής αλλαγής. Αλλά αυτό δεν απαλλάσσει τις Αρχές, την Πυροσβεστική, τις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας από τη λογοδοσία για λάθη, ολιγωρίες, έλλειψη προετοιμασίας ή καθυστέρηση στην αντιμετώπιση της καταστροφής. Και, προπάντων, δεν απαλλάσσει εκείνους που έχουν την πολιτική ευθύνη των υπηρεσιών αυτών από την υποχρέωση να αναλάβουν την ευθύνη αυτή

– όχι στο μέτρο της προσωπικής τους, «επιχειρησιακής» συμμετοχής, αλλά στο μέτρο του τραύματος που η φυσική καταστροφή προκάλεσε.

Δυσκολεύομαι να καταλάβω, λοιπόν, τις αντιδράσεις που προκάλεσε στους «δικούς» του, η αναφορά στην τραγωδία στο Μάτι που περιέλαβε στην ομιλία του στη διάσκεψη του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή, ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Τη χρησιμοποίησε ως παράδειγμα για να υποστηρίξει πως «τα ακραία καιρικά φαινόμενα ως άμεση συνέπεια της κλιματικής αλλαγής» και πως «δεν είναι πρόβλημα που μπορούμε να μεταθέσουμε για λίγες δεκαετίες, πρέπει να αντιμετωπιστεί εδώ και τώρα, καθώς οι επιπτώσεις της επηρεάζουν τις ζωές εκείνων που, μέχρι πρότινος, δεν ενδιαφέρονταν πολύ για το θέμα».

Αναρωτιέμαι: Θα μιλούσε για κλιματική αλλαγή, σε ένα διεθνές ακροατήριο, ο πρωθυπουργός της Ελλάδας και δεν θα μνημόνευε τη μεγαλύτερη και φονικότερη συνέπειά της στη χώρα;  Ή μήπως έπρεπε να μεταφέρει σε ένα διεθνές φόρουμ την εσωτερική συζήτηση για τις αστοχίες των υπηρεσιών και τις ευθύνες της τότε κυβέρνησης για τη συμφορά στο Μάτι;

Αναρωτιέμαι, επίσης: Τι δικαιολογεί, από την άλλη πλευρά, μια ανάρτηση σαν της Ρένας Δούρου πως μετά την ομιλία Μητσοτάκη «καταρρέει μια τεράστια επιχείρηση παραπληροφόρησης, αλλοίωσης της πραγματικότητας, σκύλευσης της μνήμης νεκρών, αναίσχυντης τυμβωρυχίας, χρήσης της απώλειας συνανθρώπων μας, για λίγες ψήφους παραπάνω»; Τι νόημα έχει αυτή η εκ των υστέρων αναζήτηση δικαίωσης; Πώς η ακρότητα των καιρικών φαινομένων απαλλάσσει από συγκεκριμμένες ευθύνες για συγκεκριμένα λάθη και απίστευτες ποαραλείψεις; Και, στο κάτω κάτω, ποιος ήρξατο χειρών αδίκων σε αυτήν τη μακάβρια ιστορία; Ποιος έστησε εκείνη την άθλια νυχτερινή επιθεώρηση δήθεν ενημέρωσης, με τους υπουργούς να καμώνονται τους ανήξερους για τους νεκρούς, πριν καν σκεφτεί κανείς να τους ζητήσει πολιτικές ευθύνες; Και ποιος έστησε εκείνη την αξιοθρήνητη συνέντευξη Τύπου με τους δορυφορικούς χάρτες που απεδείκνυαν τάχα τη συνωμοσία των εμπρηστών;

Αλλά στ’ αλήθεια δεν είναι αυτό το θέμα. Το θέμα, νομίζω, είναι ότι η ιστορία με την αναφορά του Μητσοτάκη στο Μάτι θα μπορούσε να είναι μια καλή αφορμή για να προσγειώσουμε τον δημόσιο διάλογο από τα τοξικά σύννεφα της εμπαθούς, πολωτικής δημαγωγίας, στο έδαφος της κοινής λογικής.  Περάσαμε περίπου δέκα χρόνια φαρμάκι, όπου όλα – από το Μνημόνιο ως τον θάνατο δύο φοιτητών από τις αναθυμιάσεις ενός μαγκαλιού στη Λάρισα – τα άλεθε ο θηριώδης μύλος μιας φανατισμένης και στρεψόδικης κομματικής αντιδικίας, που έβγαζε ξίγκι προπαγάνδας από κάθε μύγα που πετούσε γύρω μας. Δν ήταν μόνον οι θεσμοί που υπέφεραν και κακοποιήθηκαν σε αυτά τα χρόνια του φανατισμού. Ηταν και η απλή, η κοινή λογική. Αυτήν τουλάχιστον, ας την ξαναβρούμε. Με λίγη αποτοξίνωση, που τη χρειαζόμαστε όλοι.