Κι αν είναι ποπ, μην το φοβάσαι

«Ο Χουλκ δεν καταλαβαίνει τίποτε από το μονοπώλιο της δύναμης και την κοινωνία, δεν έχει αίσθηση της τάξης και της δικαιοσύνης. Το λεξιλόγιό του είναι περιορισμένο, η ηθική ένα απομεινάρι στον εγκέφαλό του. Τέλος πάντων, όλα είναι μεγάλα εκτός από το μυαλό του. Αλήθεια, τώρα, Μπόρις;». Το έγραψε με ειρωνική διάθεση ο γερμανός αρθρογράφος Χόλγκερ Κράιτλινγκ στη «Welt» απηχώντας τη γενική ειρωνεία για την εισβολή του βρετανού πρωθυπουργού στα χωράφια της ποπ κουλτούρας. Δεν είχε περάσει ούτε μία εβδομάδα άλλωστε από τότε που ο Μπόρις Τζόνσον είχε εκφράσει την προτίμησή του στις τελικές σκηνές του «Νονού», εκεί όπου οι εκλεκτοί του Μάικλ (Αλ Πατσίνο) δολοφονούν μέλη αντίπαλων συμμοριών. Γι’ αυτήν την επιλογή τον αντέκρουσε με δημόσια δήλωση ο ίδιος ο Κόπολα, ενώ ο Μαρκ Ράφαλο, ο κινηματογραφικός Χουλκ, ανέλαβε την υπεράσπιση του πράσινου γίγαντα από την απόπειρα οικειοποίησης.

Μπορεί να ήταν απλώς ένας αυτοματισμός. «Οσο θυμώνει, τόσο πιο δυνατός γίνεται» είπε ο Τζόνσον για τον υπερήρωα/ εαυτό του. Σίγουρα όμως ήταν ένας ευσεβής πόθος: ο πολιτικός που αισθάνεται εγκλωβισμένος μεταξύ της κοινής γνώμης, του ίδιου του κόμματός του και του Κοινοβουλίου, ζούσε τον μύθο του πάνω από τον νόμο. Είναι ένα τρικ που ακούστηκε και το 2015, όταν ένα 9χρονο αγόρι ρώτησε τον Ντόναλντ Τραμπ στην Αϊόβα εάν ήταν ο Μπάτμαν. «Ναι, ο Μπάτμαν είμαι» είπε περιχαρής ο υποψήφιος τότε για την αμερικανική προεδρία.

Οι χαρακτήρες της ποπ κουλτούρας δεν έβλαψαν ποτέ κανέναν όταν θέλησε να απευθυνθεί στο μεγάλο ακροατήριο. Αυτή η εσπεράντο των συμβόλων έχει αναφορές και για τους νέους και για τους παλιούς ψηφοφόρους. Αρκεί βέβαια να γνωρίζει κανείς καλά το σπορ. Η επικοινωνιακή ομάδα του Αλέξη Τσίπρα πιστώνεται μια μικρή επιτυχία, για παράδειγμα, κατά την παρουσίαση του Νάσου Ηλιόπουλου ως υποψήφιου δημάρχου Αθηναίων στις πρόσφατες εκλογές. Με ορατή διά γυμνού οφθαλμού τη χαμηλή αναγνωρισιμότητα του συριζαίου εκλεκτού, ο τέως πρωθυπουργός τον σύστησε κάποια στιγμή ως τον Νάσο, «που μοιάζει με τον καθηγητή από το “La casa del papel”». Ακόμη και αν οι περισσότεροι δεν τον ψήφισαν, κάποιοι κατάφεραν να τον «ταυτοποιήσουν». Αντιθέτως, όταν ο Αλέξης Τσίπρας αφέθηκε μόνος του στον ωκεανό της ποπ κουλτούρας έμοιαζε με παίκτη τηλεπαιχνιδιού που ζητάει βοήθεια από το κοινό. Σε τηλεοπτική εκπομπή φάνηκε να αγνοεί την υπόθεση του «Matrix», που φέτος συμπληρώνει 25 χρόνια, ενώ μετά την επίσκεψή του στην Ντάουνινγκ Στριτ τον περσινό Αύγουστο δήλωσε για την «ανθεκτικότητα» της κυβέρνησής του: «Μιας και βρίσκομαι στη Βρετανία, να πω ότι μια εξαιρετική ταινία ήταν το “Too hard to die”. Λοιπόν, είμαστε πολύ σκληροί για να πεθάνουμε». Κατά μία έννοια, το «Die hard» είναι πολύ αφαιρετικός τίτλος ακόμη και στα αγγλικά για όποιον θέλει να τον επικαλεστεί. Αλλά ακριβώς γι’ αυτόν το λόγο χρησιμοποιεί την ελληνική μετάφραση. Πάντως όχι την υβριδική μορφή και των δύο.

ΜΕΣΟ ΚΑΙ ΜΗΝΥΜΑ. Η σχέση της ποπ κουλτούρας με την πολιτική δεν δοκιμάζεται μόνο στις γνώσεις των εκπροσώπων της τελευταίας. Και πιθανότατα δεν σημαίνει πολλά για την εκλογική βάση της Νέας Δημοκρατίας το γεγονός ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναγνώρισε σε προεκλογική τηλεοπτική εκπομπή το πρόσωπο της Κιμ Καρντάσιαν και θυμήθηκε το τραγούδι «Mama» του Sin Boy. Κανείς, όμως, δεν είπε όχι στη γλώσσα της πολιτικής επικοινωνίας που κλείνει το μάτι στο νεανικό γούστο, το χιούμορ και την περίφημη «αισθητική της διαφήμισης». Η ποπ κουλτούρα δεν είναι μόνο ο κινηματογράφος ή η μουσική: είναι πλέον και η συζήτηση που γίνεται για τις ταινίες και τα άλμπουμ, τα πάσης φύσεως memes που κατακλύζουν τη δημόσια σφαίρα των social media. Ενα πλέγμα από αναφορές που φιλτράρουν την πραγματικότητα και ανανεώνουν τη σχέση πομπού και δέκτη. Δεν αρκεί πάντως το περιτύλιγμα για να περάσει το μήνυμα. Δεν αρκεί, για παράδειγμα, μια κόκκινη αφίσα που παραπέμπει στον Μάη του ’68 για να εξεγείρει τις συνειδήσεις εναντίον της κυβερνητικής πολιτικής.

Ακόμη και αν στην ελληνική πολιτική σκηνή διαπιστώνεται ένα έλλειμμα όσον αφορά τη γλώσσα της σύγχρονης ποπ κουλτούρας -τόσο από την Αριστερά όσο και από τη Δεξιά -, η ατζέντα των identity politics δείχνει τον δρόμο. Αργά ή γρήγορα οι ψηφοφόροι επιλέγουν την περσόνα της ποπ κουλτούρας που τους ταιριάζει. Κι αφού ξεκινήσαμε από την επικράτεια των υπερηρώων… Από τη μια, υπάρχει η περσόνα του Μπάρακ Ομπάμα. Ο μόνος άνθρωπος στον πλανήτη που μπορούσε να δει πρώτος τον έκτο κύκλο του «Game of thrones», χάρη στο δώρο της HBO. Ο πρώτος εν ενεργεία αμερικανός πρόεδρος που εμφανίστηκε σε μεταμεσονύχτιο σόου (Jay Leno, το 2009). Ο πολιτικός που χρησιμοποιεί την ευφυΐα του ως εργαλείο πολιτικής. Πιθανότατα ο κουλ άνθρωπος στον οποίο θέλεις να μοιάσεις όταν κάποια στιγμή ωριμάσεις. Από την άλλη, η περσόνα του Ντόναλντ Τραμπ. Πασχίζει να πει κάτι αστείο στις εκπομπές, «φωνάζει» από μακριά ότι θέλει να τον αγαπούν, μπουρδουκλώνεται με τις ποπ αναφορές. Ο πολιτικός που προήλθε από τη σόουμπιζ, αλλά δεν την κατέκτησε ποτέ. Που ακόμη και μετά την εκλογή του εκλιπαρούσε μέσω Twitter να σταματήσουν να τον περιγελούν. Πιθανότατα ο άνθρωπος στον οποίο πολλοί αναγνωρίζουν ένα κομμάτι του εαυτού τους.