Μαθήματα από {LF}τη Μεγάλη Υφεση

Λούισβιλ, Κεντάκι, 1937. Σε μια διαφημιστική αφίσα εμφανίζεται μια χαρούμενη οικογένεια λευκών. Το σλόγκαν που τη συνοδεύει γράφει: «Το υψηλότερο επίπεδο ζωής παγκοσμίως: δεν υπάρχει άλλο σαν το αμερικανικό». Κι είναι αρκετή για να κάνει την πρωτοπόρο φωτογράφο Μάργκαρετ Μπουρκ Γουάιτ να σηκώσει την κάμερά της και να την απαθανατίσει.

Για ποιον λόγο το βλέμμα της πρώτης γυναίκας που κατάφερε να πάρει άδεια συμμετοχής σε αεροπορικές επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και πρώτης συνεργάτριας του περιοδικού «Life» αιχμαλωτίστηκε από τη συγκεκριμένη διαφημιστική πινακίδα; Διότι μπροστά από την αφίσα που διαφημίζει την ευμάρεια και το αμερικανικό όνειρο στέκει υπομονετικά στην ουρά μια ομάδα Αφροαμερικανών περιμένοντας να λάβουν έκτακτη βοήθεια από την κυβέρνηση ύστερα από μια μεγάλη πλημμύρα του ποταμού Οχάιο. Και καθώς είχε καταγράψει πόσο έντονη ήταν η ύφεση στη δεκαετία του 1930, θέλησε με μια νέα σειρά φωτογραφιών να περιγράψει λεπτομερώς τον τρόπο που η Αμερική αντιμετώπισε τη δεινή πολιτική και οικονομική συγκυρία.

Η δυνατή αυτή εικόνα παρουσιάζεται στην έκθεση «Φωτογραφία και λαϊκή τέχνη: Αναζητώντας την Αμερική στη δεκαετία του 1930», που εγκαινιάζεται αύριο 21 Σεπτεμβρίου στο Ινστιτούτο Τεχνών του Σικάγου με περισσότερα από 130 αντικείμενα – έργα τέχνης και τεχνουργήματα -, τα οποία φωτίζουν τη συγκεκριμένη περίοδο στις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Η Μπουρκ Γουάιτ υπήρξε μετρ των φωτογραφιών που περιείχαν έντονες αντιθέσεις» λέει η Ελίζαμπεθ Σίγκελ, η οποία συνεπιμελείται την έκθεση με την Ελίζαμπεθ ΜακΓκόι. «Μέσα στο ίδιο κάδρο εμφανίζονται η λευκή οικογένεια στο αυτοκίνητο και οι Αφροαμερικανοί που περιμένουν την κυβερνητική βοήθεια. Μέσα σε μία εικόνα χώρεσε την εικόνα της οικονομικής ύφεσης και ένα ειρωνικό σχόλιο».

Υπό τον φόβο μιας επικείμενης ύφεσης, είναι η κατάλληλη στιγμή για να κοιτάξουμε στο παρελθόν ώστε να πάρουμε μαθήματα για το μέλλον. Πώς διαχειρίζονται οι Αμερικανοί το θέμα της ύφεσης;

«Μπορεί να πρόκειται για μια δουλειά που δημιουργήθηκε σχεδόν πριν από έναν αιώνα, όμως μπορεί να βρει κάποιος μαθήματα που να σχετίζονται με τις σημερινές καταστάσεις» υποστηρίζει η Ελίζαμπεθ Σίγκελ. «Ελπίζουμε οι επισκέπτες που θα δουν την έκθεση να κατανοήσουν την ιστορική συγκυρία και την αντανάκλασή της στο σήμερα».

ΠΕΙΝΑ ΚΑΙ ΦΤΩΧΕΙΑ. Στην έκθεση που θα απλώνεται σε πέντε αίθουσες οι φωτογραφίες του Γουόλκερ Εβανς απεικονίζουν τα σπαρτιάτικα σπίτια των ανθρακωρύχων στη Δυτική Βιρτζίνια, στα οποία υπήρχαν μόνο κρεβάτια και τραπέζια. Η Δωροθέα Λανγκ καταγράφει με τον φακό της λεπτομερώς την πείνα και τη φτώχεια που βίωσαν πολλοί Αμερικανοί εκείνη την εποχή, εστιάζοντας κυρίως στους υποσιτισμένους που περίμεναν στις ατελείωτες ουρές συσσιτίων, ενώ ο Αρθουρ Ροθστάιν μεταφέρει την εικόνα των σχολείων στην Αλαμπάμα, όπου διαθέσιμος ήταν μόνο ένας μαυροπίνακας για τους μαθητές και τίποτε άλλο.

Η σκληρή πραγματικότητα που διαμορφώθηκε κατά τη διάρκεια της οικονομικής ύφεσης είναι κυρίαρχη στην έκθεση, ωστόσο κάθε νόμισμα έχει δύο όψεις. Και οι άνθρωποι που βίωσαν εκείνη τη δύσκολη περίοδο είχαν βρει τον τρόπο να απολαμβάνουν όμορφες στιγμές χωρίς να υπερκαταναλώνουν. Σε αυτές τις στιγμές έχει εστιάσει ο φακός της Μπερενίς Αμποτ, η οποία έχει καταγράψει χαμογελαστούς μικροεπιχειρηματίες αλλά και περαστικούς στον δρόμο. Εικόνες που οι επισκέπτες της έκθεσης θα βλέπουν υπό τους ήχους λαϊκών αμερικανικών τραγουδιών της εποχής.

ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το έργο με το οποίο ξεκινά η έκθεση: πρόκειται για έναν αετό σκαλισμένο σε ξύλο πεύκου και επενδεδυμένο με φύλλα χρυσού, ιδιαίτερα δημοφιλή την περίοδο της ύφεσης, όπως όλα τα αντικείμενα που σχετίζονταν με τον εθνικισμό. «Αναζητούμε τα ίχνη του εθνικισμού τη συγκεκριμένη εποχή, θέτουμε ερωτήματα σχετικά με το σε τι συνίσταται η αμερικανική αισθητική, ενώ προσκαλούμε τον επισκέπτη να αναλογιστεί πού διακρίνει την Αμερική μέσα σε αυτά τα έργα τέχνης. Μέσω του συμβόλου του αετού και του εθνικισμού απευθύνουμε μια πρόσκληση για κριτική, πόσο μακριά έχουμε πάει και πόσο μακριά χρειάζεται ακόμη να πάμε» καταλήγουν οι επιμελήτριες.