«Τα κομπιούτερ δεν δωροδοκούνται»

Λιγότερο και αποτελεσματικότερο κράτος, ιδιωτικότητα, ασφάλεια των δεδομένων, λιγότερη διαφθορά, πιο ελκυστικό περιβάλλον για επενδύσεις, μεγαλύτερα έσοδα για την πολιτεία και κυρίως ένα πολύ πιο φιλικό, άμεσο και προσιτό κράτος για τους πολίτες, με στόχο να τους διευκολύνει όσο το δυνατόν περισσότερο. Αυτό σημαίνει το «ψηφιακό κράτος», όπως λέει σε συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο πρώην πρόεδρος της Εσθονίας Τόμας Χέντρικ Iλβες, ο οποίος έχει προσληφθεί ως σύμβουλος στο γραφείο του υπουργού Επικρατείας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης Κυριάκου Πιερρακάκη. Ο Iλβες είναι ο «πατέρας» του «εσθονικού θαύματος» και το πιο δελεαστικό επιχείρημά του είναι ότι «δεν μπορείς να δωροδοκήσεις έναν υπολογιστή».

Πόσο δύσκολη ήταν η μετάβαση της Εσθονίας στην ψηφιακή εποχή και τι εννοούμε με τον όρο ψηφιακό κράτος;

Μια τέτοια αλλαγή δεν γίνεται από τη μία μέρα στην άλλη. Και στην Εσθονία η μετάβαση στο ψηφιακό κράτος χρειάστηκε χρόνο, σταδιακά βήματα και προπαρασκευαστικά στάδια. Η αρχή έγινε το 1996 όταν πρότεινα να δημιουργηθούν εργαστήρια με υπολογιστές σε όλα τα σχολεία. Οι αντιδράσεις προήλθαν από τις ενώσεις των εκπαιδευτικών που έλεγαν ότι καταστρέφουμε την παιδεία. Σήμερα οι καθηγητές το λατρεύουν. Ακολούθησαν σημεία δημόσια με πρόσβαση σε υπολογιστές και Ιντερνετ. Στα τέλη του ’90 καταλάβαμε ότι για να προχωρήσουμε στην ψηφιοποίηση του κράτους πρέπει να λύσουμε το θεμελιώδες πρόβλημα της ψηφιακής ταυτότητας. Mail και ένα password δεν είναι αρκετά. «Σπάνε» πολύ εύκολα. Επομένως χρειαζόμασταν μια ισχυρή ταυτότητα, που απαιτεί ταυτοποίηση και κρυπτογράφηση. Για την ταυτοποίηση χρειάζεσαι κάτι που έχεις και κάτι που γνωρίζεις. Ετσι αποφασίσαμε την ενσωμάτωση στις ταυτότητες ενός τσιπ με κρυπτογράφηση – το στοιχείο που έχεις -, ενώ παράλληλα ο κάθε πολίτης παίρνει και έναν αριθμό. Εάν θέλω να έχω μια ασφαλή σύνδεση, χρειάζομαι την ταυτότητα ή το κινητό και τους αριθμούς μου.

Πώς λειτουργεί;

Από τη στιγμή που ένας άνθρωπος γεννιέται στην Εσθονία αποκτά ταυτότητα, η οποία περιλαμβάνει τον δικό του αριθμό και τα στοιχεία γέννησης. Τα στοιχεία στέλνονται απευθείας στο ληξιαρχείο και εγγράφεται αυτόματα. Καταχωρίζονται επίσης και τα ιατρικά του δεδομένα. Με αυτή την ταυτότητα έχει από την πρώτη μέρα της ζωής του πρόσβαση στην περίθαλψη, τα φάρμακα ή ό,τι άλλο δικαιούται. Η ταυτότητα ήταν το πρώτο βήμα που έγινε. Ακολούθησαν η ψηφιοποίηση και η διασύνδεση όλων των υπηρεσιών. Αυτό έγινε στη βάση του σχεδιασμού που ονομάστηκε Χ-Road. Το X-Road περιγράφει όλο το σύστημα, τη διασύνδεση, τους όρους ασφαλείας, τους όρους ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των υπηρεσιών, αλλά και το ποιος έχει πρόσβαση σε τι.

Πόσο επικίνδυνο είναι για «διαρροές»;

Το σύστημα αυτό είναι πολύ πιο ασφαλές για την ιδιωτικότητα από οποιοδήποτε χαρτί. Μόνο εσύ επιτρέπεται να δεις τις πληροφορίες και οι υπηρεσίες που έχουν πρόσβαση στις αντίστοιχες πληροφορίες που τις αφορούν, όχι στο σύνολο των δεδομένων. Οταν χτίσαμε το σύστημα, εξασφαλίσαμε ότι ο κάθε πολίτης ενημερώνεται και για το ποιος «μπαίνει» στα δεδομένα του. Εξαιρετικά σημαντική είναι και η διασφάλιση της ακεραιότητας των στοιχείων (ιατρικά, τραπεζικά κ.ά.) που επίσης έχουμε πετύχει.

Ποια ήταν τα πρώτα βήματα;

Κρίσιμος ήταν ο νόμος για την ψηφιακή υπογραφή, που την εξισώνει με τη φυσική. Ελαχιστοποιεί τη γραφειοκρατία και τις καθυστερήσεις. Το επόμενο ήταν η ψηφιοποίηση των υπηρεσιών. Για παράδειγμα, η ψηφιακή συνταγογράφηση. Ο γιατρός καταχωρίζει τη συνταγή και ο ασθενής μπορεί με το κινητό ή την ταυτότητά του να πάρει τα φάρμακά του από οποιοδήποτε φαρμακείο. Φορολογικές δηλώσεις. Για τους μισθωτούς, που τα στοιχεία τους είναι καταχωρισμένα, συμπληρώνονται αυτόματα. Το μόνο που χρειάζεται να πατήσουν είναι «ναι» ή «όχι». Συμπεριλαμβάνονται αυτόματα ακόμα και τα φιλανθρωπικά έξοδα. Μειώνει σαφώς και τη φοροδιαφυγή.

Η μείωση της γραφειοκρατίας σημαίνει και μείωση της διαφθοράς;

Υπάρχουν δύο κατηγορίες διαφθοράς. Η διαφθορά στα υψηλά κλιμάκια που τραβά και την προσοχή του Τύπου και η «καθημερινή» διαφθορά που μειώνει δραστικά την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος. Η «καθημερινή» διαφθορά είναι η δωροδοκία υπαλλήλων χαμηλής κλίμακας για να κάνουν αυτό που οφείλουν, όταν δηλαδή πληρώνεις «γρηγορόσημο». Σε ένα ψηφιοποιημένο κράτος δεν χρειάζεται η παρέμβαση κανενός γραφειοκράτη για να πάρει επίδομα μια μητέρα μονογονεϊκής οικογένειας. Το σύστημα έχει όλα τα στοιχεία, μπαίνει, κάνει την αίτηση και παίρνει ό,τι δικαιούται. Επομένως δεν χρειάζεται και το «φακελάκι». Δεν μπορείς να δωροδοκήσεις ένα κομπιούτερ. Και επίσης δεν απαιτείται φυσική παρουσία, όλα γίνονται διαδικτυακά.

Από ποιες υπηρεσίες πρέπει να αρχίσει
η ελληνική κυβέρνηση;

Η κυβέρνηση πρέπει να ιεραρχήσει την ψηφιοποίηση του κράτους, με προτεραιότητα τις υπηρεσίες που αρέσουν στους πολίτες. Πρέπει να σκεφτείς με βάση τους «πελάτες» σου.

Ενα ψηφιακό κράτος είναι πιο ελκυστικό σε επενδύσεις;

Φυσικά. Οσο πιο διαφανείς και εύκολες είναι οι διαδικασίες τόσο πιο ελκυστικές για τις επενδύσεις.

Τι πρέπει να αλλάξει στην Ελλάδα; Μπορούμε να ακολουθήσουμε το παράδειγμα της Εσθονίας και να μπούμε στη δική μας ψηφιακή εποχή;

Κάθε περίπτωση είναι διαφορετική. Εγώ δεν είμαι υπέρ της αντιγραφής της Εσθονίας. Υπάρχουν συγκεκριμένα θέματα θεμελιώδη, που κάθε χώρα πρέπει να αντιμετωπίσει. Το θέμα της ταυτότητας και της ασφάλειας πρόσβασης. Δεν είναι ανάγκη να το κάνεις όπως η Εσθονία, αλλά πρέπει να το κάνεις. Πρέπει να εξασφαλίσεις την ασφάλεια και την ακεραιότητα των στοιχείων. Πρέπει και να εξηγήσεις γιατί χρειάζεται η ψηφιοποίηση. Η κυβέρνηση, οι επιχειρήσεις, το Δημόσιο, οι τράπεζες πρέπει να καταλάβουν τη χρησιμότητα. Και να βρεις ποιος τρόπος ταιριάζει στην Ελλάδα. Υπάρχουν διάφορες τεχνολογίες που μπορεί να επιλεγούν, αλλά πρέπει να γίνουν τα αρχικά βήματα και εκεί βλέπω τον δικό μου ρόλο. Απαιτείται πολιτική βούληση αλλά και τέτοιος σχεδιασμός του συστήματος και των κανόνων, ώστε να ταιριάζει στο νομικό σύστημα της χώρας, διασφαλίζοντας ελευθερίες και δικαιώματα και αυτή είναι η πρόκληση. Η Εσθονία είναι πρώην σοβιετική δημοκρατία. Ημασταν πολύ φτωχοί και πίσω από τη Δύση. Αφού τα καταφέραμε εμείς, μπορεί και η Ελλάδα.