Εφυγε ο άνθρωπος του Ανδρέα

Πλήρης ημερών και έργων ολοκλήρωσε χθες τον κύκλο της ζωής του σε ηλικία 94 ετών ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες της μεταπολιτευτικής περιόδου. Ο Αντώνης Λιβάνης υπήρξε ένας από τους πλέον κομβικούς παράγοντες των ελληνικών πολιτικών εξελίξεων επί δεκαετίες, ήδη πριν από τη δικτατορία δίπλα στον τότε ανερχόμενο Ανδρέα Παπανδρέου. Στα χρόνια της τυραννίας φυλακίστηκε και εξορίστηκε για περισσότερα από πέντε χρόνια, ενώ, άγνωστο ίσως σε αρκετούς, πολύ σημαντικός υπήρξε ο ρόλος του στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973. Το 1974, ήταν εκείνος που, μαζί με τη Μαργαρίτα Παπανδρέου, έπεισαν τον Ανδρέα να επιστρέψει στην Αθήνα όταν ακόμα εκείνος θεωρούσε ότι το καθεστώς δεν είχε ακόμα χάσει οριστικά την εξουσία, παρά την άφιξη του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Εκτοτε, από την πρώτη στιγμή των διεργασιών για την ίδρυση ενός νέου κόμματος υπό τον Ανδρέα, ο ρόλος του Αντώνη Λιβάνη ήταν πολύ συχνά ο καθοριστικός για τις εξελίξεις στο ΠΑΣΟΚ και τις κυβερνήσεις του.

Ο Λιβάνης ήταν ο τελευταίος άνθρωπος που θα άκουγε σχεδόν πάντοτε ο Ανδρέας Παπανδρέου και εκείνος που θα βάρυνε συχνότερα περισσότερο από κάθε άλλον στις αποφάσεις του. Ηταν επίσης ο άνθρωπος που θα οριοθετούσε τις πολλές φορές αντίρροπες εσωτερικές δυνάμεις του κόμματος, ειδικά από τη στιγμή της ανάληψης της εξουσίας το 1981. Πανίσχυρος γενικός διευθυντής του Πολιτικού Γραφείου του πρωθυπουργού στην πρώτη οκταετία του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, εξίσου ισχυρός υπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ στην τελευταία θητεία του Ανδρέα Παπανδρέου, υπήρξε ο μοναδικός στην ιστορία του ΠΑΣΟΚ που, πλην του ιδίου του ιδρυτή του, κατέστη καθολικό σημείο αναφοράς. Ο ρόλος του τόσο στο κόμμα όσο και, ειδικά σε ορισμένες ταραγμένες περιόδους, στην κυβέρνηση, ήταν τέτοιος, που de facto επί πλήθους ζητημάτων λειτουργούσε πλέον εν λευκώ ως αντ’ αυτού του Ανδρέα.

Αμέσως μετά τη δικτατορία, ο Αντώνης Λιβάνης ίδρυσε τον ομώνυμο εκδοτικό οίκο, που εδώ και πολλά χρόνια διευθύνεται από τα παιδιά του Ηλία και Γιώτα Λιβάνη και ο οποίος και έγινε γρήγορα ένας από τους μεγαλύτερους και εγκυρότερους στην Ελλάδα. Το γραφείο του στο νεοκλασικό της γωνίας Σόλωνος και Ιπποκράτους στο οποίο δεν έπαψε να πηγαίνει μέχρι πολύ πρόσφατα, υπήρξε ένα από τα ενεργότερα κέντρα πολιτικών εξελίξεων στην Ελλάδα. Λεπτομέρεια: το γραφείο, ως έπιπλο, ήταν αυτό που είχε μέχρι τον θάνατό του ο Ανδρέας Παπανδρέου.

Πέρα από την τεράστια εμπειρία του και την οξυδέρκεια που τον διέκρινε, ο Αντώνης Λιβάνης είχε λόγο με αξία συμβολαίου, πατριωτισμό στην πιο αγνή και γνήσια μορφή του, διάθεση να ενώνει για το κοινό καλό και όχι να διχάζει, πλήρη στεγανότητα για όλα όσα διαχειριζόταν και γνώριζε και, τέλος, απόλυτη αποστροφή στην αυτοπροβολή. Μέχρι και φέτος, το βράδυ της γιορτής του τον Ιανουάριο, το σπίτι του στην Κηφισιά γινόταν ο τόπος συνάντησης της λεγόμενης Δημοκρατικής Παράταξης. Οποιες κι αν ήταν οι διαφορές που μπορεί να υπήρχαν τη μία ή την άλλη στιγμή, εκεί, όλα έμπαιναν σε δεύτερη μοίρα προς τιμή του. Φεύγοντας χθες, δεν έκλεισε απλώς μία εποχή, αλλά και πήρε μαζί του μείζονα κομμάτια της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας, επί των οποίων είχε λάβει από πολύ καιρό την απόφαση ότι δεν θα μιλούσε. Εφυγε με τη συνείδηση ήσυχη και το όνομά του καθαρό. Και με μία διαρκή αγωνία που ξεχείλιζε ως το τέλος σε κάθε συζήτησή του: για το μέλλον της Ελλάδας…