Μήπως χρειάζονται τα εμπόδια στην ανάπτυξη;

Από τη συζήτηση για το «ξεμπλοκάρισμα» των «εμβληματικών» επενδύσεων μέχρι τον σχεδιαζόμενο νέο αναπτυξιακό νόμο και την προσέλκυση επενδύσεων, επανέρχεται διαρκώς το θέμα των εμποδίων στην ανάπτυξη. Τμήμα αυτής της συζήτησης και η καταγραφή των «συνήθων υπόπτων»: φταίνε οι αρχαιολόγοι που έχουν εμμονή με την προστασία των αρχαιολογικών ευρημάτων, οι δασάρχες που βλέπουν παντού δάση, οι οικολόγοι που ανακαλύπτουν ευάλωτα οικοσυστήματα, συνολικά όσες και όσοι εχθρεύονται την ανάπτυξη.

Το παράδοξο αυτής της συζήτησης, που αφορά ένα πολύ μεγάλο φάσμα του πολιτικού συστήματος και της ελληνικής κοινωνίας, είναι ότι γίνεται σε μια περίοδο που σε πλανητικό επίπεδο διαπιστώνουμε τα όρια της ανάπτυξης. Οταν μιλάμε για πέρασμα από την κλιματική αλλαγή στην κλιματική κρίση με ορατό το ενδεχόμενο της κλιματικής καταστροφής, όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος εξάντλησης των φυσικών πόρων, όταν βλέπουμε εγκληματικές πολιτικές όπως αυτές της κυβέρνησης της Βραζιλίας να παρουσιάζονται ως «αναπτυξιακή στρατηγική», είναι προφανές ότι δεν μπορούμε να σκεφτόμαστε με όρους απεριόριστης παραγωγικής επέκτασης και οικονομικής μεγέθυνσης. Αυτό δεν είναι κάτι το αφηρημένο. Αφορά απτές αλλαγές προτεραιοτήτων. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε ότι πρέπει να χτίσουμε λιγότερες κτιριακές εγκαταστάσεις και να απαλλαγούμε από μερικές άχρηστες· ότι θα αφήσουμε περιοχές χέρσες και ανεκμετάλλευτες· ότι θα φτιάξουμε λιγότερους αυτοκινητόδρομους, γιατί θα χρησιμοποιούμε λιγότερο το αυτοκίνητο· ότι δεν θα βλέπουμε τις εξορύξεις ως εφαλτήριο ανάπτυξης, γιατί το μέλλον είναι η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Στην πραγματικότητα, η πρόκληση είναι να εξασφαλίσουμε τα ωφελήματα της ανάπτυξης, δηλαδή την πλήρη απασχόληση, τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, την αναβάθμιση των υπηρεσιών υγείας, την αύξηση του ελεύθερου χρόνου και την πρόσβαση σε πολιτιστικά αγαθά, μέσα σε συνθήκες περιορισμού της κατανάλωσης ενέργειας και φυσικών πόρων, δηλαδή με όρους «αποανάπτυξης» επί της ουσίας. Σε μια τέτοια προοπτική κάποια στιγμή μπορεί να αναγνωρίσουμε ότι τα σημερινά «εμπόδια στην ανάπτυξη», μάλλον για καλό ήταν.