Ο τροβαδούρος της γενιάς {LF}που δεν άκουσε

Ευγενής με την πιο γνήσια, βαθιά έννοια του όρου στα τραγούδια, τη φωνή αλλά και τη ζωή του, ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας κατάφερε κάτι πολύ σημαντικότερο από το να αγαπηθούν εκείνα που έγραψε. Ακόμα και από το να μιλήσει στη γενιά του. Κατάφερε να γίνει σεβαστός σε έναν τόπο και σε μια εποχή που το είδος σπανίζει όλο και περισσότερο, όλο και πιο δραματικά. Και το κατάφερε γιατί η ζωή και το έργο του παρέμειναν γνήσια από την πρώτη έως την τελευταία ώρα.

Με κορυφαίο τον Μίκη Θεοδωράκη, με τον Χατζιδάκι, τον Λοΐζο, τον Ξαρχάκο, τον Σαββόπουλο ή τον Λεοντή, και όχι μόνον, οι νέοι έλληνες συνθέτες που αναδείχθηκαν στο καμίνι της δεκαετίας του ’60 έφτιαξαν μια γενιά που η διάρκεια της παρουσίας και της σημασίας της ήδη έχει ξεπεράσει κατά πολύ τα βιολογικά της όρια. Και θα συνεχίσει να το κάνει όσα χρόνια κι αν περάσουν. Ηταν πρώτα απ’ όλα το ταλέντο. Ηταν η παιδεία, όχι μόνον η μουσική, ήταν οι νέοι δρόμοι κοινωνικών αναζητήσεων. Ηταν η πρωτοφανής στροφή στις αξίες, στις ιδέες, στη σκέψη και στην ποίηση που ξεκίνησε με τον «Επιτάφιο», η αναζήτηση για τα μεγάλα και τα ουσιαστικά, που ανάμεσα σε αυτά πρέπει να βάλει κανείς και το ίδιο το τραγούδισμα της καθημερινής ζωής, με τον τρόπο που τότε έγινε. Ηταν όμως και κάτι ακόμα: η συνέπεια. Η πίστη και η αφοσίωση σε όλα τα παραπάνω, που έμειναν ακλόνητες. Χωρίς εκπτώσεις.

Για αυτούς τους λόγους, έκτοτε, ο πήχης μπήκε για πρώτη φορά τόσο ψηλά, που στην πολλαπλή ευεργεσία που έφερε στην Ελλάδα και τον λαό της, είχε και ένα είδος «παρενέργειας»: ήταν πάρα πολύ δύσκολο, ενίοτε αδύνατο, για τους πιο πολλούς μεταγενέστερους όχι να τον πιάσουν, αλλά ακόμη και να τον πλησιάσουν.

Ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας ανήκει σε αυτή την εξαίρεση των πολύ λίγων: έπιασε, με τα δικά του, εντελώς προσωπικά, πρωτογενή, ενίοτε ιδιοφυή εκφραστικά μέσα και με το πνευματικό και προσωπικό ήθος του, αυτόν τον πήχη. Ετσι, έγινε ένας από τους μετρημένους στα δάχτυλα του ενός χεριού σύγχρονους δημιουργούς που περπάτησαν στον ίδιο δρόμο με τους μεγάλους του ελληνικού τραγουδιού, του κορυφαίου ίσως πνευματικού επιτεύγματος της μεταπολεμικής Ελλάδας.

Ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας υπήρξε ό,τι εγγύτερο έδωσε η σημερινή Ελλάδα στους τραγικούς «καταραμένους» ποιητές – ήταν άλλωστε εξίσου «ποιητής» και συνθέτης. Ο μόνος της γενιάς του που το πέτυχε: να κάνει ευρέως αγώγιμη τέχνη τα πιο επίμονα, πικρά, υπαρξιακά προσωπικά και κοινωνικά αδιέξοδα ενός λαού. Εγινε έτσι ο πιο πολιτικός της παρακμιακής γενιάς. Οσο αυτή ξέπεφτε τόσο εκείνος την κρατούσε. Δεν την «εξέφρασε»: υπήρξε ο τροβαδούρος που ζήτησε να σεβαστεί τον εαυτό της. Με την τέχνη και τη ζωή του έβαλε ό,τι ανάχωμα μπορούσε. Της μίλησε, αυτή άκουγε, αλλά δεν άκουσε. Εκείνος νίκησε το κακό. Αυτή; Μια γενιά ολόκληρη δεν τη σώζει κανείς όταν πάρει τον κατήφορο. Γι’ αυτό και είναι αδύνατον απλώς να «διασκεδάσεις» με τη μουσική του. Επειδή όσο κι αν σε συγκινεί άλλο τόσο σε αναγκάζει να σκέφτεσαι πικρά χωρίς ευκολίες και υπεκφυγές. Αυτό δεν κάνουν οι Αξιοι;