Εις πείσμα της κοινωνίας της…

Οσοι περίμεναν να βγει «είδηση» από τη χθεσινοβραδινή εκδήλωση στο Κορακοχώρι Ηλείας μάλλον απογοητεύτηκαν. Ο καθηγητής Γιάννης Βούλγαρης, του οποίου το βιβλίο «Μια χώρα παραδόξως νεωτερική» (εκδ. ΠΟΛΙΣ)  παρουσιάστηκε στο υπέροχο κτήμα Μερκούρη, δεν διάβασε το μανιφέστο ενός νέου κόμματος που θα απειλήσει το ΚΙΝΑΛ. Ο Κώστας Σημίτης και ο Ευάγγελος Βενιζέλος, που ήταν δύο εκ των ομιλητών, δεν ανήγγειλαν μια νέα πρωτοβουλία για την ανασύνταξη του χώρου της Κεντροαριστεράς. Και ο τρίτος ομιλητής, ο ομότιμος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Νίκος Αλιβιζάτος, δεν ανέλαβε κάποιον νέο ρόλο στον πολύπαθο αυτόν χώρο.

Την ώρα όμως που έδυε ο ήλιος, σε αυτό το κτήμα με ιστορία 140 ετών και θέα το Ιόνιο, και μπροστά σε 300 ανθρώπους που ήρθαν απ’ όλη την Ελλάδα (όπως ο δήμαρχος Ιωαννίνων Μωυσής Ελισάφ), ξεκινούσε ουσιαστικά μια συζήτηση που θα κορυφωθεί με τον εορτασμό των 200 ετών από την Παλιγγενεσία. Μια άσκηση εθνικής αυτογνωσίας, όπως είπε ο πρώην υπουργός Οικονομικών στην απολαυστική εισήγησή του, που αν δεν μπορέσει να δώσει οριστικές απαντήσεις σε ζητήματα ταυτότητας, θα συμβάλει πάντως στην αποσαφήνιση του διεθνοπολιτικού προσανατολισμού της χώρας. Γιατί η Ελλάδα, τόνισε, «είναι μια χώρα παραδόξως νεωτερική εις πείσμα της κοινωνίας της. Ενα εργαστήρι που νομίζει ότι είναι καφενείο. Γιορτάζουμε με πάθος τις ήττες και αρνιόμαστε να πανηγυρίσουμε τις νίκες. Αμφιταλαντευόμαστε ανάμεσα στον οφθαλμό της γης και τη φτωχή Ψωροκώσταινα, θεωρώντας ότι είμαστε και τα δύο συγχρόνως».

Αφορμή γι΄αυτή τη συζήτηση, όπως προαναφέρθηκε, ήταν ένα βιβλίο που διαλύει μύθους και επανεξετάζει θεωρίες. Η Ελλάδα δεν είναι εξαρτημένο και αδικημένο έθνος, υποστηρίζει ο Βούλγαρης. Δεν εντάσσεται στους «χαμένους» της νεωτερικότητας. Δεν είναι αποικία χρέους ούτε μπανανία. Και οι δύο προσεγγίσεις που έχουν κυριαρχήσει τον τελευταίο μισό αιώνα, η μαρξιστική και η εκσυγχρονιστική, δεν μπορούν να εξηγήσουν επαρκώς την ελληνική περίπτωση. Αν η Κίνα απέδειξε ότι μια χώρα μπορεί να είναι καπιταλιστική χωρίς να είναι νεωτερική, η Ελλάδα έδειξε ότι μπορεί να συμβεί και το αντίθετο: να εισέλθει μια χώρα πλησίστια στη νεωτερικότητα χωρίς απαραιτήτως να έχει επικρατήσει ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής.

Αυτή είναι η σημαντικότερη θεωρητική συμβολή του βιβλίου, επισήμανε ο Αλιβιζάτος, δίνοντας έμφαση στην καταλυτική σημασία του «πρώιμου εκδημοκρατισμού», στο γεγονός δηλαδή ότι η καθολική ψηφοφορία των ανδρών εισήχθη εδώ ήδη με το Σύνταγμα του 1864. Αν ληφθεί υπόψη και ότι η αρχή της δεδηλωμένης καθιερώθηκε το 1875, μπορεί να πει κανείς ότι στο γύρισμα του 19ου προς τον 20ό αιώνα η Ελλάδα βρισκόταν ανάμεσα στις πιο αναπτυγμένες κοινοβουλευτικές δημοκρατίες της εποχής.

Ενα άλλο στοιχείο που έπαιξε ρόλο στην ελληνική εξέλιξη, τόνισε ο Κώστας Σημίτης, ήταν το πολιτισμικό, ο επηρεασμός δηλαδή της πορείας της χώρας από ένα μικρό τμήμα της κοινωνίας που διαθέτει γνώση, ικανότητες και σχέσεις. Εκείνος προφανώς ανήκει σε αυτή την κατηγορία: το προηγούμενο βράδυ, μεταξύ τυρού και αχλαδιού, μου έπιασε κουβέντα για τον Χάμπερμας! Για να επαναλάβω λοιπόν μια φράση που χρησιμοποίησε ο πρώην πρωθυπουργός παρουσιάζοντας το βιβλίο-απολογισμό του τον Νοέμβριο του 2005, όχι, «δεν είμαστε καταδικασμένοι στη μιζέρια».

Οπως γράφει άλλωστε ο Βούλγαρης, η Ελλάδα εξακολουθεί να είναι «έθνος γεωπολιτικό, ιστορικό, δημοκρατικό». Ενα έθνος που κρατά την τύχη του στα χέρια του. Και κινδυνεύει τώρα, ενόψει μιας νέας επισφαλούς εποχής, να παγιδευτεί σε μια πορεία χαμηλής πτήσης. Να βαλτώσει σε μια χαμηλή θέση τόσο στην ιεραρχία του καταμερισμού εργασίας όσο και στο διακρατικό σύστημα. Το νέο εθνικό ζήτημα, λοιπόν, είπε ο συγγραφέας κλείνοντας τη χθεσινή εκδήλωση, είναι να απαντήσουμε σε αυτούς ακριβώς τους κινδύνους.

Κράτησα την έκπληξη για το τέλος. Γιατί η αλήθεια είναι ότι υπήρξε χθες βράδυ κι ένας πολιτικός υπαινιγμός. «Λένε ότι είμαστε εδώ απλά για μια παρουσίαση βιβλίου», είπε ο Ευάγγελος Βενιζέλος. «Αλλά κι ο άλλος πήγε στο περίπτερο για τσιγάρα και γύρισε μετά από πενήντα χρόνια. Ολα είναι στη ζωή ενδεχόμενα». «Να ελπίζουμε δηλαδή», του πέταξα. «’Η να φοβάστε», μου απάντησε.

(*) από το Κορακοχώρι