Ο κίνδυνος {LF}ύφεσης, όπλο {LF}για το πλεόνασμα

Η Ευρώπη δεν είναι προετοιμασμένη για να αντιμετωπίσει μια νέα ύφεση, λέει ο Γκούντραμ Βολφ, διευθυντής της ισχυρής δεξαμενής σκέψης Bruegel. Ομως, η επερχόμενη κρίση δίνει ένα επιπλέον επιχείρημα στον Κυριάκο Μητσοτάκη να πείσει τους δανειστές να μειωθούν οι στόχοι των πρωτογενών πλεονασμάτων, υποστηρίζει ο γερμανός οικονομολόγος στη συνέντευξη που έδωσε στα «ΝΕΑ» ενόψει της ετήσιας συνάντησης του Bruegel στις 4 και 5 Σεπτεμβρίου στις Βρυξέλλες, όπου αναμένεται να δοθεί το στίγμα των πολιτικών που χρειάζεται η ΕΕ την επόμενη πενταετία.

Ποια είναι η πιο πιεστική πρόκληση για τους νέους επικεφαλής στις κορυφαίες θέσεις της ΕΕ;

Θα πρέπει να επικεντρωθούν σε τρία καίρια ζητήματα. Πρώτον, στους κινδύνους που προέρχονται από τον παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο, σε συνδυασμό με το όλο και πιο εχθρικό περιβάλλον μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας. Δεύτερον, στην κλιματική αλλαγή, η οποία είναι καθημερινή πραγματικότητα για πολλούς ανθρώπους και οι πολίτες ζητούν αλλαγές. Τρίτο ζήτημα είναι η οικονομία και η συνοχή. Η ΕΕ δεν είναι προετοιμασμένη για να αντιμετωπίσει μια ύφεση και θα πρέπει να αντιδράσει με ταχύτητα στο ενδεχόμενο αυτό.

Η Ευρώπη δεν μιλά πάντα με μία φωνή. Θεωρείτε ότι θα δούμε αποτελέσματα;

Εχουμε ευρωπαϊκή δημοκρατία με αρκετές ισορροπίες και ελέγχους. Η Ευρωβουλή έχει τις δικές της απόψεις και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπάρχουν οι διαφορετικές απόψεις των κρατών – μελών, ενώ οι προτάσεις της Κομισιόν ή του προέδρου του Συμβουλίου δεν αποτελούν συμφωνημένες πολιτικές. Ομως, σε καθένα από τα ζητήματα αυτά θα υπάρξει ουσιαστική πολιτική συζήτηση τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και στο Ευρωκοινοβούλιο. Και τότε θα ληφθούν αποφάσεις. Η Ευρώπη είναι αρκετά ενωμένη σε αρκετά σημεία. Στην πρόσφατη συνάντηση του G7 η ευρωπαϊκή θέση ήταν ξεκάθαρη στο ζήτημα της μη επαναφοράς της Ρωσίας στο G7 όσο δεν επιλύεται το ουκρανικό ζήτημα. Στο πεδίο του κλίματος πράγματι υπάρχουν διαφορετικές θέσεις, αλλά 24 κράτη – μέλη της ΕΕ έχουν υποστηρίξει μια ισχυρή θέση και η Ευρωβουλή είναι επίσης υπέρ της ουσιαστικής δράσης. Οι διαπραγματεύσεις θα είναι δύσκολες, αλλά υπάρχουν ενδείξεις ότι και οι υπόλοιπες χώρες θα συμφωνήσουν σε συνολικότερη αντιμετώπιση. Εξάλλου η επίτευξη νέας πράσινης συμφωνίας αποτελεί σχέδιο της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και θα προωθηθεί σημαντικά.

Προβλέπετε σοβαρή οικονομική επιβράδυνση;

Είναι αξιοσημείωτα δύσκολο να πούμε αν βρισκόμαστε στα πρόθυρα ύφεσης. Γνωρίζουμε, πάντως, ότι στα επόμενα πέντε χρόνια είναι εξαιρετικά πιθανό να υπάρξει ύφεση και η ΕΕ δεν είναι καλά προετοιμασμένη. Τα επιτόκια είναι σχεδόν μηδενικά, οπότε η νομισματική πολιτική δεν μπορεί να αντιδράσει, υπάρχουν μικρά περιθώρια να μειωθούν περαιτέρω τα επιτόκια ως εργαλείο για την αντιμετώπιση ύφεσης. Οπότε η μπάλα βρίσκεται στο γήπεδο αυτών που αποφασίζουν για τη δημοσιονομική πολιτική. Εδώ το σημαντικό ερώτημα είναι τι μπορεί να γίνει και μάλιστα γρήγορα. Χρειαζόμαστε αλλαγή νοοτροπίας, καθώς οι υπουργοί Οικονομικών θεωρούν ακόμη ότι υπάρχουν αυτόματοι σταθεροποιητές στην ΕΕ και πως η ΕΚΤ αντιδρά. Στην πραγματικότητα η ΕΚΤ δεν μπορεί να κάνει πλέον πολλά, και οι αυτόματοι σταθεροποιητές δεν επαρκούν. Οπότε χρειαζόμαστε μεγαλύτερο βαθμό προληπτικής στάσης στη δημοσιονομική πολιτική.

Πώς θα πρέπει να αλλάξει η δημοσιονομική πολιτική για να αντιμετωπιστεί ενδεχόμενη ύφεση;

Η Κομισιόν θα πρέπει να είναι εξαιρετικά ισχυρή και πιεστική από πολύ νωρίς, ώστε να αλλάξει η νοοτροπία των υπουργών Οικονομικών. Το σύνολο των αποφάσεων δημοσιονομικής πολιτικής στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν θα επαρκεί υπό το πρίσμα της ευρωζώνης συνολικά. Επίσης, θα πρέπει η Κομισιόν να είναι περισσότερο παρούσα στις εθνικές συζητήσεις, διότι εντέλει θα πρέπει να πεισθούν οι βουλευτές και οι επιτροπές προϋπολογισμού των κρατών – μελών ότι υπάρχει ευρύτερος κίνδυνος. Για παράδειγμα, τα εθνικά προσχέδια προϋπολογισμού του επόμενου έτους θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν ενδεχόμενες γραμμές δαπανών, οι οποίες θα ενεργοποιούνται μόνο αν υπάρχει συλλογική απόφαση των υπουργών Οικονομικών επειδή οι φόβοι για ύφεση γίνονται πραγματικοί. Ετσι, η δημοσιονομική πολιτική δεν θα περιορίζεται μόνο στην εκτέλεση ενός προϋπολογισμού, θα έχει πιο ενεργητικό ρόλο, ώστε να υπάρχει ταχεία αντίδραση όταν η κατάσταση στην ευρωζώνη χειροτερεύει.

Απευθύνεστε σε χώρες, όπως η Γερμανία;

Στη Γερμανία, αλλά όχι μόνο. Πάντως δεν έχω την Ελλάδα κατά νου. Η δημοσιονομική πολιτική στην Ελλάδα είναι περιορισμένη και υπάρχουν δυσκολίες, καθώς η χώρα παραμένει υπερχρεωμένη. Υπάρχουν, όμως, κράτη με ισχυρότερα οικονομικά θεμελιώδη και θα πρέπει να ετοιμάσουν σχέδια έκτακτης ανάγκης.

Εναντι μιας ενδεχόμενης ύφεσης, τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα, δεδομένου ότι επιδιώκει μείωση των πρωτογενών πλεονασμάτων;

Οι στόχοι των πρωτογενών πλεονασμάτων είναι κάπως υψηλοί και επιβαρύνουν υπερβολικά την ελληνική οικονομία. Οι φόβοι για ύφεση δίνουν ένα επιπλέον επιχείρημα, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιήσει ο έλληνας πρωθυπουργός έναντι των δανειστών για να ζητήσει μείωση των πρωτογενών πλεονασμάτων. Υπάρχει χώρος για να ζητηθεί η μείωση, με επιπλέον επιχείρημα τον φόβο για ύφεση την επόμενη χρονιά, αλλά θα πρέπει η ελληνική κυβέρνηση να το κάνει σε στενή συνεργασία με τους δανειστές. Αν γίνει μονομερώς, θα δημιουργηθούν κίνδυνοι, ενώ οι αγορές θα αντιδράσουν νευρικά.

Τι περιθώρια κινήσεων έχει η νέα ηγεσία της ΕΚΤ;

Η ΕΚΤ μπορεί να προετοιμαστεί, να αναθεωρήσει την εντολή της, αλλά εν τέλει το πεδίο για να κάνει περισσότερα είναι αρκετά περιορισμένο. Ο Μάριο Ντράγκι σπρώχνει ήδη την ΕΚΤ στα όριά της και θεωρώ ότι θα υπάρξει απόφαση πιθανώς τον Σεπτέμβριο, αλλά η Κριστίν Λαγκάρντ θα πρέπει να αποκτήσει ρόλο παίχτη γύρω από το Eurogroup, επηρεάζοντας έτσι τη συζήτηση. Πρόκειται για πολύ λεπτή θέση, διότι η ΕΚΤ είναι ανεξάρτητος θεσμός, και όχι σύμβουλος δημοσιονομικής πολιτικής. Αλλά θα χρειαστεί να επισημάνει η Λαγκάρντ ότι η νομισματική πολιτική από μόνη της δεν αρκεί πλέον για να ανταποκριθεί στην επίτευξη πληθωρισμού 2% στη φάση αυτή και να δείξει στο Eurogroup την αναγκαιότητα επιπλέον αποφάσεων, αλλά με λεπτό τρόπο.