Ο κρυφός «εμφύλιος» της Αργεντινής

Ο γεννημένος το 1972 στο Μπουένος Αϊρες Κίκε Φεράρι απασχολείται στο μετρό της πρωτεύουσας της Αργεντινής. Καταφέρνει, όμως, να συνδυάζει την υπηρεσία καθαρισμού των σταθμών με τη συγγραφική δραστηριότητα. Το «Από μακριά μοιάζουν με μύγες» (εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση της Αννας Βερροιοπούλου) έρχεται στη χώρα μας φορτωμένο με το βραβείο Silverio Canada για το καλύτερο ισπανόφωνο αστυνομικό μυθιστόρημα στην ετήσια φεστιβαλική εβδομάδα νουάρ λογοτεχνίας (Semana Negra) στη Χιχόν.

Ολα ξεκινούν όταν ο κύριος Μάτσι, έχοντας δεχτεί «ιδιαίτερη περιποίηση» από μία εκ των πολυάριθμων ερωμένων του, παίρνει από το γκαράζ την πολυτελέστατη BMW του και ανακαλύπτει στο πορτμπαγκάζ ένα πτώμα. Το τελευταίο μάλιστα είναι δεμένο με τις γνωστές χειροπέδες με το ροζ γουνάκι, ίδιες κι απαράλλαχτες με αυτές που χρησιμοποιεί στα σκληρά ερωτικά παιχνίδια του. Ο κύριος Μάτσι δεν είναι ένας τυχαίος άνθρωπος. Είναι ιδιοκτήτης μιας μικρής αυτοκρατορίας (οπότε η επιλογή του συγγραφέα να ονομάσει Αυτοκρατορία το μεγάλο κλαμπ που διαθέτει ο ήρωας αποδεικνύεται εξαιρετικά εύστοχη), ενώ αποτελεί την ενσάρκωση της επιτυχίας και της αλαζονείας. Δημιούργησε την περιουσία του στα χρόνια της στρατιωτικής δικτατορίας της Αργεντινής και απέκτησε δύναμη και εξουσία την περίοδο των πρώτων δημοκρατικών κυβερνήσεων, ιδιαίτερα μετά τον γάμο του με τη νευρωτική θυγατέρα ενός πανίσχυρου γαιοκτήμονα, ο οποίος διατηρεί σχέσεις με σημαίνοντες δημόσιους λειτουργούς.

Ο κύρος Μάτσι όμως έχει κάποιες αδυναμίες, από τις οποίες αδυνατεί να ξεφύγει. Συνεχείς και έντονες ερωτικές περιπέτειες με γυναίκες τις οποίες αναγκάζει να υποκύπτουν στα κρυφά του βίτσια. Δίνει εξάλλου μέγιστη προσοχή στην πλουσιότατη γκαρνταρόμπα του, όπου συγκεντρώνει κοστούμια και πουκάμισα επώνυμων δημιουργών της μόδας και – πάνω από όλα – μια συλλογή από τριακόσιες γραβάτες. Αν προσθέσουμε και τον εθισμό του στην κοκαΐνη και στο διάσημο «μπλε χαπάκι», έχουμε μπροστά μας την πλήρη εικόνα ενός ανθρώπου που χρησιμοποιεί τους πάντες γύρω του και αντιμετωπίζει αντιπάλους και εχθρούς σαν ενοχλητικά έντομα. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, που «από μακριά μοιάζουν με μύγες».

Στην εξέλιξη της πλοκής και μέχρι να φτάσουμε στο ευφυές και πρωτότυπο γκραν φινάλε, ο ήρωας θα περάσει από σαράντα κύματα, επιδιώκοντας να δώσει μόνος του τη λύση, καθώς δεν εμπιστεύεται κανένα πρόσωπο από το περιβάλλον του: ούτε έμμισθο συνεργάτη ούτε καν φίλο. Αυτή όμως η πορεία προϋποθέτει και μια ενδοσκοπική καταβύθιση στον προσωπικό του κόσμο. Η διαδρομή αυτή θα φτάσει σε τέτοιο σημείο, ώστε όταν ο κύριος Μάτσι θεωρήσει ότι έφτασε στο λυτρωτικό τέλος, να συνειδητοποιήσει ότι τίποτε δεν έχει τελειώσει στην πραγματικότητα. Ο εφιάλτης είναι εδώ. Ζωντανός. Ο σκελετός κρύβεται ακόμη στην ντουλάπα κι επιμένει να πάρει την εκδίκησή του.

Σοκαριστικός ρεαλισμός

Το ύφος που καταφέρνει ο Κίκε Φεράρι στο ολιγοσέλιδο μυθιστόρημά του είναι απολύτως προσωπικό. Μικρές, σύντομες περιγραφές, ζωντανές εικόνες με γρήγορες εναλλαγές, χρήση ιδιαίτερα καυστικού χιούμορ, όλα μέσα στο πλαίσιο ενός σκληρού και σοκαριστικού ρεαλισμού, μέσα από τον οποίο δίνεται μια εξαιρετικά πειστική περιγραφή της μεγαλοαστικής τάξης στη χώρα του. Αυτός θεωρώ μάλιστα ότι είναι ο απώτερος στόχος του συγγραφέα. Επιλέγει μια ενδιαφέρουσα πλοκή με «αστυνομικό περιτύλιγμα», η οποία λόγω του γρήγορου ρυθμού αιχμαλωτίζει αναπόφευκτα την προσοχή των αναγνωστών. Οι τελευταίοι καλούνται να παρακολουθήσουν το προσωπικό δράμα του κυρίου Μάτσι, συμμετέχοντας ενεργά. Κάποιοι προσδοκώντας την τιμωρία του αδίστακτου μεγαλοεπιχειρηματία, άλλοι ίσως γοητευμένοι από τον διαστροφικό χαρακτήρα του, οπότε επιθυμούν να ξεγλιστρήσει από τα πλοκάμια της Δικαιοσύνης. Η βασική όμως πρόθεση του Φεράρι είναι να «μιλήσει» με πολιτικούς όρους. Να φέρει στην επιφάνεια τη στάση μιας καλομαθημένης μεγαλοαστικής τάξης, που έχει μοναδικό στόχο τη διατήρηση των προνομίων και της εξουσίας της έναντι οποιουδήποτε κόστους. Κι αυτό βέβαια προϋποθέτει να βλέπει «από μακριά να μοιάζουν με μύγες» όλοι οι άλλοι που δεν ανήκουν στις τάξεις της.

Ο Φεράρι γράφει ένα έντονα κοινωνικοαστυνομικό μυθιστόρημα. Σύμφωνα με τον νεολογισμό που προτιμώ αρκετές φορές, το κοινωνικό περιεχόμενο είναι πολύ πιο σημαντικό από την αστυνομική πλοκή, η οποία ωστόσο υπάρχει, είναι πρωτότυπη και κρατάει το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Το βασικότερο όμως στοιχείο είναι η σκληρή κοινωνική κριτική, που αποδίδεται με έναν ιδιαίτερα έξυπνο τρόπο μέσα από το εξαιρετικό πορτρέτο και τη συμπεριφορά ενός άξιου τέκνου της άρχουσας τάξης της Αργεντινής. Με το παρελθόν άλλωστε του Φεράρι και τη στράτευσή του στο συνδικαλιστικό κίνημα της χώρας του, δεν περίμενα κάτι λιγότερο. Το «Από μακριά μοιάζουν με μύγες» είναι τελικά ένα ευφυές και πρωτότυπο μυθιστόρημα, που αξίζει να διαβαστεί σε βάθος για να αναδειχτούν οι ιδιαίτερες αρετές του και να αξιολογηθεί στον βαθμό που του αξίζει. Εντυπωσιακή η μετάφραση της Αννας Βερροιοπούλου.

ΥΓ: Επειδή ο Φεράρι μάς δίνει αυτή την ευκαιρία: οφείλουμε να σημειώσουμε ότι η υποδειγματική περιγραφή του σεξιστικού χαρακτήρα του κυρίου Μάτσι επ’ ουδενί δεν μας αναγκάζει να χαρακτηρίσουμε ως σεξιστή τον ίδιο τον συγγραφέα. Η περιγραφή είναι λειτουργικά απαραίτητη για την κατανόηση του κεντρικού ήρωα του μυθιστορήματος.

Κίκε Φεράρι
Από μακριά
μοιάζουν με μύγες
Μτφ. Αννα Βερροιοπούλου
Εκδ. Καστανιώτη, σελ. 192
Τιμή: 12 ευρώ