Kινδυνεύουν με εξαφάνιση από τις… επιδρομές ξένων

Με τιμές πώλησης που φτάνουν έως και τα 50.000 ευρώ ανά κιλό, τα αρωματικά βότανα της ελληνικής φύσης έχουν τεθεί στο στόχαστρο επιτηδείων. Πολλά είδη – σπάνια ή ενδημικά – κινδυνεύουν με εξαφάνιση λόγω της συστηματικής αποψίλωσης ολόκληρων πλαγιών στα βουνά της Μακεδονίας και της Ηπείρου. Ομάδες επιδρομέων, κυρίως από την Αλβανία ή Ρομά, επιδίδονται εδώ και χρόνια στον «πόλεμο του τσαγιού», όπως αποκαλείται αυτή η επικερδής «βιομηχανία» που έχει στηθεί εις βάρος της ελληνικής φύσης. Και που απειλεί να εξαφανίσει έναν βοτανικό παράδεισο.

Μία από τις μεγαλύτερες ποσότητες κλεμμένων φαρμακευτικών φυτών κατασχέθηκε στις 16 Μαΐου φέτος από τους συνοριοφύλακες της Κόνιτσας: δύο αλλοδαποί, ηλικίας 33 και 34 ετών, συνελήφθησαν την ημέρα εκείνη στην περιοχή Φούρκα Ιωαννίνων ενώ συνέλεγαν παρανόμως σπάνια αρωματικά βότανα. Στην κατοχή τους βρέθηκαν 359 κιλά του φυτού πριμούλα (Primula veris), που είχαν απλώσει σε μουσαμάδες για να αποξηρανθεί. Το συγκεκριμένο βότανο, το οποίο αποκαλείται και δρακάκι, είναι περιζήτητο στο εξωτερικό και εξάγεται, κυρίως προς την Αγγλία και τη Γερμανία, έναντι αστρονομικών χρηματικών ποσών. Γνωστό και ως λουλούδι του Δαρβίνου, δεν καλλιεργείται, είναι άγριο φυτό και οι θεραπευτικές του ιδιότητες ήταν γνωστές από τον Μεσαίωνα: συμβολή στην ίαση δερματοπαθειών, ενίσχυση του καρδιακού συστήματος, αντιεκχυμωτικές ιδιότητες είναι μερικές μόνο από αυτές.

ΕΙΝΑΙ ΠΕΡΙΖΗΤΗΤΑ. Οπως σημειώνουν οι ειδικοί, στην Ελλάδα εντοπίζονται 6.300 είδη και υποείδη φυτών, εκ των οποίων τα 1.200 είναι ενδημικά, δηλαδή έχουν περιορισμένη περιοχή εξάπλωσης. Οι ίδιοι προσθέτουν ότι τα ελληνικά βότανα είναι περιζήτητα καθώς περιέχουν περισσότερα βιοδραστικά συστατικά από τα αντίστοιχα άλλων χωρών, γεγονός που οφείλεται στις ιδιαίτερες εδαφικές και κλιματικές συνθήκες της Ελλάδας.

Τα αριθμητικά στοιχεία είναι εύγλωττα: μόνο το πρώτο 20ήμερο του περασμένου Μαΐου οι άνδρες της συνοριακής φύλαξης Ιωαννίνων και Καστοριάς είχαν συλλάβει 19 αλλοδαπούς για παράνομη συλλογή σχεδόν… 800 κιλών αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών. Τα 640 κιλά ήταν Primula veris. Τα φυτά αυτά μεταφέρονται συνήθως με γαϊδούρια στην Αλβανία και από εκεί κάνουν τον γύρο του κόσμου: σύμφωνα με έρευνες, μόνο οι ΗΠΑ εισάγουν από την Αλβανία το 70% των θεραπευτικών φυτών που καταναλώνουν.

Η ζημιά που υφίσταται η χλωρίδα της ελληνοαλβανικής μεθορίου – όπου εντοπίζεται και το μεγαλύτερο πρόβλημα – είναι ανεπανόρθωτη. Ομως η παράνομη συλλογή δεν περιορίζεται εκεί. Στα τέλη του περασμένου Ιουνίου συνελήφθησαν στα Σφακιά τρεις Ελληνες και δύο αλλοδαποί για παράνομη εκρίζωση και συλλογή 24 κιλών φαρμακευτικών βοτάνων, μεταξύ των οποίων και μαλοτήρα (Sideritis syriaca), ένα ενδημικό είδος της Κρήτης, πλούσιο σε φλαβονοειδή, με σημαντική φαρμακοδυναμική δράση στη διέγερση της καρδιακής λειτουργίας και στην καταπολέμηση του κρυολογήματος.

Ο ΥΓΙΕΙΝΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ. «Τελευταία γίνεται όλο και περισσότερο εμφανές ένα έντονο ενδιαφέρον για πιο υγιεινό τρόπο ζωής, κοντά στην παραδοσιακή γνώση, κάτι που προκαλεί αυξημένο ενδιαφέρον σε παγκόσμιο επίπεδο για τα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά ως φυσικά θεραπευτικά μέσα» δήλωσε πρόσφατα στο Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων η Καλλιόπη Στάρα, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Η μεγάλη ζήτηση έχει οδηγήσει στη δημιουργία μεγάλων καλλιεργειών αρωματικών φυτών στη χώρα μας, οι οποίες, σύμφωνα με το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, προσεγγίζουν τα 40.000 στρέμματα.

Στην περίπτωση της παράνομης συλλογής για εμπορικούς σκοπούς, εκτός από τις τεράστιες ποσότητες που αφαιρούνται, οι καταπατητές καταστρέφουν ολοκληρωτικά τα φαρμακευτικά φυτά, καθώς δεν τα κόβουν αλλά τα ξεριζώνουν.

Κάθε χρόνο οι αρμόδιοι φορείς ενημερώνουν το κοινό για τις επιτρεπόμενες ποσότητες βοτάνων που μπορεί να συλλέξει κάποιος ανά είδος και ανά περιοχή, όπως επίσης και για τις νόμιμες περιόδους συλλογής. Οι ποσότητες είναι πολύ μικρές σε σχέση με αυτές που κατάσχονται από την παράνομη δραστηριότητα ανά τη χώρα. Ενδεικτική είναι η ανακοίνωση του Φορέα Διαχείρισης του όρους Πάρνωνα και του υγροτόπου Μουστού, η οποία αναφέρει ρητά ότι απαγορεύεται πλήρως η εκρίζωση και η ολοκληρωτική αποκοπή αρωματικών και μελισσοτροφικών φυτών, ενώ επιτρέπεται η συλλογή τους ατελώς και σε περιορισμένη ποσότητα, έως ενός κιλού, μόνο κατά την εποχή ανθοφορίας και ωρίμασής τους και αποκλειστικά για προσωπική χρήση. «Η συλλογή», αναφέρει ο Φορέας, «πρέπει να γίνεται χειρωνακτικώς, με τη χρήση ψαλιδιού ή μαχαιριού, και χωρίς να αποκόπτονται όλοι οι βλαστοί των φυτών, ώστε να εξασφαλίζεται η αναπαραγωγή τους». Σε άλλες περιοχές όμως, όπως η Κάλυμνος, η απειλή για τη φύση είναι τόσο οξεία, που οι αρμόδιοι φορείς έχουν απαγορεύσει πλήρως τη συλλογή φαρμακευτικών φυτών…