Από τόπος εξορίας, καταφύγιο άγριας ζωής

Το 12% του παγκόσμιου πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας monachus monachus – που αυτή τη στιγμή θεωρείται το πιο απειλούμενο και σπάνιο θηλαστικό της Ευρώπης – βρίσκει ασφαλές καταφύγιο στη Γυάρο. Το νησί – που είναι γνωστό ως τόπος εξορίας – ύστερα από προσπάθειες έξι χρόνων όλων των εταίρων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα προστασίας της Φύσης «ΚΥΚΛΑΔΕΣ LIVE» (2013-2018) θεσμοθετήθηκε ως νέα προστατευόμενη περιοχή. Η Γυάρος (ή αλλιώς τα Γιούρα) με έκταση μόλις 17 τετραγωνικά χιλιόμετρα που σύμφωνα με τον Όμηρο ήταν ο τόπος που ο Ποσειδώνας βούλιαξε τον Αίαντα με την τρίαινά του τιμωρώντας τον έτσι για την ασέβεια που έδειξε στους Θεούς, φιλοξενεί σπάνια αρπακτικά πουλιά που τη χρησιμοποιούν ως περιοχή τροφοληψίας και αναπαραγωγής.

Στο νησί – σταθμό για τα πουλιά έχουν καταγραφεί αρπακτικά, όπως ο σπιζαετός, ο μαυροπετρίτης κ.ά., ενώ ύστερα από έρευνα ειδικών ορνιθολόγων, ανακαλύφθηκε μια μοναδική αποικία περίπου 2.000 ζευγαριών του σπάνιου θαλασσοπουλιού μύχου.

Το σκηνικό των εκπλήξεων συμπληρώνει, μεταξύ άλλων, το μαύρο φίδι της Γυάρου – που κατοικεί μόνο εδώ και πουθενά αλλού.

Επιπλέον, έχει διαπιστωθεί έπειτα από έρευνες που πραγματοποίησε το Πανεπιστήμιο Πατρών (Τμήμα Γεωλογίας – Εργαστήριο Θαλάσσιας Γεωλογίας και Φυσικής Ωκεανογραφίας) ότι πάνω από το 50% της θαλάσσιας περιοχής της Γυάρου καλύπτεται από οικότοπους προτεραιότητας και, συγκεκριμένα, από μοναδικούς κοραλλιογενείς σχηματισμούς και λιβάδια ποσειδωνίας.

Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο. Οπως έγινε γνωστό, τα μέτρα που θεσμοθετήθηκαν με υπουργική απόφαση της 4ης Ιουλίου 2019 λίγο πριν από τις εκλογές της 7ης Ιουλίου – και τώρα αρχίζει η υλοποίησή τους – δίνουν τη δυνατότητα ήπιων δραστηριοτήτων που μπορούν να στηρίζουν την ανάπτυξη της τοπικής κοινωνίας.

Διευκρινίζεται πως πρόκειται για ένα προσωρινό πλαίσιο προστασίας, διάρκειας δύο χρόνων και με δυνατότητα επέκτασης για ακόμη ένα έτος, μια και το διάστημα αυτό αναμένεται η ανακήρυξη της Γυάρου ως «εθνικού θαλάσσιου πάρκου» μέσω της έκδοσης Προεδρικού Διατάγματος.

Η Γυάρος χαρακτηρίστηκε ιστορικός τόπος το 2001 από το υπουργείο Πολιτισμού και το 2011 εντάχθηκε στο δίκτυο Natura 2000. Tώρα, σύμφωνα με το νέο καθεστώς (δηλαδή θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή) το νησί χωρίζεται σε τρεις χερσαίες και τρεις θαλάσσιες ζώνες.

Τι προβλέπεται. Στο χερσαίο κομμάτι επιτρέπονται, μεταξύ άλλων και υπό προϋποθέσεις, η επιστημονική έρευνα, τα έργα αποκατάστασης και ανάδειξης του ιστορικού τόπου, καθώς και η επίσκεψη και η ξενάγηση επισκεπτών με σκοπό την περιβαλλοντική εκπαίδευση, την παρατήρηση της φύσης και την αναψυχή.

Στη θαλάσσια περιοχή, επίσης υπό πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις, επιτρέπονται εποχικά, μεταξύ άλλων, η παράκτια επαγγελματική αλιεία με ειδική άδεια, οργανωμένες καταδυτικές δραστηριότητες και ο αλιευτικός τουρισμός από επαγγελματίες αλιείς.

«Η θεσμοθέτηση των μέτρων προστασίας της Γυάρου αποτελεί το επιστέγασμα μιας μοναδικής πρωτοβουλίας για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος των Κυκλάδων», τονίζει, μεταξύ άλλων, ο συντονιστής του προγράμματος «ΚΥΚΛΑΔΕΣ LIVE» για το WWF Ελλάς δρ Σπύρος Κοτομάτας. «Για σειρά ετών, όλοι οι κύριοι εμπλεκόμενοι με τη Γυάρο φορείς πέτυχαν κάτι σπάνιο και πρωτοποριακό: κάθισαν στο ίδιο τραπέζι και συνδιαμόρφωσαν μια ολοκληρωμένη πρόταση για την προστασία της φύσης».

Από την πλευρά του, ο τέως πρόεδρος του Συλλόγου Επαγγελματιών Παράκτιων Αλιέων Σύρου και μέλος της Επιτροπής Συνδιαχείρισης Ηλίας Κασιώτης υποστηρίζει πως «το βήμα που έγινε είναι πολύ θετικό, να επιτρέπεται δηλαδή το ψάρεμα κοντά στη Γυάρο, αλλά μετά χρειάζεται να φυλάσσεται αυστηρά η περιοχή».

info

Πρόγραμμα ΚΥΚΛΑΔΕΣ LIVE: «Ολοκληρωμένη προστασία για τη μεσογειακή φώκια στις Βόρειες Κυκλάδες». Φορείς υπολοποίησης: υπουργείο Περιβάλλοντος, Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Mom/Εταιρεία για τη Μελέτη και την Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας, WWF Ελλάς και το ιταλικό Ινστιτούτο Tethys