Πίστη, τέχνη {LF}και παράδοση

Η Τήνος, ανάμεσα στην Άνδρο και τη Μύκονο, έχει συνδεθεί περισσότερο ίσως από κάθε άλλον τόπο με το θρησκευτικό συναίσθημα των Ελλήνων λόγω της ύπαρξης του φημισμένου ναού της Παναγίας. Σημαντικό ρόλο στη νεότερη ιστορία του νησιού έχουν διαδραματίσει και οι μεγάλοι καλλιτέχνες (μαρμαρογλύπτες και ζωγράφοι) που κατάγονταν από αυτό και άφησαν κληρονομιά τις μοναδικές δημιουργίες τους. Η Τήνος γοητεύει τους παραθεριστές με τα γραφικά χωριά της, που διατηρούν ζωντανή την παράδοση, την εξαίρετη λαϊκή αρχιτεκτονική της και τις φυσικές ομορφιές της.

Περίτεχνοι περιστεριώνες, λιθόστρωτα μονοπάτια, αναβαθμίδες και ξερολιθιές, παλαιές μονές και εκκλησίες, ρεματιές με πλούσια βλάστηση, όμορφες ακρογιαλιές, σπάνιοι γεωλογικοί σχηματισμοί αποτελούν μια ευχάριστη έκπληξη για όσους επισκέπτονται το νησί και ανακαλύπτουν τα μυστικά του.

Η ΜΕΓΑΛΟΧΑΡΗ. Η Τήνος είναι άρρηκτα δεμένη με τον μεγαλοπρεπή ναό της Ευαγγελιστρίας, προσκύνημα με πανελλήνια ακτινοβολία. Ο ναός της Παναγίας της Τήνου ιδρύθηκε στο σημείο όπου είχε βρεθεί στις 30 Ιανουαρίου 1823 η θαυματουργή εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, σύμφωνα με τα οράματα της μοναχής Πελαγίας.

Την προσοχή των πιστών προσελκύουν το προσκυνητάρι με την εικόνα του Eυαγγελισμού, το ξυλόγλυπτο τέμπλο, ο μαρμάρινος άμβωνας και το εντυπωσιακό καμπαναριό του ναού.

Στον ισόγειο χώρο του ναού της Eυαγγελιστρίας βρίσκεται η εκκλησία της Eυρέσεως, αφιερωμένη στη Zωοδόχο Πηγή. Χτίστηκε πάνω στα ερείπια πρωτοχριστιανικού ναού, αφιερωμένου στον Άγιο Iωάννη τον Πρόδρομο. Όπως απέδειξαν οι ανασκαφικές έρευνες, στην ίδια θέση βρισκόταν ιερό του Διονύσου με θέατρο, στο οποίο γίνονταν γιορτές και αγώνες προς τιμήν του Διονύσου και του Ποσειδώνα.

Δίπλα στην είσοδο της εκκλησίας της Eυρέσεως βρίσκεται το μαυσωλείο των θυμάτων από τον τορπιλισμό του ευδρόμου «Έλλη» στο λιμάνι της Τήνου, τον Δεκαπενταύγουστο του 1940.

Στους χώρους του κτιριακού συγκροτήματος της Eυαγγελιστρίας στεγάζονται, μεταξύ άλλων, το Πανελλήνιο Iερό Ίδρυμα Eυαγγελιστρίας Tήνου, η Έκθεση Eικόνων και Kειμηλίων, η Πινακοθήκη και το Mουσείο Tηνίων Kαλλιτεχνών.

ΤΟ ΞΩΜΠΟΥΡΓΟ. Στην καρδιά της Τήνου δεσπόζει το Εξώμβουργο ή Ξώμπουργο, επιβλητικό ύψωμα με μαγευτική θέα. Στο ύψωμα του Εξωμβούργου, που κατοικήθηκε μάλλον από τους Προϊστορικούς Χρόνους, ιδρύθηκε τον 7ο αιώνα π.Χ. ιερό αφιερωμένο στη Δήμητρα.

Το οχυρωμένο ήδη από την αρχαιότητα Εξώμβουργο ήταν γνωστό κατά τους Βυζαντινούς Χρόνους ως κάστρο της Αγίας Ελένης. Στην ίδια θέση, που αποτέλεσε κέντρο του νησιού επί Φραγκοκρατίας, οικοδόμησαν και οι Ενετοί το κάστρο τους, από το οποίο διατηρούνται ερείπια. Η οχυρωμένη μεσαιωνική πρωτεύουσα της Τήνου, ασφαλές καταφύγιο για τους ντόπιους, έπεσε στα χέρια των Τούρκων το 1715. Κάτω από το ύψωμα του Εξωμβούργου βρίσκονται η μονή Καρδίας του Ιησού, από την οποία ξεκινά το μονοπάτι που οδηγεί στην κορυφή του βράχου, και η εκκλησία της Αγίας Ελεούσης, δίπλα στη μονή.

Στα ριζά του Εξωμβούργου οι ταξιδιώτες ανακαλύπτουν δύο χωριά που διατηρούν το παραδοσιακό χρώμα τους: τον Κουμάρο και την Ξινάρα, έδρα της Καθολικής Αρχιεπισκοπής Νάξου – Τήνου – Άνδρου – Μυκόνου.

ΙΗΣΟΥΙΤΕΣ ΚΑΙ ΟΥΡΣΟΥΛΙΝΕΣ. Σε κομβικό σημείο της Τήνου, σε απόσταση 8 περίπου χιλιομέτρων βορείως της πρωτεύουσας του νησιού, βρίσκεται το χωριό Λουτρά. Σε αυτόν τον τόπο εγκαταστάθηκαν και ίδρυσαν μοναστηριακά συγκροτήματα τον 19ο αιώνα οι Ιησουίτες μοναχοί και οι Αδελφές Ουρσουλίνες.

Οι εγκατεστημένοι στην Τήνο μοναχοί του παπικού τάγματος των Ιησουιτών, μετά την καταστροφή του κάστρου της Αγίας Ελένης από τους Τούρκους, το 1715, αναζήτησαν έναν νέο χώρο προς εγκατάσταση. Ο χώρος που επέλεξαν ήταν τελικά τα Λουτρά, όπου οικοδόμησαν μονή κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1840. Η μονή των Ιησουιτών περιλαμβάνει την εκκλησία του Αγίου Ιωσήφ, λαογραφική συλλογή και βιβλιοθήκη.

Οι Ουρσουλίνες (ή Αδελφές Ουρσουλίνες), μοναχική αδελφότητα της Καθολικής Εκκλησίας, εγκαταστάθηκαν στην Τήνο το καλοκαίρι του 1704. Το 1862 ιδρύθηκε στην περιοχή των Λουτρών η μονή των Ουρσουλινών, που λειτούργησε ως εκπαιδευτήριο, ορφανοτροφείο, οικοτροφείο και οικοκυρική σχολή.

Κατά τα έτη 1910-1930, περίοδο ακμής της Σχολής των Ουρσουλινών, φοίτησαν σε αυτήν εκατοντάδες οικότροφες μαθήτριες από όλον τον ελλαδικό χώρο. Από τη Σχολή των Ουρσουλινών αποφοίτησαν τα κορίτσια πολλών αριστοκρατικών οικογενειών της χώρας.

Στους εκθεσιακούς χώρους της μονής των Ουρσουλινών εκτίθενται, μεταξύ άλλων, φωτογραφικό υλικό, μαθητολόγια, εργαστήρια, το φαρμακείο και το αναρρωτήριο της Σχολής, εργόχειρα και προσωπικά είδη των μαθητριών.

Η ΚΥΡΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ. Πέραν του πανελληνίως γνωστού ναού της Ευαγγελιστρίας, στην Τήνο υπάρχουν και άλλα σπουδαία θρησκευτικά μνημεία. Δεσπόζουσα θέση μεταξύ αυτών κατέχει η μονή της Κυρίας των Αγγέλων Κεχροβουνίου, που βρίσκεται κοντά στον Αρνάδο, χωριό της τηνιακής ενδοχώρας με ενδιαφέροντα αρχιτεκτονικά δείγματα.

Η μονή Κεχροβουνίου ιδρύθηκε πιθανώς τον 11ο ή τον 12ο αιώνα. Με την ιστορία της μονής συνδέεται το όνομα της Αγίας Πελαγίας της Τηνίας (1752-1834), μιας απλής και ταπεινής μοναχής, που με τα οράματά της συνέβαλε αποφασιστικά στην ανεύρεση της θαυματουργής εικόνας της Μεγαλόχαρης της Τήνου.

Κάθε χρόνο, στις 23 Ιουλίου, την ημέρα της εορτής της Αγίας Πελαγίας, η εικόνα της Μεγαλόχαρης μεταφέρεται από τον ναό της Ευαγγελιστρίας στην εκκλησία της Αγίας Πελαγίας, στη μονή Κεχροβουνίου, όπου τελείται πανηγυρική Θεία Λειτουργία.

Το καθολικό της μονής, αφιερωμένο στην Kοίμηση της Θεοτόκου, έχει ξυλόγλυπτο τέμπλο με μεταβυζαντινές εικόνες και αξιόλογες τοιχογραφίες.

Εντός του κτιριακού συγκροτήματος της μονής Κεχροβουνίου, οι προσκυνητές και οι λάτρεις του θρησκευτικού τουρισμού έχουν την ευκαιρία να επισκεφθούν το κελί της Αγίας Πελαγίας της Τηνίας και την εκκλησία με την κάρα της, την εκκλησία των Ταξιαρχών, το ηγουμενείο και το προσκύνημα της Ζωοδόχου Πηγής, την εκκλησία της Αγίας Χριστίνας, την εκκλησία του Τιμίου Προδρόμου, τον μουσειακό χώρο και τη βιβλιοθήκη της μονής.

Η ΣΜΙΛΗ ΚΑΙ Ο ΧΡΩΣΤΗΡΑΣ. Μαρμαρόστρωτοι δρόμοι, τέμπλα και άμβωνες στις εκκλησίες, θυρώματα και υπέρθυρα, κρήνες και επιτύμβια μνημεία, που έφτιαξαν με μεράκι και αξεπέραστη τεχνική ντόπιοι μαρμαρογλύπτες, στολίζουν κάθε γωνιά του Πύργου, ενός από τα ωραιότερα χωριά της Τήνου. Ο οικισμός, ο οποίος οφείλει την ονομασία του σε έναν βενετσιάνικο πύργο που αναφέρεται σε έγγραφα του 16ου αιώνα, γνώρισε οικονομική και καλλιτεχνική ακμή κατά τον 18ο, τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα χάρη στη ναυτιλία, το εμπόριο και, κυρίως, την αξιοποίηση των μαρμάρων της περιοχής.

Από τη σμίλη και τον χρωστήρα των ξακουστών καλλιτεχνών του Πύργου (ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ο Δημήτριος Φιλιππότης, ο Γιαννούλης Xαλεπάς και ο Nικηφόρος Λύτρας) προήλθαν έργα υψηλής αισθητικής και καλλιτεχνικής αξίας.

Το ενδιαφέρον των επισκεπτών του Πύργου τραβούν η πλατεία με το υπεραιωνόβιο πλατάνι και τη βρύση του 1778, η οικία του σπουδαίου γλύπτη της νεότερης Ελλάδας Γιαννούλη Χαλεπά (1851-1938), το Μουσείο Τηνίων Καλλιτεχνών, καθώς και οι εκκλησίες του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Δημητρίου με τη μαρμάρινη διακόσμηση. Στον Πύργο λειτουργεί Σχολή Kαλών Tεχνών για όσους επιθυμούν να μυηθούν στην καλλιτεχνική μαρμαροτεχνία και να συνεχίσουν τη θαυμαστή καλλιτεχνική παράδοση της περιοχής. Ξεχωριστής αναφοράς χρήζει, ασφαλώς, το υπέροχο Μουσείο Μαρμαροτεχνίας, που λειτουργεί στον Πύργο με τη φροντίδα του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), αποσκοπώντας στη διάσωση και την προβολή της τέχνης του μαρμάρου.