Chigozie Obioma «Μας έδωσε θάρρος να γράφουμε {LF}τις ιστορίες μας»

Εάν με το γήρας εννοούμε μια κατάσταση ασθενική, όπου κάποιος αποσύρεται από την ενεργό δράση, τότε η Μόρισον, όπως οι περισσότεροι κορυφαίοι συγγραφείς, δεν είχε γεράσει. Στην ηλικία των 88 συνέχιζε να μας προσφέρει τις ιστορίες και τις σκέψεις της. Το βιβλίο «The Source of Self-Regard» – μια βαθύτερη ανάλυση ορισμένων από τα ζητήματα της φυλής και της αξιοπρέπειας τα οποία έθιξε στα μυθιστορήματά της, όπως η «Αγαπημένη» και τα «Γαλάζια μάτια» – κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες (εκτός των ΗΠΑ με τον τίτλο «Mouth Full of Blood»). Και μέχρι πρόσφατα παρακολουθήσαμε τη συνεχή έκδοση μυθιστορημάτων της, ανάμεσα στα οποία το «God Help the Child», το οποίο βγήκε την ίδια ημέρα με το λογοτεχνικό μου ντεμπούτο «Οι ψαράδες», το 2015. Δεν υπήρχε καμία ένδειξη ότι ήταν τόσο κοντά η στιγμή που θα στέρευε η δεξαμενή από την οποία μας τροφοδοτούσε με υπέροχες ιστορίες και ιδέες.

Με τον θάνατο της Μόρισον, πολλοί συγγραφείς σήμερα νιώθουμε ότι χάσαμε τη λογοτεχνική μας μητέρα. Παρόλο που μεγάλωσα σε μια πόλη της Νιγηρίας, οι δύο πρώτοι αμερικανοί συγγραφείς που διάβασα ήταν μαύροι: ο Ρίτσαρντ Ράιτ και η Μόρισον. Διάβασα το «Μαύρο αγόρι» περίπου 11 ή 12 ετών και μετά τα «Γαλάζια μάτια» της Μόρισον, ένα ή δύο χρόνια αργότερα. Πρόκειται για τη συγκλονιστική ιστορία ενός μαύρου κοριτσιού, το οποίο καταστρέφεται από τη χαμηλή αυτοπεποίθηση εξαιτίας μιας κοινωνίας όπου η φυλή και η κουλτούρα της θεωρούνται υποδεέστερες. Ως παιδί που μεγάλωσε στη Νιγηρία και κατάλαβε ότι ο υπόλοιπος κόσμος έχει για τους Αφρικανούς την εικόνα που εμφανίζουν στα «Γαλάζια μάτια», είδα το φως σ’ αυτή τη σκοτεινή ιστορία. Συνειδητοποίησα ότι εάν κοιτάξουμε βαθύτερα στους εαυτούς μας και νιώσουμε περήφανοι για την παράδοσή μας, θα αντικρίσουμε την πραγματική ομορφιά της ταυτότητάς μας. Αυτό που οι άλλοι λένε για εμάς, ο τρόπος με τον οποίο μας αντιμετωπίζουν, δεν θα μπορέσει να σκοτώσει την ψυχή μας. Η ίδια η Μόρισον πίστωσε αυτή την ανακάλυψη στον μεγάλο νιγηριανό συγγραφέα Τσινούα Ατσέμπε: αυτό που ονόμαζε «η ελευθερία να γράφεις». Αλλά ήταν περισσότερο η ελευθερία ότι μπορούσαμε να πούμε τις δικές μας ιστορίες – και να σηκώσουμε ψηλότερα τους ανθρώπους μας.

Ξαναβλέποντας τη ζωή της, έχω μια αίσθηση γαλήνης, επειδή ξέρω ότι έχω μάθει πολλά από τη Μόρισον. Στο επίπεδο γραφής και τεχνικής, πίστευα μέχρι σήμερα ότι ήταν η μεγαλύτερη αμερικανίδα συγγραφέας (τίτλος που πλέον ανήκει στον Κόρμακ ΜακΚάρθι) και μία από τις καλύτερες στυλίστριες στον κόσμο, στην ίδια γραμμή με τον Μάρτιν Εϊμις, τον Γουόλε Σογίνκα, τον Σαλμάν Ρούσντι κ.ά. Τόλμησε «απίστευτα» πράγματα με την αγγλική γλώσσα, την οποία πάντοτε θεωρούσε «ασφαλώς πλούσια και βαθιά ρατσιστική». Θεωρώντας τον εαυτό μου έναν από τους πολλούς συγγραφείς που προέρχονται από πρώην αποικίες και σήμερα γράφουν στα αγγλικά, την εθνική μας πλέον γλώσσα, πιστεύω ότι πρέπει να βρούμε τρόπους για να την «υποτάξουμε» και να την «κατακτήσουμε» – να τη φέρουμε πιο κοντά στις πολιτισμικές ευαισθησίες μας. Κομμάτι αυτής της «κατάκτησης» δεν είναι μόνο να γράφουμε στα αγγλικά με τον τρόπο που επιθυμούμε, αλλά να γράφουμε και αυτό που επιθυμούμε. Αυτό ακριβώς έκανε η Μόρισον σε όλη τη ζωή της. Σε μια εποχή όπου οι αφρικανικές ιστορίες δεν θεωρούνταν και τόσο σημαντικές, εκτός αν διαδραματίζονταν εκτός της Αφρικής ή εναρμονίζονταν με τις ευαισθησίες των Δυτικών, η Μόρισον μου έδωσε θάρρος να γράψω για την αφρικανική παραδοσιακή θρησκεία, την κουλτούρα και τη φιλοσοφία, χωρίς περιορισμούς. Ακόμη και αν ο υπόλοιπος κόσμος – ή και οι ίδιοι οι Αφρικανοί – τις θεωρούσαν οπισθοδρομικές και δυσάρεστες. Νιώθω γαλήνη επειδή μια νέα γενιά μαύρων και αφρικανών συγγραφέων θα συνεχίσει το ίδιο, ενθαρρυμένη από το τεράστιο έργο που μας αφήνει. Και γι’ αυτό της οφείλω ένα «ευχαριστώ».

Ο Τσιγκόζιε Ομπιόμα είναι υποψήφιος φέτος στη μακρά λίστα του Μπούκερ για το μυθιστόρημα «Orchestra of Minorities». Στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο του «Οι ψαράδες» (Μεταίχμιο, 2015, μτφ. Ιωάννα Ηλιάδη)