Εκθεση – σοκ για την κλιματική αλλαγή

Η κλιματική κρίση υπονομεύει την ικανότητα της γης να συντηρεί την ανθρωπότητα, με τους κλιμακωτούς κινδύνους να γίνονται ολοένα και σοβαρότεροι καθώς αυξάνονται οι παγκόσμιες θερμοκρασίες, προειδοποιεί μία έκθεση – ορόσημο του ΟΗΕ, με συντάκτες μερικούς από τους σπουδαιότερους επιστήμονες στον κόσμο.

Η υπερθέρμανση του πλανήτη, επισημαίνει η έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), αυξάνει τις ξηρασίες, τη διάβρωση του εδάφους και τις ανεξέλεγκτες πυρκαγιές, ενώ μειώνει την απόδοση των καλλιεργειών στους τροπικούς και προκαλεί τήξη των μόνιμα παγωμένων εδαφών κοντά στους πόλους. Περαιτέρω αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας θα επιφέρει πρωτοφανείς κλιματικές συνθήκες στα χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη, με εν δυνάμει ενίσχυση της φτώχειας, της μετανάστευσης και των συγκρούσεων και αυξανόμενη καταστροφή στα μεγάλα δάση του Βορρά.

Η έκθεση, που έχει εγκριθεί από τις παγκόσμιες κυβερνήσεις, καθιστά σαφές πως η ανθρωπότητα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε έναν φαύλο κύκλο και έναν ενάρετο κύκλο. Μια συνέχιση της καταστροφής των δασών και οι τεράστιες εκπομπές από τα βοοειδή και άλλες πρακτικές εντατικής γεωργίας θα οξύνουν την κλιματική κρίση, καθιστώντας τις συνέπειες για τη γη ακόμα χειρότερες.

Μία άμεση, όμως, ανάληψη δράσης ώστε να μπορέσουν τα εδάφη και τα δάση να αναγεννηθούν και να αποθηκεύσουν διοξείδιο του άνθρακα, ώστε να περιοριστεί η κατανάλωση κρέατος από τους ανθρώπους και να καταπολεμηθεί η σπατάλη τροφίμων, θα μπορούσε να παίξει μεγάλο ρόλο στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Κινήσεις όπως αυτές θα βελτίωναν παράλληλα την ανθρώπινη υγεία, θα περιόριζαν τη φτώχεια και θα αντιμετώπιζαν το πρόβλημα της τρομακτικής απώλειας της άγριας ζωής ανά τον κόσμο. Τέλος πρέπει επίσης να μπει, σύμφωνα με την έκθεση της IPCC, στη χρήση ορυκτών καυσίμων, ώστε να αποφευχθεί μία «μη αναστρέψιμη απώλεια υπηρεσιών οικοσυστημάτων της γης που είναι απαραίτητα για την τροφή, την υγεία και ένα βιώσιμο φυσικό περιβάλλον».

Τέλεια καταιγίδα. «Πρόκειται για την τέλεια καταιγίδα», δήλωσε ο Ντέιβ Ρίε, καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και εξωτερικός εμπειρογνώμονας της έκθεσης. «Μία γη που περιορίζεται, ένας ανθρώπινος πληθυσμός που επεκτείνεται και όλα αυτά μέσα στις ασφυκτικές συνθήκες της κλιματικής έκτακτης ανάγκης. Η Γη ουδέποτε ένιωθε μικρότερη, τα φυσικά της οικοσυστήματα ουδέποτε αντιμετώπισαν μία τόσο άμεση απειλή».

Σύμφωνα με τον Πιρς Φόρστερ, καθηγητή στο πανεπιστήμιο του Λιντς, «αυτή η σημαντική έκθεση δείχνει πως πρέπει να αλλάξουμε ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τη γη μας αν θέλουμε να περιορίσουμε την αύξηση της θερμοκρασίας κάτω από τον 1,5° C. Συνοπτικά, χρειαζόμαστε λιγότερα βοσκοτόπια [για κτηνοτροφία] και περισσότερα δένδρα».

Η γη ήδη δυσκολεύεται, επισημαίνει ο καθηγητής Τζιμ Σκία, από τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή, και η κλιματική αλλαγή κάνει την κατάσταση όλο και χειρότερη. Σύμφωνα με την έκθεση, περίπου τα δύο τρίτα των εδαφών που δεν καλύπτονται από πάγους επηρεάζονται σήμερα άμεσα από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Η κακή χρήση της γης βρίσκεται επίσης πίσω από σχεδόν το ένα τέταρτο των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου – με την καταστροφή των δασών, τα τεράστια κοπάδια βοοειδών και την κατάχρηση χημικών λιπασμάτων και είναι οι βασικοί παράγοντες. Οι εκπομπές που σχετίζονται με τα λιπάσματα έχουν εννεαπλασιαστεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1960. Η αύξηση των παγκόσμιων θερμοκρασιών εντείνει την ερημοποίηση, ιδιαίτερα στην Ασία και την Αφρική, με την αμερικανική ήπειρο καθώς και την περιοχή της Μεσογείου να βρίσκονται σύμφωνα με την έκθεση σε κίνδυνο.

Ενα από τα πλέον δυσοίωνα συμπεράσματα της IPCC είναι πως το έδαφος, από το οποίο εξαρτάται εξ ολοκλήρου η ανθρωπότητα, χάνεται 100 και πλέον φορές ταχύτερα από ό,τι σχηματίζεται στις καλλιεργούμενες περιοχές· και 10-20 φορές ταχύτερα ακόμα και σε χωράφια που δεν οργώνονται.

Σθεναρή δράση. Οι επιστήμονες εισηγούνται σθεναρή δράση από κυβερνήσεις και επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένου του τερματισμού της αποψίλωσης ώστε να επιτραπεί η ανάπτυξη νέων δασών, της μεταρρύθμισης των αγροτικών επιδοτήσεων, της στήριξης των μικροκαλλιεργητών και της ανάπτυξης περισσότερο ανθεκτικών καλλιεργειών. Πολλές από αυτές τις λύσεις, όμως, θα χρειαστούν όπως αναγνωρίζουν δεκαετίες μέχρι να φέρουν αποτέλεσμα.

Οι καταναλωτές στις πλούσιες χώρες θα μπορούσαν να αναλάβουν άμεση δράση μειώνοντας την κατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων από μονάδες εντατικής παραγωγής – προϊόντων με τεράστιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. «Υπάρχουν πολλά που θα μπορούσαμε να κάνουμε και δεν κάνουμε, εν μέρει διότι είναι δύσκολο», λέει ο Πιτ Σμιθ, καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Αμπερντίν και ένας από τους συντάκτες της έκθεσης της IPCC. «Δεν μπορείς να πεις στον κόσμο τι να τρώει, θα υπήρχαν αντιδράσεις. Μπορείς όμως να δώσεις κίνητρα» – όπως η «συμπερίληψη του περιβαλλοντικού κόστους στα τρόφιμα» που εισηγείται η Διακυβερνητική Επιτροπή. «Το βασικό μήνυμα από την IPCC», σημειώνει η Κατερίνα Μπράντιμεϊρ, από τη δεξαμενή σκέψης Green Alliance, «είναι το κατεπείγον: πρέπει να αναλάβουμε άμεσα δράση προκειμένου να φυτέψουμε νέα δάση, να αποκαταστήσουμε τα οικοσυστήματά μας και, ναι, να τρώμε λιγότερο κρέας».