Η κρίση της αγγλο-αμερικανικής δημοκρατίας

Πώς γίνεται και οι δυο πιο αξιοσέβαστες και ισχυρές δημοκρατίες του κόσμου – το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ – κατέληξαν να έχουν ηγέτες όπως τον Τραμπ και τον Τζόνσον; Ο Τραμπ ορθώς αποκάλεσε τον Τζόνσον «Βρετανό Τραμπ». Δεν έχει να κάνει μόνο με τις ομοιότητες στην προσωπικότητα ή στο στυλ, πρόκειται για μια αντανάκλαση των ελαττωμάτων των πολιτικών θεσμών που επέτρεψαν σε αυτούς τους άνδρες να ανέβουν στην εξουσία.

Υπάρχει μια προφανής και μια πιο βαθιά απάντηση στην παραπάνω ερώτηση. Η προφανής απάντηση είναι πως και ο Τραμπ και ο Τζόνσον κέρδισαν την υποστήριξη των μεγαλύτερων σε ηλικία ψηφοφόρων που νιώθουν πως έχουν μείνει πίσω τις τελευταίες δεκαετίες. Ομως αυτή η εξήγηση από μόνη της δεν είναι αρκετή, η άνοδος του Τραμπ και του Τζόνσον αντανακλά μια βαθύτερη πολιτική αποτυχία.

Τα κόμματα που ήταν απέναντί τους, το Δημοκρατικό και το Εργατικό  αντίστοιχα, δεν κατάφεραν να ανταποκριθούν στις ανάγκες των εργαζομένων που έχασαν τις δουλειές τους λόγω της παγκοσμιοποίησης και εντέλει αυτοί οι άνθρωποι στράφηκαν προς τη Δεξιά. Ωστόσο ο Τραμπ και ο Τζόνσον ακολουθούν πολιτικές (φορολογικές περικοπές για τους πλούσιους στις ΗΠΑ, Brexit χωρίς συμφωνία στη Βρετανία) που αντιτίθενται στα συμφέροντα των υποστηρικτών τους…

Αυτό το κοινό πολιτικό ελάττωμα έγκειται στον μηχανισμό της πολιτικής αντιπροσώπευσης, πιο συγκεκριμένα στο πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα των δύο κρατών. Η εκλογή αντιπροσώπων με σχετική πλειοψηφία σε μονοεδρικές περιφέρειες ευνοεί την επικράτηση δυο κυρίαρχων κομμάτων και στις δυο χώρες, σε αντίθεση με τα πολλαπλά κόμματα που εκλέγονται με το σύστημα αναλογικής αντιπροσώπευσης της δυτικής Ευρώπης. Το σύστημα των δυο κομμάτων οδηγεί σε πολιτικές του τύπου ο νικητής τα παίρνει όλα και δεν μπορεί να αντιπροσωπεύσει τόσο καλά τα συμφέροντα των ψηφοφόρων όσο οι κυβερνήσεις συνασπισμού. Ακόμα χειρότερα, πολιτικές του τύπου ο νικητής τα παίρνει όλα επέτρεψαν σε δυο επικίνδυνους άνδρες να πάρουν την εξουσία.

Ο Τζέφρι Σακς είναι καθηγητής Οικονομικών, διευθυντής του Center for Sustainable Development στο Πανεπιστήμιο Columbia και του Δικτύου Διεθνών Λύσεων για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη του ΟΗΕ