Περί κανονικότητας και άλλων «δαιμονίων»

Η λέξη διακινήθηκε κατά κόρον και στοχοποιημένη με υπερβάλλοντα ζήλο τις τελευταίες ημέρες. Με όχημα το κύμα τυφλού μίσους που πυροδότησε το γνωστό (ατυχές και ασαφώς διατυπωμένο) σχόλιο της «Athens Voice» – περί κανονικότητας και «κανονικών ανθρώπων» ο λόγος. Από κει και πέρα έγινε μια αντιπολιτευτική, προς τον νέο πολιτικό συσχετισμό, καραμέλα. Η χρήση της, κατά περίσταση, δαιμονοποιήθηκε ή λοιδορήθηκε, η σημασία της αλλοιώθηκε, αυτό που περιγράφει διαστρεβλώθηκε ως κάτι το πνιγηρά ρατσιστικό ή έκδηλα συντηρητικό. Οργισμένα αμετροεπή πληκτρολόγια πήραν φωτιά για να κατακεραυνώσουν, λόγω των δηλώσεών του το βράδυ των εκλογών, τον Διονύση Σαββόπουλο κρεμώντας του την ταμπέλα της κανονικότητας. Κραδαίνοντας εικονικά σκόρδα υποθέτω για να ξορκίσουν τον «βρικόλακα του φιλελευθερισμού». Και η περιγραφή ως «κανονικών ανθρώπων» των νέων υπουργών ξεσήκωσε χλεύη και απαξίωση.

Να δούμε λίγο τι σημαίνει «κανονικό»; Δεν χρειάζεται γκουγκλάρισμα. Το φωνάζει η ετυμολογία της λέξης σε όσους έχουν στοιχειώδεις γνώσεις της ελληνικής γλώσσας. Αυτό που διέπεται από κανόνες. Η εξέλιξη της έννοιας συμπεριέλαβε και αυτό που μας είναι οικείο, που δεν παρεκκλίνει από το συνηθισμένο. …Μη μιλάω τώρα σαν γλωσσολόγος. Μια ρημάδα καθημερινή λέξη είναι, από τις πιο συνηθισμένες. Σε ζωντανή σύνδεση με τη σφαίρα του αυτονόητου. Πώς να το κάνουμε τώρα; Το κανονικό είναι οι υπουργοί να επιλέγονται βάσει της κατάρτισης και της εμπειρίας τους και όχι των πηγαινέλα τους στους κινηματικούς δρόμους, ακόμη και αν ήταν κακοτράχαλοι. Και στην κορυφαία στιγμή της ανάληψης των καθηκόντων τους να φοράνε τα «καλά» τους για να τιμήσουν την τιμή που τους έγινε. Οχι μπλου τζιν και αθλητικά παπούτσια. Αν θέλουν, ας τα βάλουν. Αλλά δεν είναι το κανονικό. Ελάτε τώρα, αφού το ξέρουν. Γι’ αυτό ακριβώς το κάνουν. Για να δείξουν ότι δεν είναι «κανονικοί», ότι είναι, και καλά, αντισυστημικοί.

Ενα μεγάλο τμήμα μιας κοινωνίας που υποτίθεται ότι διεκδικεί την ιστορικότητά της, κολλημένο στην παιδική ασθένεια της υπεραπλούστευσης. Το μπουζούκι όργανο, ο αστυνόμος όργανο, άρα ο αστυνόμος μπουζούκι. Ο,τι δεν έχει κανόνες είναι οπωσδήποτε καλό, επαναστατικό, ουμανιστικό. Αντε τώρα να εξηγήσεις σε αυτούς τους τύπους ότι μια πιθανή ετυμολογική προέλευση της λέξης «ελευθερία» είναι η «έλευση ορίων».

Ολο αυτό θα μπορούσε να είναι – που δεν είναι – απλώς γραφικό. Αλλά είναι μόνο αυτό; Ο Γιώργος Μπαμπινιώτης μού έλεγε σε συνέντευξη στα «ΝΕΑ» ότι οι λέξεις δεν είναι γράμματα στη σειρά. Οτι σηματοδοτούν έννοιες και σκέψη. Αρα, συμπεραίνω, η αλλοίωση των λέξεων είναι και αλλοίωση της σκέψης. Αλλά τι κάθομαι και μιλάω εγώ αφού τα έχει πει ο Θουκυδίδης. «Ετσι σπαράσσονταν οι πόλεις από τους εμφύλιους / Κι όπου αυτοί ξεσπούσαν με κάποια καθυστέρηση / οι ειδήσεις για όσα ήδη είχαν συμβεί αλλού / συντελούσαν στο να επινοούνται ολοένα και δολιότερα σχέδια επιχειρήσεων / ολοένα και στυγνότερες μορφές εκδίκησης / Και διέστρεφαν τις καθιερωμένες σημασίες των λέξεων / ώστε να ταιριάζουν με τις πράξεις τους»*.

*Από τα «Μαθήματα Πολέμου Ι» του Γιάννη Λιγνάδη, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Λιγνάδη