Η απολογία {LF}ενός εγκληματία

Το «Αρθρο 353 του Ποινικού Κώδικα» του Τανγκί Βιελ είναι ένα σκληρό, ατμοσφαιρικό, κοινωνικό νουάρ, που έχοντας ως αφετηρία μία προσωπική ανθρώπινη τραγωδία εξελίσσεται σε ζήτημα που αφορά μια ολόκληρη κοινότητα, ίσως και μια χώρα. Η ιστορία ξεκινάει σε μια μικρή, μελαγχολική πόλη στις ακτές της Βρετάνης, όπου ο κτηματομεσίτης Αντουάν Λαζενέκ προσεταιρίζεται τον δήμαρχο της πόλης Μαρσιάλ Λε Γκοφ και παρουσιάζει τα μεγαλεπήβολα σχέδιά του για την ανέγερση συγκροτημάτων πολυτελών κατοικιών και την ευρύτερη τουριστική εκμετάλλευση της περιοχής. Το εντυπωσιακό πλάνο του Λαζενέκ λειτουργεί σαν απατηλός μεν, πανίσχυρος δε, μαγνήτης, προσελκύοντας το επενδυτικό ενδιαφέρον των κατοίκων. Τόσο των μεγαλοαστών, που διαθέτουν κάποια σημαντική οικονομική επιφάνεια, αλλά και των χαμηλότερων οικονομικά στρωμάτων, που οραματίζονται την προοπτική της ευημερίας, μέσω της συμμετοχής τους στο κατασκευαστικό πλάνο της αξιοποίησης.

Ανάμεσα στους τελευταίους και ο ήρωας του μυθιστορήματος, ο Μαρσιάλ Κερμέρ, που ύστερα από μια επική μάχη με τον εαυτό του αποφασίζει να επενδύσει άπαν το ποσόν της αποζημίωσης που λαμβάνει μετά τη διακοπή της λειτουργίας του στρατιωτικού ναυπηγείου της πόλης. Ο Κερμέρ ζει με τον έφηβο γιο του Εργουάν, μετά την εγκατάλειψη της συζυγικής εστίας της συζύγου του Φρανς. Διαμένουν σε μια μικρή οικία, μέσα στο εγκαταλειμμένο κάστρο που δεσπόζει στην πόλη και απασχολούνται με τη διατήρηση και τη φύλαξη του χώρου, ο οποίος με τη σειρά του θα παραδοθεί προς αναμόρφωση και αξιοποίηση (ευφυής συμβολισμός).

Καθώς οι μήνες διαβαίνουν, οι πρώτες αμφιβολίες για την πρόοδο των εργασιών μεταλλάσσονται σε ζωηρές ανησυχίες και τελικά όλα δείχνουν ότι το όνειρο της τουριστικής ανάπλασης και της οικονομικής ανάπτυξης θα παραμείνει απατηλή λάμψη της ματαιοδοξίας. Οι άνθρωποι που επένδυσαν τις οικονομίες, τις αποζημιώσεις του στρατιωτικού ναυπηγείου στην περίπτωση του Κερμέρ και των συναδέλφων του, αρχίζουν να κατανοούν τη θλιβερή πραγματικότητα. Η πολύφερνη νύφη του καπιταλισμού, ο λαμπερός Λαζενέκ, αποδεικνύεται κάλπικη λίρα. Κι επιπλέον στην προσπάθεια εκμαυλισμού που συνεχίζει απτόητος να καταβάλλει, διαβρώνει τη συνείδηση του έχοντος πρότερο έντιμο βίο δημάρχου, αλλά και του γιου του Κερμέρ, του ευάλωτου Εργουάν. Η στιγμή όμως που η εφηβική ορμή του καταπιεσμένου Εργουάν βρει επαναστατική διέξοδο, θα λειτουργήσει σαν καταλύτης και θα πυροδοτήσει την οργή του συμπαθούς Κερμέρ. Με τραγικό τελικό αποτέλεσμα.

Παράξενη αρχή

Η αρχή του «Αρθρου 353 του Ποινικού Κώδικα» είναι παράξενη, καθώς η δολοφονία περιγράφεται στις πρώτες σελίδες του μυθιστορήματος και ο δολοφόνος φανερώνει λίαν ευδιάκριτα το πρόσωπό του. Και στο σύνολο των 163 σελίδων απλώς εξιστορείται η «απολογία» του Κερμέρ στον δικαστή. Υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσε να είναι ένα κείμενο χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ένας κουραστικός μονόλογος. Ο Tanguy Viel όμως έχει το χάρισμα της χορταστικής λογοτεχνίζουσας γραφής. Προσωπικό ύφος και γλώσσα, σκληροί τόνοι όπου απαιτείται, αλλά και υπερχειλίζουσα ευαισθησία να κυλάει σαν υπόγειο ποτάμι κάτω από τις περιγραφές. Κατορθώνει να οικοδομήσει σταδιακά την ένταση και να μετατρέψει το προσωπικό δράμα του Μαρσιάλ Κερμέρ σε μια συλλογική ιστορία, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην έννοια της αδελφοσύνης. Η αφήγηση του Κερμέρ στον δικαστή, που ξεκινάει σαν μια μικρή, καθημερινή τραγωδία ενός παλαίμαχου σοσιαλιστή μετατρέπεται τεχνηέντως από τον συγγραφέα σε μια συντριπτική εξομολόγηση που σπαράζει την καρδιά του αναγνώστη και τον ωθεί ταυτόχρονα να εισέλθει εκών άκων στη διαδικασία ταύτισης με τον κεντρικό ήρωα.

Οσο η εξομολόγηση προχωράει, ο Κερμέρ δίνει την αίσθηση ότι απολογείται σ’ ένα παγκόσμιο, πανανθρώπινο δικαστήριο, ζητώντας όχι την αθώωσή του, αλλά πάνω απ’ όλα την κατανόηση των δικαστών και των ενόρκων για τους λόγους που τον οδήγησαν στο έγκλημα. Και ο δικαστής, παίρνοντας τη θέση που του αρμόζει σ’ αυτό το παγκόσμιο δικαστήριο, αντιμετωπίζει το κλασικό δίλημμα… Να προσδιορίσει την εξαιρετικά δύσκολη σχέση ανάμεσα στο γράμμα του νόμου και την ουσία του, την απόλυτη τελικά ιδέα της δικαιοσύνης. Και τελικά να καταφέρει να «ντύσει» τη δικαστική του απόφαση με ένα σαφώς πιο «ανθρώπινο» μανδύα. Το «Αρθρο 353 του ποινικού κώδικα» είναι συνολικά ένα εξαιρετικό δείγμα αφύπνισης της συλλογικής συνείδησης, μέσα από τη σκληρή περιγραφή της τραγωδίας ενός απλού ανθρώπου, που καταβυθίζεται στον ερεβώδη κόσμο ενός δολοφόνου, πασχίζοντας να διατηρήσει την εντιμότητα και την αξιοπρέπειά του. Κι εππλέον είναι γραμμένο με υποδειγματικά λογοτεχνικό ύφος.

Tanguy Viel
Αρθρο 353 του ποινικού κώδικα
Μτφ. Χαρά Σκιαδαρέση,
εκδ. Πόλις, 2019
σελ. 163
Τιμή: 14 ευρώ