«Εξι φορές πεθάναμε {CR}κι έξι αναστηθήκαμε»

Η Γαλλική Επανάσταση έχει ξεκινήσει τη χρονιά (1789) πριν από τη συγγραφή της «Μεσσαλίνας της Γαλλίας». Τρία χρόνια μετά την κυκλοφορία της, η εκ των «πρωταγωνιστριών» της νουβέλας και σκοτεινό αντικείμενο του πόθου, Μαρία Αντουανέτα, καρατομείται δημοσίως. Το κορυφαίο δείγμα της ερωτικής λογοτεχνίας του 18ου αιώνα είναι προϊόν μιας φορτισμένης περιόδου, όταν ακριβώς η ελευθεριάζουσα γραφή συμπύκνωνε τα αιτήματα ανεξαρτησίας και ηθικής απελευθέρωσης των αστών και εμπόρων, όπως σημειώνει ο Ζαν Ζακ Ποβέρ στην «Ερωτική λογοτεχνία» (Αγρα, 2003). Στη «Μεσσαλίνα» ο ανώνυμος αφηγητής είναι ένας φιλόδοξος αξιωματικός που εντάσσεται στη φρουρά του βασιλέως Λουδοβίκου 16ου, λίγους μήνες πριν από την πτώση της μοναρχίας. Η σταδιακή εξέλιξή του συνδέεται με τις σεξουαλικές υπηρεσίες που προσφέρει στην πριγκίπισσα Ντ’ Ενέν, τη δούκισσα Ντε Πολινιάκ και την ομόκλινη, εν ακολασία σύντροφό της, βασίλισσα της Γαλλίας, υπό τον απαράβατο όρο να μην ερευνήσει ποτέ την ταυτότητά τους. Και, όντως, στο κείμενο που παραδίδει, οι εικόνες δεν ταυτίζονται με συγκεκριμένα πρόσωπα, αν και γνωρίζουμε πλέον ότι πίσω από την παρακάτω περιγραφή κρύβεται η πριγκίπισσα: «Η μία γάμπα ανασηκωμένη και η άλλη μετέωρη, αναδείκνυαν τους μηρούς, ορθάνοιχτους, σφριγηλούς και κατάλευκους, αφήνοντας ελεύθερη τη θέα του άνθους της, του άνθους που σκιαζόταν  από ένα τρίχωμα πυκνό και κοντοκουρεμένο, του οποίου το χρώμα ερχόταν σε θαυμαστή αντίθεση με την αλαβάστρινη επιδερμίδα».

Το κείμενο βρίθει από παρόμοιες περιγραφές ανατομικής καθαρότητας, υπερβολικού λόγου («έξι φορές πεθάναμε κι έξι αναστηθήκαμε») και λυρισμού, έτσι ώστε οι γυναίκες του να μεταμορφώνονται σε ερωτικά πρότυπα. Κι όμως, σκοπός του συγγραφέα ήταν να τις καταγγείλει ως ακόλαστες και σφετερίστριες του Δημόσιου Ταμείου. Η σεξουαλικότητά τους ήταν η ηθική τους. Τι άλλαξε στην πορεία; Η καταγγελία γίνεται υμνολογία σε μία «υποδόρια» και σταδιακή αλλαγή τόνου. Αν στην αρχή ο ανώνυμος συγγραφέας μπαίνει φουριόζος στη μάχη για να καταδείξει «τη διαρκή εκπόρνευση» και τις «φρικτές συνωμοσίες εναντίον του γαλλικού λαού», λίγο πριν από το τέλος μοιάζει ηττημένος και σίγουρα νιώθει συνένοχος: «Ποτέ η ακολασία δεν υπερέβη τόσο πολύ τα όριά της όσο η δική μας εκείνη τη νύχτα». Ο ίδιος μάλιστα πριν από την κατάληξη της νουβέλας μεταμφιέζεται σε αβά (άλλη μία υποκρισία, δίπλα σε εκείνες των γυναικών) για να εγκαταλείψει τις Βερσαλλίες και να συνοδεύσει στην εξορία την δούκισσα Ντε Πολινιάκ.

Ο μεταφραστής

Στην απαιτητική μετάφραση ο έμπειρος Ανδρέας Στάικος, που έχει παραδώσει ήδη τις ομότροπες «Επικίνδυνες σχέσεις» του Ντε Λακλός (Αγρα, 1988, 1990, 2009) και το ερωτικό μυθιστόρημα «Χωρίς επαύριον» του Βιβάν Ντενόν (Αγρα, 2011), που πρωτοεκδόθηκε το 1777 ανωνύμως, για να ακολουθήσουν διάφορες παραλλαγές ως το 1812. Ο μεταφραστής σημειώνει εύστοχα στο επίμετρο: «Η υποκρισία των ηρωίδων δεν σχετίζεται με την υποκρισία ως κοινωνική ή ηθική έννοια, αλλά με την υποκρισία ως υψηλή τέχνη, την υποκριτική τέχνη του θεάτρου, προσδίδοντας στο κυνήγι της ηδονής το πρόσθετο και σαγηνευτικό στοιχείο του παιχνιδιού, της μεταμφίεσης, της εναλλαγής των ρόλων, της μετάβασης ή της διολίσθησης από προσωπείο σε προσωπείο».

Ανώνυμος
Η Μεσσαλίνα της Γαλλίας
Μτφ. Ανδρέας Στάικος,
εκδ. Κίχλη, 2019, σελ. 103.
Τιμή: 9 ευρώ