Περί φιλελευθερισμού

Επιτέλους, κάποιος ξεκαθάρισε χωρίς περιστροφές μια από τις πιο έντονες διαχωριστικές γραμμές της εποχής μας. «Η φιλελεύθερη ιδέα έχει ξεπεραστεί, καθώς έχει έρθει σε σύγκρουση με τα συμφέροντα της συντριπτικής πλειονότητας των πολιτών», είπε ο Βλαντίμιρ Πούτιν σε συνέντευξή του στους Financial Times. Και τα δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της σύγκρουσης που χρησιμοποίησε είναι το μεταναστευτικό («οι μετανάστες μπορούν να σκοτώνουν, να βιάζουν και να λεηλατούν ατιμώρητοι») και τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων («να ζήσουν όπως θέλουν, αλλά όχι εις βάρος των παραδοσιακών οικογενειακών αξιών εκατομμυρίων ανθρώπων»).

Πολλοί ηγέτες της Δύσης κατήγγειλαν με βδελυγμία αυτές τις δηλώσεις και υπερασπίστηκαν με θέρμη τον φιλελευθερισμό. Αλλά αυτό δεν λέει και πολλά: αλλιώς εννοεί τον φιλελευθερισμό ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ κι αλλιώς ο Μπόρις Τζόνσον. Οπως παρατηρεί ο Γιάσα Μουνκ, ένας από τους διαυγέστερους ειδικούς στον κόσμο για τους λαϊκισμούς, το να υπερασπιζόμαστε τον φιλελευθερισμό ως ελευθερία του ατόμου και δικαίωμα του καθενός να επιλέγει ποιος θα τον κυβερνά είναι το εύκολο κομμάτι. Το δύσκολο είναι να πολεμήσουμε έναν πλαστό καπιταλισμό που μεταμφιέζεται σε οικονομικό φιλελευθερισμό και παράγει ανισότητα και αδικία. Χωρίς να ξεχνάμε ότι υπάρχουν πολλά καπιταλιστικά συστήματα που δεν είναι δημοκρατικά, ενώ δεν υπάρχει κανένα δημοκρατικό σύστημα που να μην είναι καπιταλιστικό.

Για τον ΣΥΡΙΖΑ, τα πράγματα ήταν ανέκαθεν απλά: ένας είναι ο εχθρός, ο νεοφιλελευθερισμός. Στο όνομα αυτής της αρχής διαλύθηκε η μεσαία τάξη. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, τον οποίο κάποιοι χαρακτηρίζουν όχι απλώς φιλελεύθερο αλλά «μεταφιλελεύθερο», υπόσχεται τώρα ότι επί των ημερών του η Ελλάδα θα ξαναγίνει μια κανονική χώρα. Και θυμίζει ότι η λέξη «κανονικότητα» προέρχεται από τον «κανόνα», δηλαδή τον νόμο, τη ρύθμιση, την αρχή.

Οι έννοιες αυτές κακοποιήθηκαν βάναυσα τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Και υπάρχουν βάσιμες ελπίδες  ότι μια ισχυρή κεντροδεξιά κυβέρνηση με τον σημερινό της ηγέτη θα εργαστεί με αποφασιστικό τρόπο για τον εξορθολογισμό της παιδείας, την αποκατάσταση του κύρους της δικαιοσύνης, την ενίσχυση του αισθήματος ασφάλειας των πολιτών. Δεν είναι δεδομένο όμως ότι θα διορθωθούν και οι αδικίες στο πεδίο της οικονομίας. Γιατί εδώ δεν αρκούν οι ίσες ευκαιρίες. Ούτε η παροχή κινήτρων στον ιδιωτικό τομέα έναντι αορίστων υποσχέσεων για ενίσχυση των εργαζομένων: τα έκανε κι ο Μακρόν και του έσκασαν τα Κίτρινα Γιλέκα. Χρειάζονται ενεργητικές παρεμβάσεις του κράτους για τη μείωση των ανισοτήτων.

Υπάρχουν λοιπόν πολλοί φιλελευθερισμοί. Ή, για να το πούμε πολιτικά απρεπώς, εκτός από τον φιλελευθερισμό παραμένει αξεπέραστη και η διάκριση μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς. Αρκεί να δει κανείς πώς τελειώνει το σχέδιο της ΝΔ που μοιράστηκε αυτές τις ημέρες με τον Τύπο: «Υλοποιούμε συνεκτικές διεθνείς εκστρατείες επικοινωνίας με άμεση προτεραιότητα στην εκστρατεία για την πραγματική, την αληθινή Μακεδονία». Ο Αντώνης Σαμαράς, ένας όχι ακριβώς φιλελεύθερος πολιτικός, δεν θα το έλεγε καλύτερα.