Συρμός1 (συνέχεια)

Παλαιοφάρσαλος. Δέκα λεπτά στο σταθμό για προγραμματισμένη αλλαγή μηχανής. Κάτι πεταμένα βαγόνια στο πλάι του σταθμού έχουνε γκραφίτι που λέει 114. Ξέρουνε τι λένε; Βλέπει στην αποβάθρα έναν παπά που έχει βγει να ξεμουδιάσει. Βγάζει και χτενίζεται. Μπλε ράσο, εξόδου. Γύρω – γύρω έχουνε βγει να καπνίσουνε. Νεϊμάρ, άθλιο φύλλο, Νάβας. Ο Νάβας, του Νάβα. Οι φοιτητές που δεν καπνίζουνε παίζουνε χαρτάκια με ποδοσφαιριστές. 114. Ξέρουνε τι λένε; Μπαίνει δροσιά. Πηνελόπη! Την είχε πετύχει σ’ ένα θεατρικό που σκηνοθετούσε ένας φίλος του. Η μαμά της Πηνελόπης είχε έρθει στην πρεμιέρα και τον πέρασε για τον σκηνοθέτη. Θα τα καταφέρει η Πηνελόπη μου, κύριε σκηνοθέτα; Κεφτεδάκι; Της είχε φέρει να φάει. Οχι σαν Μικρά Αγγλία. Η μαμά της σταρ που κάποτε είχε ερωτευτεί. Ειδωλολατρία! Μ’ ένα πανί, στα σκοτεινά. Περνάει η ηλεκτρομηχανή προς Θεσσαλονίκη. Πάει να παραλάβει. Ο παπάς αεικίνητος. Βγάζει τσατσάρα να χτενιστεί, ξανά! Χτενίζεται παστρικά. Χτενίζεται, φυσάει, ξαναχτενίζεται, με το χέρι πίσω από την τσατσάρα να στρώνει τα μαλλιά καλύτερα. Βάζουνε κι ένα στυλό στην τσέπη του ράσου, στο στήθος αριστερά. Προς τι; Στυλάκι ο παπάς. Κοτσονάτος, όπως θα έλεγε η Αργυρώ. Δε σου ‘χει δώσει φύλλο. Δεν έχει άλλη τράπουλα; Ασε τις μαλακίες. Τόσα παιχνίδια ξέρουμε αλλά θέλουνε κι άλλη τράπουλα. Αυτοί παίζουνε κανονικά χαρτιά, όχι χαρτάκια. Φοιτητές κι αυτοί. Προγραμματισμένη αλλαγή μηχανής. Το βαγόνι σκουντιέται. Μπαίνει η καινούργια μηχανή. Μάλλον. Συνεχίζουμε βιασμό εδώ, λέει. Μπήκε απ’ έξω που κάπνιζε. Κοντούλης, με γυαλιά ηλίου ανασηκωμένα. Μικρόμαγκας. Φοιτητάκος. Συνεχίζουμε βιασμό εδώ, εννοεί ότι χάνουνε στα χαρτιά. Αγόρια βέρσους κορίτσια. Τ’ αγόρια χάνουνε. Μην είσαι μαλάκας. Οχι ρε μαλάκα. Και ούτω καθ’ εξής. Θέλετε κάτι απ’ το κυλικείον, τώρα που γυρίζει; Κυλικείον, δεν είναι Κύπριος, άρα ο μπαμπάς ή η μαμά είναι φιλόλογοι. Πεσιμισμός στην καρδιά του έθνους. Πηνελόπη! Η εγγενής απαισιοδοξία του ενισχύεται από την καθυστέρηση. Αλλά στο τέταρτο φεύγουνε. Παλαιοφάρσαλος. Στο Πουθενά. Πλήρως συντονισμένος. Περνάνε κάτω απ’ την Εθνική.

Πάλι ο ελεγκτής. Φρεσκοσιδερωμένος. Τυχερός στο γάμο του. Οι αδερφές τον προσέχουνε. Γελάνε. Μετά ξαναγυρίζουνε στο διάβασμά τους. Δίπλα του η κοπέλα κρατάει την τσάντα της σφιχτά. Παλαιοφάρσαλος, παρακαλώ. Ο ελεγκτής αποχωρεί. Πατατάκια, κράκερ Παπαδοπούλου, φαΐ της βαρεμάρας. Κάμπος ατελείωτος. Πριν να νυχτώσει. Αμα νυχτώσει, τι θα βλέπει; Αριστερά δυο γελάδια ξαπλωμένα. Τέτοια ώρα; Μην είναι άρρωστα; Δυο άρρωστα μαζί, έξω απ’ το παχνί. Και δίπλα ένα άλογο. Το τρένο ανεβάζει ταχύτητα. Το άλογο. Σχεδόν ποτέ δεν το βασανίζουνε. Ούτε ο ελέφαντας ξεσκίζεται από ύαινες. Ολα τα ζώα της λογοτεχνίας είναι πλαστά. Αλλά βοηθάνε όταν δίνεις πτυχιακές στην Αγγλία και ο μόνος ουρανός είναι του Τέρνερ (2). Σαν ακύρωση του ήλιου. Ή σαν οχύρωση του ματιού ενάντια στη φύση. Ολα τα ζώα που διάβασε είναι πλαστά. Οπως ο ελέφαντας του Χιουζ (3). Αλλά πολύ παθητικός, δάκρυζε όταν τον διάβαζε. Φιλόλογος και δάκρυζε. Στην ανάσταση των νεκρών ο ελέφαντας που τον ξέσκισαν οι ύαινες θα ξανασυναρμολογήσει τα μέλη του πολύ προσεκτικά και θα μπορεί ξανά να θυμάται. Ή θα μπορέσει έτσι να ξεχάσει; Να ξεχάσει καλύτερα, οριστικά; Ο ελέφαντας του Χιουζ, πλαστός, αλληγορία τραβηγμένη απ’ τα μαλλιά. Γκέιμ οβ Θρόουνς, σόρυ σκεφτόμουνα Σταρ Γουορς, οι φοιτητές μοιράζουνε ξανά το χαρτί κι ακούνε εμ πι θρι. Αφιξη αμαξοστοιχίας στο Δομοκό. Πάντα την έλεγε για θηλυκή, τη Δομοκό, έτσι την έλεγε. Οπου να ‘ναι ξεκαμπίζουνε. Δεν έχει ύαινες στον κάμπο, ούτε ελέφαντα, εκτός από τον ελέφαντα της μνήμης, που αυτός είναι πολύ αληθινός. Ενώ το θύμα των υαινών. Ποτίζουνε τα χωράφια καθώς πέφτει η νύχτα γύρω απ’ το τρένο. Με κάτι μεγάλα ψεκαστικά ποτιστικά. Το θύμα των υαινών δεν υπήρξε, γιατί οι ελέφαντες πάνε σε νεκροταφείο, έχουνε κοινότητα, ζούνε συλλογικά, αν όχι και λογικά. Και το άλογο πλαστό, το άλογο στο Εγκλημα και Τιμωρία του Ντοστογέφσκι. Οχι, στους Καραμαζόφ. Το άλογο που το δέρνουνε και το κοιτάει ο μικρός και λυπάται. Η κοπέλα που σκότωσε τον άνθρωπο ήταν η δίδυμη αδερφή αυτής που ο άνθρωπος νόμιζε ότι κορόιδεψε, ποια ήταν; Οι φοιτητές παίζουνε χαρτάκια εκπαιδευτικού περιεχομένου, μυθολογικά, ή Γκέιμ οβ Θρόουνς, ή Σταρ Γουορς. Γιατί η πριγκίπισσα είχε κάνει μεταμόσχευση προσώπου, έτσι λέει ο μικρός με τα μεγάλα δόντια, βλέπε παραπάνω. Ή δέρνανε το άλογο σε όνειρο (4); Αρα δυο φορές πλαστό. Ο κάμπος τελειώνει. Και δεν έχει ούτε ελέφαντα, ούτε ύαινες, ούτε άλογο. Μόνο τα δυο γελάδια. Κάποιου είδους τερατογένεση, λένε τα χαρτάκια. Είχε και δεύτερο κεφάλι. Σιαμαία; Μα τι παίζουνε; Ξέρουνε τι λένε; Μπαίνουνε στα βουνά. Μετά τη Δομοκό αγριεύει η φύση. Ο κάμπος τελειώνει. Δεν έχει πλαστά ζώα. Ο κάμπος τελειώνει γιατί δεν έχει πλαστά ζώα. Κοιτάει μέσα γιατί δε βλέπει έξω. Εχεις ένα φύλλο είπες, ναι, αλλά ποια είναι η λογική; Τώρα που κοιτάει μέσα, είναι ξεκάθαρο. Η μια παρέα παίζει χαρτάκια με ποδοσφαιριστές και η άλλη με ταινίες και τηλεοπτικές σειρές. Καμία μυθολογία. Θεούλη μου, είσαι τόσο τυχερός! Να μοιράσω εγώ ρε παιδιά; Τούνελ. Οι πιο μεγάλοι, πιο μοναχικοί. Δεν έχει παντρολογήματα μετά την Πεντηκοστή. Το ποίημα του Λάρκιν που του άρεσε στο πανεπιστήμιο (5). Η δεύτερη πατερίτσα. Ενας πατερίτσας ο Τέρνερ και ένας ο Λάρκιν. Για τον Χιουζ ούτε λόγος. Αυτός έδερνε γυναίκες. Ή τις οδηγούσε στην αυτοκτονία. Και για να αποφύγει τα ερωτήματα εκτόνωνε όλη τη λύπησή του πάνω σε πλαστά ζώα. Ελεος! Ναι, ο Λάρκιν, τα παντρολογήματα της Πεντηκοστής, Γουίτσαν Γουέντινγκς, που βλέπει τα ζευγαράκια τα νιόπαντρα να ανεβαίνουνε πάνω στα τρένα. Και το τρένο κουβαλάει και τον ίδιο ως το Λονδίνο, πάντα. Και τα ζευγαράκια χαίρονται. Και μαζί (ή χώρια;) όλοι οι καλεσμένοι τους. Φασαρία. Χαρά. Ο Λάρκιν λυπάται για την προσωρινότητά της. Ή έτσι θυμάται. Εχει να χρησιμοποιήσει πατερίτσες χρόνια. Το τούνελ τελείωσε αλλ’ αντικαταστάθηκε απ’ τη νύχτα. Σχεδόν, γιατί φέγγουνε λίγο μολυβένια τα βουνά κι ασημένια ακόμα τα σύννεφα. Δεν έχει παντρολογήματα μετά την πεντηκοστή του βίου. Η διπλανή απλανής. Ο κύριος απέναντι κινητό και χέντφόουνς, σερφάρει μέσα στην κινούμενη νύχτα. Φώτα – φώτα η ζωή στον ορίζοντα. Δεν έχει στάση μετά τη Δομοκό. Μόνο πολύ αργότερα. Στο Λειανοκλάδι. Πολύ πιο χαρούμενο όταν φεύγεις, μέρα, χαρά Θεού, πας στην Εκθεση Βιβλίου, παρά όταν επιστρέφεις. Πέφτει πέφτει η νύχτα και ακινητοποιεί το βαγόνι μέσα της. Οι μπροστινοί πιάνονται χέρι – χέρι (6). Σίγουρα όχι φασίστες! Η μόνη σχέση τους με τα στρατιωτικά ας πούμε ότι ήταν, θα μπορούσε να ήταν, ο ιερός λόχος. Ολοι τους σα λόχος μέσα στη νύχτα, ιερός, τους δένει το σκοτάδι. Η όραση ξεπέφτει σε ακοή. Και έτσι στομώνει και η ακοή, καθώς όλα εξαρτώνται απ’ αυτήν. Στομώνει θα πει δεν ακούει γιατί έχει γίνει σαν στόμα και θέλει να μιλήσει, αντί να ακούει. Ως μη όφειλε. Δεν χρειάζεται να συνεχίσει. Το δάχτυλο της κοπέλας κόπηκε πριν ανεβεί στο τρένο. Ο άντρας ήξερε ότι η γυναίκα του… Ποια είναι; Τα χαρτάκια κρατάνε το μυστικό της ακοής που φθίνει. Δε βλέπει, άρα δεν μπορεί και ν’ ακούσει άλλο καλά. Εχουνε σταματήσει δέκα λεπτά τώρα. Δεν προβλέπεται. Αρα σταματημένοι πόση ώρα; λέει ο κύριος. Ο άντρας της είχε καταταγεί στη λεγεώνα των ξένων. Ή προβλεπότανε από τη νομοθεσία του κράτους ότι μπορούσε να θανατώσει τη γυναίκα του αν την έπιανε; Είχε ασυλία; Ηταν καουμπόης, γκρίνγκο, ή όλα αυτά γίνονται στη σημερινή εποχή; Μήπως δεν ήταν γυναίκα του, αλλά η μάνα του; Ή άλλη συγγενής του; Εχει σχέση με έκτρωση; Από ποια ταινία είναι; Το τρένο ξαναξεκινάει. Περίμενε να περάσει η εμπορική αμαξοστοιχία προς Θεσσαλονίκη. Τα παιδιά παίζουνε παιχνίδια πολύ προχωρημένα για την ακοή του. Λύσεις μυθικών τηλεοπτικών εγκλημάτων, εξίσου πλαστών με τα ζώα των λογοτεχνών που θέλανε να κρύψουνε ή να συμβολίσουνε τη ζωή τους. Δεν μπορεί να λύσει αυτά τα παιχνίδια. Αλλά σίγουρα δε βοηθούσε καθόλου και το σταματημένο τρένο. Ενώ τώρα, που το τρένο ανέβασε ταχύτητα, τώρα που πετάει, πετάει κι ο νους. Οι μεγάλοι κοιμούνται, η διπλανή του φλερτάρει με την κατατονία. Μάτια ορθάνοιχτα χωρίς αξιώσεις οράσεως.

Το καινούργιο τούνελ του Δομοκού. Το θαύμα του εξηλεκτρισμού. Πήρε εξήντα, μάλλον εκατόν εξήντα χρόνια να γίνει, αλλά έγινε. Από τον Τρικούπη 1870 κι εκατόν πενήντα, όχι εξήντα, χρόνια, τώρα μόλις τελειώνει με εκκωφαντικό τρόπο η όλη προσπάθεια, και το όραμα του σιδηροδρομικού εξηλεκτρισμού της χώρας πραγματοποιείται οριστικά, μικραίνοντας κατά πολύ την απόσταση που τον χωρίζει απ’ το να μπορεί να μη σκέφτεται. Τρέχει τόσο πολύ το τρένο και βλέπει τόσο λίγο έξω απ’ το παράθυρο, τούνελ ακόμα, που του είναι σχεδόν αδύνατον να σκέφτεται. Σχεδόν. Δηλαδή αδύνατον να σκεφτεί κάτι καινούργιο. Κάτι πραγματικά ή πρακτικά καινούργιο. Τα χαρτιά αποφαίνονται: Διπλός γάμος, μάγκα μου. Νικήσανε τα κορίτσια. Τούνελ ακόμα και πονάνε τ’ αυτιά. Και η ιστορία δεν χρειάζεται να περιμένει την Πηνελόπη να χορτάσει με τα ταπεράκια της μαμάς της μετά την πρεμιέρα. Γυρίζει στην Αθήνα μετά την Εκθεση Βιβλίου, αλλά αυτή τη φορά ανέβηκε στη Θεσσαλονίκη και για τα κόλλυβα. Γυρίζει στην Αθήνα και η υπόλοιπη διαδρομή θα γίνει μέσα στο σκοτάδι. Με κουρασμένες αισθήσεις. Και με μία σκέψη μονάχα. Μια εμμονική σκέψη. Κάθε εμμονή είναι η γλώσσα ενός κουρασμένου μυαλού. Ή ενός υπερδραστήριου μυαλού που κατάλαβε τι θα πει απαισιοδοξία. Τα χαρτάκια αποφαίνονται. Μία σκέψη. Μία και καλή. Γυρίζει το κεφάλι κατά πάνω. Τα μάτια στη βαλίτσα που είναι πάνω απ’ το κάθισμα. Η διπλανή σε αφασία, παίζει με τον καρπό της που πιάστηκε. Τα μάτια στη βαλίτσα. Η διπλανή του σηκώνεται. Τα μάτια στη βαλίτσα. Και μετά; Μετά, η Αργυρώ. Παιδί μιας ασημένιας εποχής, καθώς φτάνουνε στο Λιανοκλάδι. Μετά η Αργυρώ. Δυσμετάφραστη. Οχι Πηνελόπη. Οι μπροστινοί χαριεντίζονται και οι φοιτητές παιζογελάνε, αλλά τους έχει καταλάβει πια, όπως σε καταλαβαίνει ο φόβος. Μετά η Αργυρώ. Μετά το φόβο η αρρώστια, μετά την αρρώστια το ζώο (καθόλου πλαστό!), μετά το ζώο η Αργυρώ, καθώς δέντρο μονάχο. Λιανό κλαδί , τελευταίος σταθμός πριν από την Αθήνα. Ελα Γιωργάκη, γελάει στο τηλέφωνο ο από πίσω. Τώρα σπίτι πάω. Τώρα σπίτι πάω. Σηκώνεται απότομα. Ακόμα στο Λειανοκλάδι, βγαίνει να ξεμουδιάσει. Αλλά παίρνει και τη βαλίτσα, τη βγάζει έξω. Σα να βάρυνε κι άλλο στη διαδρομή. Πάνβαρια, σαν τον Ολυμπο. Τη σέρνει έξω, βασανιστικά. Ζορίζουνε τα χέρια του κι ασπρίζουνε στους κάλους. Την τραβάει με λύσσα. Την πάει ως την άκρη – άκρη στην τσιμεντένια πλατφόρμα, τη σηκώνει, τελευταία φορά, και τη ρίχνει στα χωράφια. Δυο ρούχα που έχει μέσα δεν τον νοιάζουνε. (Ούτε τα άπαντα του Χιουζ που πήρε στην Εκθεση). Τον νοιάζουνε τα κόλλυβα, τα κόλλυβα που του έφτιαξε για την Αργυρώ. Οχι 2 κιλά, αλλά 22. 22, όσα τα χρόνια που την είχε σπιτώσει, φισέκι πάει τώρα το μυαλό σαν τρένο, την είχε σπιτώσει στην Καλλιθέα ενώ ζούσε με τη γυναίκα του στο Χαλάνδρι. Τα χαρτιά αποφάνθηκαν. Δεν υπήρχε πια λόγος να το κρύβει τώρα που η Αργυρώ. Τώρα που η Αργυρώ. Ανέβηκε και φέτος Θεσσαλονίκη, να μιλήσει στο φιλολογικό καφενείο στην Εκθεση, για τις μεταφράσεις ρωσικής λογοτεχνίας, αλλά κυρίως ανέβηκε Θεσσαλονίκη (φέτος) για να παραγγείλει τα κόλλυβα απ’ τη μάνα του, να ‘ναι παστρικά και πλούσια, με ρόδια κι αργυρόψωμα και αργυροκουφέτα. Για την Αργυρώ. Αλλά γυρίζοντας το μετάνιωσε. Να συνεχίσει να κρύβεται. Πρέπει. Μόνο η μάνα του να το ξέρει. Κι ας μην έχουνε παιδιά. Κι ας μη χρειάζεται άλλο. Κι εκεί που έριχνε τη βαλίτσα, σα να ‘ριχνε, σα να ‘ριχνε ένα παιδί, παιδί πλαστό 22 χρονών, εκεί που έριχνε τη βαλίτσα στον τελευταίο σταθμό πριν από την Αθήνα, είδε – είδε απροσχεδίαστα το τρένο να φεύγει.

1. Στα αγγλικά θα λεγότανε «Train of thoughts»: η έκφραση αυτή σημαίνει τη διαδοχή των σκέψεων, τον συ(νει)ρμό που είναι σαν συρμός, και όχι απαραιτήτως μια σειρά σκέψεων που ξετυλίγονται πάνω σε ένα τρένο, όπως συμβαίνει με τον εν λόγω συρμό.
2. J.M.W. Turner (1775-1851): Πρωτοπόρος άγγλος ζωγράφος. Η αφορμή δίνεται και από τη νέα βιογραφία του Τέρνερ από τη Franny Moyle (Turner: The Extraordinary Life and Momentous Times of J.M.W. Turner, εκδόσεις Penguin) – φιλόδοξη, εξαντλητική δουλειά (αλλά με μαλακό εξώφυλλο, για τον μέσο αναγνώστη), που θα άξιζε να μεταφραστεί και στα ελληνικά, μπας και αποκτήσουμε κι εμείς σιγά – σιγά μια ωραία παράδοση καλών βιογραφιών, à l’ anglaise – περιδιαβαίνοντας (και περιδιαβάζοντας) την έκθεση αισθάνθηκα ξανά την απουσία τους. Δεν είναι τυχαίο ότι η  μόνη, ίσως, κανονική βιογραφία του Σεφέρη είναι από έναν Βρετανό (Σκωτσέζο), τον Roderick Beaton, μεταφρασμένη πλέον και στα ελληνικά. Αλλά βιογραφία καλή του Σολωμού, του Χατζηκυριάκου – Γκίκα, της Παπαδάκη, της Δέλτα – λέω ονόματα σκόρπια που θα έδιναν καλές βιογραφήσεις – πού είναι; Πολύ πρόσφατα μόνο, έχουν αρχίσει να γράφονται κάποιες τέτοιες βιογραφίες, πολιτικών κυρίως – τελευταίο παράδειγμα η εξαίρετη βιογραφία του Σπυρίδωνος Τρικούπη από την Λύντια Τρίχα (Σπυρίδων: ο άλλος Τρικούπης, εκδ. Πόλις, 2019).
3. Ted Hughes (1930-1998): Μείζων άγγλος ποιητής. Ο «ελέφαντας» αναφέρεται στο ποίημά του «Crow’s Elephant Totem Song» [Το τραγούδι του κόρακα για τον ελέφαντα – τοτέμ] που το άκουσα σε μετάφραση της Κατερίνας Ηλιοπούλου στη φετινή Εκθεση Βιβλίου – ό,τι καλύτερο άκουσα στη φετινή Εκθεση – και δημοσιεύεται στο τεύχος 12/13 (2019) του ποιητικού περιοδικού «ΦΡΜΚ». Το πρωτότυπο ανήκει στη συλλογή Crow: From the Life and Songs of the Crow (Το κοράκι: Από τη ζωή και τα τραγούδια του κορακιού, 1970) και περιέχεται στην έκδοση των Απάντων του Hughes (Collected Poems, Faber & Faber, 2003, σ. 238). Οπως γράφει η Ηλιοπούλου, «το έργο του Χιουζ κατοικείται από πάμπολλες μορφές ζώων, τα οποία είναι φορείς μύθων, έχουν θεϊκά αλλά και ανθρώπινα χαρακτηριστικά, είναι δαίμονες και είδωλα άλλων μορφών, ενσωματώνοντας το αίνιγμα του κόσμου».
4. Σκηνή από το «Εγκλημα και τιμωρία» του Ντοστογέφσκι (και όχι από τους Αδελφούς Καραμαζόφ!): Μια φοράδα δέρνεται από το μεθυσμένο αφεντικό της, τον Μικόλκα, μέχρι θανάτου – είναι μια σκηνή που βλέπει ο Ρασκόλνικοφ σε όνειρό του. Η αναφορά εδώ μνημονεύει το «Ετος Γλώσσας και Λογοτεχνίας Ελλάδας – Ρωσίας», αφιέρωμα όπου μεταξύ άλλων ενδιαφερόντων συζητήθηκαν και οι μεταφράσεις των ρώσων κλασικών από τον Αρη Αλεξάνδρου, με αφορμή και τη φετινή επανέκδοση των «Αρταμάνοφ» του Γκόρκι, σε μετάφραση του Αλεξάνδρου, στη νέα, πολλά υποσχόμενη σειρά sub rosa των εκδόσεων Πατάκη (υπεύθυνη η Ελένη Κεχαγιόγλου), η οποία φιλοδοξεί να μας συστήσει παραγνωρισμένα έργα των κλασικών συγγραφέων (Η παραπάνω σκηνή του αλόγου βρίσκεται στις σσ. 74-80 της μετάφρασης του Αλεξάνδρου – εκδόσεις Γκοβόστη, νέα έκδοση 1990). Επειδή, όπως είδα και στην Εκθεση, πολλές νέες μεταφράσεις των (άνευ, πλέον, πνευματικών δικαιωμάτων) κλασικών εμφανίζονται με αμείωτη ένταση, συστήνω προσοχή και αυτοσυγκράτηση. Για παράδειγμα, δύο νέες μεταφράσεις της Ερημης Χώρας (Waste Land) του T.S. Eliot (Η Ερημη Γη, μτφρ. του Σ. Σταμπουλού, εκδόσεις Gutenberg, και Η Χέρσα Γη, μτφρ. Ρ. Παπαγγέλου, εκδόσεις Αλφειός) δεν προσθέτουν κάτι – αντιθέτως, αφαιρούν (βλέπε και εξαιρετική, δικαίως δριμεία, κριτική της μετάφρασης του Σταμπουλού από τον Μιχαήλ Πασχάλη, στο «Βιβλιοδρόμιο» των «ΝΕΩΝ», 11-12/5/2019).
5. Philip Larkin (1922-1985): Μεγάλος άγγλος ποιητής της εντοπιότητας, που επαναφέρει στην αγγλική ποίηση τη ρίμα. Πολέμιος του μοντερνιστικού τρόπου των Ελιοτ και Πάουντ. Ο τρόπος του σίγουρα επηρέασε και τους δικούς μας «Ανθοδέσμιους» ποιητές, ιδίως τον Διονύση Καψάλη, που φέτος βραβεύτηκε με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο για τη συνολική προσφορά του στα γράμματα. Το ποίημα «The Whitsun Weddings», είναι από την τρίτη, ομώνυμη, συλλογή του Λάρκιν (1964). Στα ελληνικά θα το βρείτε στο πρώτο τεύχος του περιοδικού Ποιητική (2008), σε μετάφρασή μου, ως «Τα παντρολογήματα της Πεντηκοστής». Εχει έρθει ο καιρός να βγει κάποιο βιβλίο ποιημάτων του Λάρκιν και στα ελληνικά, εν όψει και της επετείου των 100 χρόνων από τη γέννησή του.
6. Το μοτίβο των έμφυλων ταυτοτήτων που διατρέχει τον παρόντα Συρμό (βλέπε για παράδειγμα: Ο Δομοκός ή Η Δομοκός;) αποτελεί αναφορά σε ένα άλλο βασικό μοτίβο της φετινής Εκθεσης Βιβλίου, το «Φύλο», με σειρά performances που διοργάνωσε με εξαιρετικά ευφάνταστο τρόπο η Παυλίνα Μάρβιν. Εκεί παρουσιάστηκε, μεταξύ άλλων, και το ιδιοφυές ποιητικό έργο «Τοπικοί Τροπικοί» (εκδόσεις Αντίποδες, 2019), πρώτο βιβλίο του ποιητή Μάριου Χατζηπροκοπίου, που μαζί με κάποια άλλα, συστήνει (και αξιοποιεί) για πρώτη φορά τόσο συνειδητά το πεδίο του queer theory στην Ελλάδα.