Ο «αόρατος όγκος {LF}του εφήμερου»

Εδώ, τα αντικείμενα

δεν τα παρατηρώ ως έχουν

τα οραματίζομαι

γύρω η άνοιξη σαν φέγγει

να τρέμουν

μην και ο άνθρωπος

γίνει στη ζωή ποιητής.

Για την πραγματικότητα που είναι αβάστακτη και θαυματουργή, ο γηραιός χρόνος μάς δωρίζει έναν ποιητή, μάρτυρα του θαύματος της καθημερινότητας, που δεν παρατηρεί μα οραματίζεται τα πράγματα καθώς τρέμουν υπό το φως της βλεμματικής καλοσύνης:

Το μέρος που κρύβεται απ’ το βλέμμα

Υπάρχουν πλευρές να το περιτειχίσεις

Η μία φωνάζει ως άπειρη αγαθοσύνη

Κι η άλλη γεννιέται με τη δεινότητα

Του γνωρίζειν το καλώς πράττειν

Ετσι μου φαίνεται να ανοίγει η πόρτα της ποίησης του Ηλία Λιατσόπουλου, καθώς Αντικείμενα, Γραφές και Τα Σημεία συμπλέκονται, αναζητώντας την αρειμάνια ύλη της ποίησης στη δυνατότητα της συλλογικότητας. Οι λέξεις δεν είναι τυχαία τοποθετημένες, ούτε οι διαδρομές του βιβλίου μικρές. Το πρώτο διακειμενικό άνοιγμα προς τον Γιώργο Σεφέρη και τη γενιά του ’30 δηλώνεται ήδη στον τίτλο (Αντιστροφή) και το ποίημα «Για μιαν Ελένη» (Για ένα πουκάμισο ανοιχτό / για μια φριχτή στην όψη Ελένη), ωστόσο, οι γενεαλογίες δεν περιορίζονται εκεί, ενώ καταργείται η γραμμικότητα των καλλιτεχνικών πειραματισμών. Ο ποιητής επιστρέφει στην ομοιοκαταληξία στο «Μα τα μόρια μιας απόστασης δεν τ’ αφήνουν» ή στο «Σονέτο δεύτερο ή πώς γυρίζει»:

κι όταν ως άνοιξη τον τρόμο θα θωρώ

θα λέω πως έφτιαξα ένα ποίημα ερωτικό.

Ενώ στο ποίημα «Οχήματα» τις μετανεωτερικές γραφές καταργούν «οι ήχοι του θέρους καθώς δείχνουν sto adinato πώς τίκτονται και απέρχονται οι ποιητές»:

πέρ’ απ’ το fegarofoto / i μέσ’ απ’ τη βιτρίνα / τα γλυκά μας latins / παρασύρονται / στη βοή /

ή sto dasos me τα klamena / ξερά fteruyizματα.

Η ποιητική περιπέτεια ξεκινάει από τα αντικείμενα, από τη σχέση του ποιητή με τον έξω κόσμο, τη θέση του στην εποχή του, το καθρέφτισμά του στην ιστορία:

έχω κι εγώ το πρώτο μου παιχνίδι

κατσουφιασμένο, άυλο, υστερικό

βγαλμένο από μιαν άλλη εποχή […]

έχω κι εγώ, εκεί στην πλάτη μου

ακόμα καρφωμένο

ένα ρολόι κίτρινο

/ασημένια αλυσίδα/

μηχανή αξιόλογη που καίει το χρόνο·

σ’ το χαρίζω

και μαζί

μία φωνή

να κελαηδά την αγάπη

Ο ποιητής με το σώμα του μνημειώδες διανοίγει τον χώρο για τον «αόρατο όγκο του εφήμερου», αδιάκοπα τελώντας το έργο της ποίησης: «Να μεταλάβει η γλώσσα απλότητα κι ο νους το στερνοχάδι».  Οι Γραφές είναι αποκαλυπτικές για την επίδραση του Καρούζου στη γλώσσα του βιβλίου. Οι γενεαλογίες εκτρέπονται προς Ανατολάς, ένα ποίημα αφιερωμένο στα έργα και τις ημέρες του Βιζυηνού ανακαλεί τον Πλωτίνο και τις διδαχές του, ενώ ο θεριστής θερίζει τη γλώσσα ξεχωρίζοντας τις λέξεις που πάλλονται από τους ήχους, από την πληθώρα των αισθήσεων: Παβάνας, Αχμερ, Ατίβαρος.

Ανασταίνοντας τους νεκρούς, ο ίδιος δεν πεθαίνει/ μετρώντας τρεις χιλιετίες/ προφητεύοντας τις ρωγμές στα έαρα της αβύσσου/ διασχίζοντας την έρημο με βάδην, τα σπήλαια εξερευνώντας διαλεχτά, τη γλώσσα ως κατάργηση.

Οι φλέβες των λέξεων

Αν είναι κάτι που ξεχωρίζει «στο ερεβώδες αυτό ταξίδι της ποιήσεως» είναι οι φλέβες των λέξεων, η γλώσσα καθώς επιστρέφει στην πυρίκαυστη ύλη της εμπειρίας, στη νιρβάνα που βρίσκει κανείς στην ποίηση του Καρούζου ή στη μουσική του Θανάση Παπακωνσταντίνου, σε μια μουσική που τη γεννάει το ντουέντε. Μια χειρονομία του λόγου ανασύρει τις λέξεις που σκαρώνουν τα ποιήματα του βιβλίου, κι αν θέλει κανείς να συζητήσει την επιλογή του τίτλου σε σχέση με το πρώτο της διακείμενο, τη Στροφή του Σεφέρη, διαπιστώνει πως οι κατευθύνσεις πολλαπλασιάζονται οργιώδεις, φτιάχνουν την ποιητική του χώρου πέρα από δυτικοευρωπαϊκές συντεταγμένες.

Καθώς «τα σπήλαια εξερευνώνται διαλεχτά», ανοίγονται μονοπάτια διαφυγής από την αφασική εποχή της μετανεωτερικότητας, όχι εν είδει νοσταλγίας, αλλά οι Γραφές καθώς σημειώνει ο ποιητής «αντλούν έμπνευση από την ίδια την ιστορία, τη μυθολογική τράπεζα των λαών, ιχνηλατούν ένα ταξίδι που καλεί στον ίδιο κόσμο τον Γεώργιο Μαυρομιχάλη και τον σαμπκομαντάτε Μάρκος, την ιστορία των αυτόχθονων λαών της Αμερικής, την αφρικανική χειραφέτηση, τους παγανιστικούς μύθους, το δίπολο θρησκείας και επιστήμης». «Αν μπορούσε να μιλήσει το λιοντάρι», η γλώσσα του θα ήταν το κράμα του ομώνυμου ποιήματος, «με την επιβολή ανίχνευση στους ώμους καρτερώντας ομιλία».

«Πράξε τ’ αστέρια όπως το ψάρι σπαρταρά έξω απ’ τη θάλασσα ζητώντας να γυρίσει καθώς με λέξεις η ποίηση σπαρταρά να επιστρέψει» γράφει ο περίτρανος ποιητής από το Ναύπλιο. Ενα κράμα παγανισμού, θρησκευτικότητας και αναρχικών αναφορών που διατρέχει την ποίηση του Καρούζου γίνεται ο μεγάλος κορμός της Αντιστροφής. Η φωνή του Φλεβέρ πάλλεται σαν ένα με τη φύση, με την ηχώ της κοροϊδεύοντας τον τάφο του Λέοναρντ Γουντ, δίπλα στο ιερό δέντρο του λαού που αργοπεθαίνει, «πλάι στη λύπη της καταπράσινης και ολόξανθης φυλλωσιάς». Μεγάλε Βαρούχ Σπινόζα, πρίγκιπα της φιλοσοφίας, μοιραζόμαστε ακόμα την ευγενή τύχη της κατάργησης της γλώσσας. Τη γλώσσα τώρα διαλύει ο Ατίβαρος.

Η Ελενα Τορναρίτη είναι λογοτεχνική κριτικός από την Κύπρο

Ηλίας Λιατσόπουλος
Αντιστροφή
Εκδ. Ηριδανός, 2019, σελ. 48
Τιμή: 9 ευρώ