Μνημείο αυτοκαταστροφής, όχι εθνικής ανεξαρτησίας

Τρία χρόνια συμπληρώθηκαν χθες από το μοιραίο, όπως εξελίσσεται, για τη Βρετανία, πρωινό της 24ης Ιουνίου του 2016, όταν και ανακοινώθηκε το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος για την έξοδο της χώρας από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Ο πολιτικός αρχιτέκτονας του ανατρεπτικού αποτελέσματος Νάιτζελ Φάρατζ δήλωνε, μπροστά στις κάμερες, σε έκσταση, ότι «η 23η Ιουνίου (ημερομηνία της διεξαγωγής του δημοψηφίσματος) θα περάσει στην Ιστορία σαν ημέρα ανεξαρτησίας για εμάς».

Μέσα στην πληθώρα πολιτικών αντιδράσεων που ακολούθησαν, ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν, από την πλευρά της Ελλάδας, οι δηλώσεις του εκπροσώπου Τύπου της Χρυσής Αυγής Ηλία Κασιδιάρη. Στο ίδιο μήκος κύματος με τον Φάρατζ, χαιρέτιζε τη «γενναία», «πατριωτική» απόφαση του βρετανικού λαού και προέβλεπε την άνοδο των εθνικών (εθνικιστικών) δυνάμεων σε όλη την Ευρώπη. Φάρατζ, Κασιδιάρης και Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία υποδέχονταν με ενθουσιασμό το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Ηταν ήδη ξεκάθαρο πως το μήνυμα περί επαναπατρισμού των εξουσιών που είχε «απολέσει» το Κοινοβούλιο στο πλαίσιο της υπέρτερης ισχύος του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης – το περίφημο πλέον «take back control» – αποτελούσε απλά παραπέτασμα για μια βίαιη επιστροφή σε μια εθνικιστική ιδεολογία. «Οι ελπίδες (για ένα αποτέλεσμα που θα εξασφάλιζε πολιτική σταθερότητα) είχαν διαψευστεί, η Βρετανία έμπαινε σε μεγάλες περιπέτειες» δήλωνε, αντιθέτως, με ιδιαίτερη ανησυχία, ο τότε εκπρόσωπος Τύπου της ΝΔ Γεώργιος Κουμουτσάκος.

Τρία χρόνια αργότερα, γινόμαστε μάρτυρες πλέον της τυφλής υιοθέτησης του εθνικιστικού μηνύματος του Brexit από τη βάση του κόμματος των Συντηρητικών, ενός «αγγλικού εθνικισμού», πιο συγκεκριμένα, που αδιαφορεί για τις συνέπειες, ακόμη και για την ίδια την ενότητα της χώρας. Προκαλεί, στο πλαίσιο αυτό, αλγεινή εντύπωση έρευνα την οποία αναπαράγουν οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» σε πρόσφατο φύλλο τους, με βάση την οποία 63% των μελών του κόμματος των Συντηρητικών θα ήταν προετοιμασμένοι να δουν τη Σκωτία να αποχωρεί από το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ 59% ήταν συμφιλιωμένοι με την ιδέα της απόσχισης ακόμη και της Βόρειας Ιρλανδίας, αρκεί να διασφαλιζόταν το Brexit.

«Ο αγγλικός εθνικισμός κατατρώει το κόμμα των Συντηρητικών» και απειλεί να οδηγήσει σε κατακερματισμό του Ηνωμένου Βασιλείου, ήταν το συμπέρασμα στο οποίο κατέληγε η έγκυρη εφημερίδα. Στον βαθμό, μάλιστα, που η άνοδος αυτή του «αγγλικού εθνικισμού» μπορεί να συνδεθεί με το αίσθημα νοσταλγίας ως προς την απώλεια μιας παγκόσμιας θέσης ισχύος για τη χώρα, με το τέλος της βρετανικής αυτοκρατορίας και τις ψευδαισθήσεις ή κρυφές επιθυμίες που μπορεί να έχει αυτή δημιουργήσει ως προς την παρούσα θέση της στη νέα γεωπολιτική τάξη πραγμάτων – όπως έχει καταδείξει στο έργο της η βρετανίδα ιστορικός, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Πρίνσετον και μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας Λίντα Κόλεϊ – δημιουργείται ένα εύφλεκτο μείγμα, το οποίο θέτει σε κίνδυνο την πολιτική ομαλότητα στη χώρα.

Φρένο στις τάσεις αυτές θα ήλπιζε κάποιος ότι θα φρόντιζε να βάλει η πολιτική τάξη. Κάθε άλλο παρά συμβαίνει κάτι τέτοιο. Με μνημειώδη τυχοδιωκτισμό, αδιαφορώντας πλήρως για τις σοβαρές συνέπειες ως προς την ενότητα της χώρας, ο επίδοξος, και επικρατέστερος, όπως φαίνεται έως τώρα, πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον κάνει σημαία του ένα «σκληρό» («τυφλό») Brexit, μια άνευ όρων αποχώρηση από την ΕΕ, ακόμη και χωρίς συμφωνία, με μοναδική επιδίωξή του την εξασφάλιση της στήριξης της βάσης του κόμματος και, κατά συνέπεια, του πρωθυπουργικού θώκου.

Eτσι, μνημείο αυτοκαταστροφής, όχι εθνικής ανεξαρτησίας, είναι πιθανό να στηθεί στο μέλλον στην 23η Ιουνίου 2016.

Ο Δημήτρης Γιαννουλόπουλος είναι καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Goldsmiths και ιδρυτής της δεξαμενής σκέψης Britain in Europe