Εκδίκηση

«Με δύο τρόπους. Σταδιακά, και μετά απότομα». Αυτή την απάντηση δίνει ένας από τους χαρακτήρες του Ερνεστ Χέμινγουεϊ όταν τον ρωτούν πώς χρεοκόπησε. Το ίδιο συμβαίνει και με τις δημοκρατίες, γράφει ο αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Λάρι Ντάιαμοντ στο καινούργιο του βιβλίο με τίτλο «Αντίθετοι άνεμοι. Πώς θα σωθεί η δημοκρατία από τη ρωσική οργή, την κινεζική φιλοδοξία και την αμερικανική μακαριότητα». Χαρακτηριστικά παραδείγματα η Τουρκία και η Ουγγαρία, που άρχισαν σιγά σιγά να χάνουν τα θεσμικά αντίβαρα μιας λειτουργικής φιλελεύθερης δημοκρατίας και ξαφνικά έπαψαν να αναγνωρίζονται ως δημοκρατίες.

Να όμως που ο άνεμος μπορεί ξαφνικά να αλλάξει κατεύθυνση. Κι από δυσμενής να γίνει ούριος. Εκεί που όλοι οι δημοκράτες του κόσμου είχαν χάσει κάθε ελπίδα για την πορεία μιας χώρας σαν την Τουρκία, μια εκλογική αναμέτρηση αλλάζει εντελώς τα δεδομένα. Ο άγνωστος μέχρι πριν από λίγο καιρό Εκρέμ Ιμάμογλου όχι μόνο νίκησε δύο φορές όλο τον κρατικό μηχανισμό και άλωσε την Κωνσταντινούπολη, αλλά θεωρείται πλέον ότι μπορεί να εκτοπίσει τον Ερντογάν από την προεδρία στις εκλογές που θα πραγματοποιηθούν το αργότερο μέχρι το 2023. Πρόκειται για μια «πολιτική τεκτονική μετατόπιση», έγραψε στο Twitter ο δημοσιογράφος Καντρί Γκιουρσέλ, που διώκεται από το καθεστώς μαζί με εκατοντάδες συναδέλφους του.

Σύμφωνα με μια ερμηνεία, οι Τούρκοι ψήφισαν όπως και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι: αντισυστημικά. Οι πολιτικές μετοχές του Ερντογάν ανέβαιναν όσο παρουσιαζόταν ως ο «αουτσάιντερ» που υποστηρίζει τους αδύναμους. Οταν ταυτίστηκε με το κατεστημένο, άρχισε η αντίστροφη μέτρηση. Οι σύμβουλοί του δεν τον ειδοποίησαν εγκαίρως, από ανικανότητα ή από φόβο, εκείνος έκανε το πρώτο λάθος και θα ακολουθήσουν μοιραία τα επόμενα. Αν κάτι σας θυμίζει όλο αυτό, καλώς σάς το θυμίζει.

Ο θρίαμβος του Ιμάμογλου αποδόθηκε ακόμη στον ήπιο χαρακτήρα του, στην ευρεία δημοκρατική συμμαχία που κατόρθωσε να συγκροτήσει και στο γεγονός ότι, αντίθετα με προηγούμενους υποψήφιους του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, δεν είναι ένας κλασικός κεμαλιστής. Μπορεί να απαγγέλλει αποσπάσματα από το Κοράνι, ενώ νήστεψε και στο Ραμαζάνι. Τον ψήφισαν έτσι και πολλοί συντηρητικοί.

Πρέπει να υπάρχει όμως και κάτι ακόμη. Ενα είδος εκδίκησης της δημοκρατίας, ύστερα από όλη την κακοποίηση που έχει υποστεί. Το βλέπουμε και στην Τσεχία, όπου προχθές πραγματοποιήθηκε η μεγαλύτερη διαδήλωση από την πτώση του κομμουνισμού, το 1989. Εκεί φώναζαν «Θέλω έναν έντιμο πρωθυπουργό». Στην Κωνσταντινούπολη φώναζαν «Θέλω έναν δημοκράτη δήμαρχο».

Θα ήταν λάθος βέβαια να ξεγράψουμε τον Ερντογάν ή να προδιαγράψουμε το τέλος του πρωθυπουργού της Τσεχίας, και πολύ περισσότερο των ηγετών της Ουγγαρίας ή της Πολωνίας. Οι «Δημοκρατίες Ποτέμκιν», όπως αποκαλεί ο Ντάιαμοντ αυτά τα καθεστώτα, δεν θα εξαφανιστούν σύντομα. Ομως η ήπια ισχύς της δυτικής δημοκρατίας δεν πρέπει να υποτιμάται. Μερικές φορές η αντεπίθεση ξεκινά από εκεί που δεν το περιμένεις.