Τα δίδακτρα της χώρας για τον ΣΥΡΙΖΑ

Πριν από λίγες μέρες ο υπουργός Οικονομικών κ. Τσακαλώτος μιλώντας στον τηλεοπτικό σταθμό Open χαρακτήρισε «ανοησίες» τις εκτιμήσεις του επικεφαλής του ESM Κλάους Ρέγκλινγκ ότι η «περήφανη διαπραγμάτευση» του 2015 στοίχισε στη χώρα γύρω στα 100 δισ. ευρώ, εκτίμησε ότι το έκανε για να «χτυπήσει» την τότε συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ και δήλωσε με απαξία ότι αν ο κ. Ρέγκλινγκ ήταν φοιτητής του, σίγουρα θα τον έκοβε. Ο κ. Τσακαλώτος απέφυγε επιμελώς να δώσει δική του εκτίμηση για το κόστος εκείνης της περιόδου, ενώ η δήλωσή του έρχεται να προστεθεί σε χορεία δηλώσεων στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ που προσπαθούν να μας πείσουν ότι η περίοδος εκείνη είχε μηδαμινές επιπτώσεις για τη χώρα ή ότι οι όποιες επιπτώσεις δεν μπορούν να εκτιμηθούν.

Είναι όμως πραγματικά έτσι; Η απάντηση είναι εμφατικά αρνητική. Για να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις εκείνης της περιόδου, θα πρέπει να εξετάσουμε τις επιπτώσεις τους τόσο στα αποθέματα πλούτου, όσο και, κυρίως, στις μελλοντικές ροές εισοδημάτων. Ως προς τα αποθέματα, η μεγάλη απώλεια συνέβη στον τραπεζικό τομέα. Μετά την επιτυχημένη δεύτερη ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών το 2013, η κεφαλαιοποίησή τους αυξανόταν πολύ ταχύτερα από τις προβλέψεις. Μέχρι τη στιγμή που έγινε ξεκάθαρο ότι η ΔΗΜΑΡ δεν θα συντρέξει στην εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας και θα πηγαίναμε σε πρόωρες εκλογές που θα κέρδιζε ο ΣΥΡΙΖΑ είχε φτάσει τα 34 δισ. Από εκείνο το σημείο και μετά άρχισε να μειώνεται, ήταν λίγο πάνω από τα 20 δισ. όταν ανέλαβε την κυβέρνηση ο ΣΥΡΙΖΑ και έπεσε σε επίπεδο κάτω του 1 δισ. όταν οι τράπεζες ανακεφαλαιοποιήθηκαν για τρίτη φορά. Από αυτή την απώλεια περίπου τη μισή την επωμίσθηκε το ελληνικό Δημόσιο μέσω των μετοχών που διακρατούσε το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.

Η μεγάλη, όμως, απώλεια έχει να κάνει με τον εκτροχιασμό της οικονομίας που έλαβε χώρα το 2015. Ενώ τόσο οι διεθνείς οργανισμοί όσο και οι διεθνείς οίκοι προέβλεπαν ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης για τα χρόνια μετά το 2014, η οικονομία μπήκε σε μία αρνητική περιδίνηση αρχικά μηδενικών ή αρνητικών και στη συνέχεια ασθενικών ρυθμών μεγέθυνσης. Το σημερινό ΑΕΠ είναι σχεδόν 11% χαμηλότερο από αυτό που προέβλεπε το – αυστηρό στις εκτιμήσεις του – ΔΝΤ το 2014 (σχεδόν 20 δισ. ευρώ). Ακόμα και αν η οικονομία μακροπροθέσμως επανέλθει στους ρυθμούς μεγέθυνσης που προβλέπονταν το 2014 – παρότι όλοι οι διεθνείς οργανισμοί έχουν διορθώσει τις εκτιμήσεις τους προς τα κάτω – αυτή απώλεια είναι μόνιμη για όλα τα επόμενα χρόνια. Εφόσον αυτή η απώλεια αφορά μελλοντικά εισοδήματα πρέπει να προεξοφληθεί. Οσο χαμηλότερο το επιτόκιο προεξόφλησης τόσο μεγαλύτερη η εκτίμηση της ζημιάς. Ακόμα και αν αγνοήσουμε τα πολύ χαμηλά τρέχοντα μακροπρόθεσμα επιτόκια και χρησιμοποιήσουμε το εξαιρετικά υψηλό για τις σημερινές συνθήκες 6% που χρησιμοποιούσε παλιότερα το ΔΝΤ σε αντίστοιχες περιπτώσεις, αλλά και αν αποκλείσουμε από τις εκτιμήσεις μας τις πολύ μελλοντικές περιόδους και υποθέσουμε ότι ως διά μαγείας οι αρνητικές συνέπειες εξαφανίζονταν έπειτα από μία δεκαετία (δηλαδή ξαφνικά το ΑΕΠ εκείνη τη χρονιά επέστρεφε στο επίπεδο των προβλέψεων του 2014), το κόστος υπερβαίνει τα 150 δισ. ευρώ. Με άλλα λόγια, το συνολικό κόστος της «διαπραγμάτευσης» του 2015 ακόμα και με αυτές τις πολύ επιεικείς υποθέσεις είναι κοντά στο ύψος του σημερινού ΑΕΠ. Αυτά ήταν τα «δίδακτρα» που πλήρωσε η χώρα για να περάσει ο ΣΥΡΙΖΑ από την εξωπραγματική φαντασίωση στη σκληρή πραγματικότητα.

Συχνά ακούω από στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ ότι αυτές οι εκτιμήσεις δεν έχουν βάση διότι βασίζονται σε προβλέψεις. Ομως, στα οικονομικά κάνουμε συνεχώς προβλέψεις βασισμένες σε συγκεκριμένες υποθέσεις. Για παράδειγμα, τι άλλο από προβλέψεις περιέχει το Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα που παρουσίασε πρόσφατα η κυβέρνηση; Μάλιστα, τις παραπάνω εκτιμήσεις του κόστους του 2015 θα μπορούσε κανείς να τις βασίσει στις παλαιότερες και νεότερες εκτιμήσεις του ΑΕΠ που περιέχονται στις Αναλύσεις Βιωσιμότητας Χρέους των «Θεσμών». Με βάση αυτές τις εκτιμήσεις διαπραγματεύτηκαν τόσο η προηγούμενη όσο και η σημερινή κυβέρνηση τα μέτρα ελάφρυνσης του χρέους. Αν χρησιμοποιηθεί η διαφορά των δύο εκτιμήσεων, το κόστος του πρώτου εξαμήνου του 2015 εμφανίζεται πολύ υψηλότερο από αυτό που αναφέρθηκε προηγουμένως.

Η παραπάνω ανάλυση έχει νόημα μόνο όταν η οικονομία δεν έχει σοβαρές εσωτερικές και εξωτερικές ανισορροπίες. Αυτό ίσχυε για το 2014, όταν τα δίδυμα ελλείμματα είχαν τιθασευτεί. Δεν ήταν όμως έτσι τα πράγματα το 2009 και όταν ο κος Τσακαλώτος – αλλά και πολλοί αναλυτές – στην ίδια συνέντευξη ισχυρίζεται ότι η χώρα είχε απώλεια ΑΕΠ 26% στη διάρκεια της κρίσης έχει μεν απόλυτο δίκαιο από λογιστική σκοπιά, όμως, αντιφάσκει με ορθές παλαιότερες δηλώσεις του ότι η οικονομία το 2009 βρισκόταν σε κατάσταση «φούσκας». Πράγματι, στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας η χώρα βρισκόταν σε κατάσταση πρωτοφανών εσωτερικών και εξωτερικών ανισορροπιών και η πραγματική παραγωγική δυνατότητα της χώρας ήταν πολύ χαμηλότερη από αυτή που έδειχνε το ΑΕΠ.

Συμπερασματικά, εγώ ως πανεπιστημιακός δεν είμαι βέβαιος αν θα έκοβα τον κ. Ρέγκλινγκ – ο οποίος, παρεμπιπτόντως, έχει στηρίξει επανειλημμένως τη χώρα μας, ανεξαρτήτως κυβερνητικού σχήματος, στην προσπάθειά της να αποκτήσει και πάλι πρόσβαση στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου – ή τον κ. Τσακαλώτο. Πάντως, αν έκοβα τον κ. Ρέγκλινγκ δεν θα τον έκοβα επειδή οι εκτιμήσεις του για το κόστος της «περήφανης διαπραγμάτευσης» ήταν πολύ υψηλές, αλλά επειδή ήταν πολύ χαμηλές.

Ο Πάνος Τσακλόγλου είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών