Ενενήντα τέσσερα {LF}χρόνια εδώ

Στις 29 Ιουλίου θα κλείσει τα 94 χρόνια του. Ενας υπερήλικος με ψυχή εφήβου, σοφός και συγχρόνως ονειροπόλος – δυο ιδιότητες που, κατά κανόνα, η μία αναιρεί την άλλη. Αλλά ο Μίκης Θεοδωράκης είναι από τις προσωπικότητες που υπερβαίνουν τους κανόνες, που υπάρχουν για να μας θυμίζουν, ανάμεσα σε πάρα πολλά εξίσου σημαντικά, πώς σπάνε τα καλούπια, πώς ο ανθρώπινος λόγος μπορεί να σαρώσει τα δεδομένα, πώς θα βρούμε τρόπους για να δούμε αλλιώς τα αυτονόητα.

Είναι πολλά από αυτά που έχει πει ο Μίκης που θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν σε έναν οδηγό ζωής. Θυμάμαι πάντα όμως την αναφορά του, σε κάποια συνέντευξη, στις «ανθρωπομονάδες». Θα προσπαθήσω να το εξηγήσω με δικά μου απλοϊκά λόγια. Ενα σύστημα μέτρησης, κατά τον ίδιο, της ανθρώπινης ψυχής, ένα είδος «ανθρώπινου φορτίου». Και είναι σαν να τον βλέπω τώρα μπροστά μου να περιγράφει – χωρίς να υποτιμά κανέναν – πως χρειάζονται, για παράδειγμα, τόσες «ανθρωπομονάδες» για να διασκεδάσεις σε ένα (σημερινό) μπουζουξίδικο και οι τριπλάσιες για να ακούσεις ένα σπουδαίο μουσικό έργο.

Πόσες «ανθρωπομονάδες» χρειάζονται αλήθεια για να μπορέσεις να συγχωρέσεις τους φύλακές σου όπως έκανε ο Μίκης για αυτούς που τον περιέλαβαν στη Μακρόνησο; Τι «ανθρώπινο φορτίο» απαιτείται για να μπορέσει ο βασανιζόμενος να είναι αυτός που, τελικά, με τη διαλεκτική του, μπορεί να ασκήσει επιρροή στον βασανιζόμενο; «Δεν ξέρω», λέγεται ότι είχε απαντήσει ο Θεοδωράκης, παράλυτος σχεδόν από τη φάλαγγα, σε έναν από αυτούς που τον έδερναν στην εξορία, όταν τον ρώτησε αν είναι καλύτερα να υπογράψει ή να συνεχίσει να υφίσταται το βασανιστήριο. Ε, κάποια χρόνια αργότερα, αυτός ο «κομμουνιστοφάγος» φρουρός της Μακρονήσου είχε γραφτεί στο Κόμμα.

Ζούμε όμως στην εποχή της εικόνας. Γι’ αυτό θα έλεγα στους νεότερους να ψάξουν να δουν στο ΥouTube τη συναυλία του Θεοδωράκη το 1974, αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση. Οταν ο Μπιθικώτσης τραγουδά «Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ» και ο Μίκης διευθύνει την ορχήστρα. Ισως καταλάβουν γιατί λέμε ότι ο Μίκης είναι η Ελλάδα.