Το πανεπιστήμιο δεν μπορεί να είναι μιας μικρής ελίτ

Οι δραστικές πρόσφατες αλλαγές (επανιδρύσεις/συνενώσεις) στα πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ που έχουν δρομολογηθεί στη χώρα μας αναδεικνύουν αυτόματα το ερώτημα: Ποιο είναι το πανεπιστήμιο που θέλουμε; Το ερώτημα τίθεται γιατί όπως όλοι οι σύνθετοι οργανισμοί, τα ιδρύματα αυτά μπορεί να λειτουργούν με διαφορετικούς τρόπους και με διαφορετικούς στόχους. Ας δούμε τα πραγματικά δεδομένα όπως είναι σήμερα: στην Ελλάδα έχουμε δημόσια πανεπιστήμια, δηλαδή ιδρύματα που προσφέρουν στην κοινωνία επιστημονική εκπαίδευση και νέα γνώση, ενώ η κοινωνία (ο έλληνας φορολογούμενος) πληρώνει το κύριο κόστος λειτουργίας. (Ας κρατήσουμε εδώ την πρώτη σημείωση: η κοινωνία πληρώνει το κύριο κόστος, ενώ το υπόλοιπο, της τάξης του 25% για την Ελλάδα, το καλύπτουν οι πανεπιστημιακοί με τη χρηματοδοτούμενη ερευνητική τους δραστηριότητα.)

Με αυτό το βασικό χαρακτηριστικό ως δεδομένο, το ελληνικό πανεπιστήμιο λειτουργεί για να προσφέρει: 1) εκπαίδευση στους φοιτητές, δηλαδή να δημιουργεί νέους επιστήμονες που χρειάζεται η κοινωνία, και 2) νέα γνώση, μέσω της ερευνητικής δραστηριότητας που συντελεί στην ανάπτυξη της κοινωνίας. (Η δεύτερη σημείωση: Η νέα αυτή γνώση δεν είναι βέβαια μόνο τεχνολογική ή οικονομική: είναι πολιτισμός, είναι τέχνες, είναι γράμματα. Το πανεπιστήμιο μπορεί να προσφέρει ολιστικά στην ανάπτυξη της κοινωνίας.)

Για να διατηρήσει αυτά τα χαρακτηριστικά το ελληνικό πανεπιστήμιο δεν μπορεί να είναι ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα για πολύ λίγους (δεν λειτουργεί για την εκπαίδευση μιας μικρής ελίτ), αλλά ούτε μπορεί να χρησιμοποιείται ως μηχανισμός εκτόνωσης της νεανικής ανεργίας (με εισαγωγή σε αυτό όλων των αποφοίτων λυκείων που δεν έχουν δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για σπουδές). Δεν μπορεί να βοηθήσει την κοινωνία εάν η ερευνητική δραστηριότητα που αναπτύσσεται από τα μέλη του δεν έχει πρωτοποριακά χαρακτηριστικά (δεν είναι έρευνα αιχμής στην ορολογία των θετικών/τεχνολογικών επιστημών). Κατά συνέπεια, το βασικό χαρακτηριστικό που πρέπει να έχει και να κρατήσει ως ζωτική παράμετρο λειτουργίας του είναι η ποιότητα. Ποιότητα και στην εκπαίδευση και στην έρευνα. Ποιότητα και στους διδάσκοντες και στους διδασκομένους. Ποιότητα στις συνθήκες καθημερινής λειτουργίας και στις υποδομές. Ποιότητα στον λόγο και στις σχέσεις του με την κοινωνία. Γιατί μόνο με όρους ποιοτικής λειτουργίας μπορεί να προσφέρει στην κοινωνία ως πανεπιστήμιο, δηλαδή ως «φάρος πρωτοπορίας» και όχι ως ένα απλό σχολείο ενηλίκων.