Η εκδίκηση της χλαμύδας

«Σε δέκα χρόνια θα το έχουμε ξεχάσει». Η λάθος εκτίμηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη δεν ήταν ακριβώς λάθος. Κανείς δεν είχε ξεχάσει το Μακεδονικό, ήταν όμως εδώ και χρόνια θαμμένο σε ένα εθνικό συρτάρι. Οι κυβερνήσεις το χειρίζονταν με προσοχή, περιμένοντας ίσως την κατάλληλη στιγμή. Το 2008 ήταν η τελευταία φορά που το ζήτημα ξεσκονίστηκε πραγματικά – και από τότε αποσύρθηκε και πάλι, μέχρι οι συνθήκες να γίνουν πιο ευνοϊκές.

Χρειάστηκε μία δεκαετία για να συμβεί κάτι τέτοιο. Στα τέλη του 2017, η ΠΓΔΜ είχε πια σοσιαλιστική κυβέρνηση και ο Ζόραν Ζάεφ ήταν έτοιμος να ξανασυζητήσει μια συμφωνία στη βάση μιας σύνθετης ονομασίας – στόχος του δεν ήταν άλλος από την είσοδο στο ΝΑΤΟ και, αργότερα, στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Η διάθεσή του «κούμπωσε» με τις διαθέσεις των Ευρωπαίων, που είχαν ξεκινήσει ήδη τις συζητήσεις για τη διεύρυνση στα Δυτικά Βαλκάνια, και των Αμερικανών, που προτιμούσαν η περιοχή να είναι υπό δυτική και όχι υπό ρωσική επιρροή. Η συγκυρία δεν θα μπορούσε να είναι καλύτερη για την ΠΓΔΜ. Το μόνο που έλειπε από την εξίσωση ήταν η Ελλάδα. Και εκεί, όμως, η κυβέρνηση ήθελε μια νίκη «σοσιαλδημοκρατικού» προφίλ, μια ευρωπαϊκή αλλαγή, μια επιτυχία μετά το συνεχές στραπάτσο των προηγούμενων ετών. Τι καλύτερο, λοιπόν, από το να αναλάβει να λύσει ένα εθνικό ζήτημα που στο παρελθόν είχε ταλαιπωρήσει πολιτικούς πιο χαρισματικούς από τους σημερινούς και είχε γίνει βωμός για κάθε είδους εθνικιστές;

ΤΑ ΠΑΡΑΤΡΑΓΟΥΔΑ. Το βασικό πρόβλημα ήταν ακριβώς αυτό – η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ δεν χειρίστηκε ποτέ το ζήτημα ως εθνικό. Ηταν, από την πρώτη στιγμή, ένα προσωπικό στοίχημα για τον Νίκο Κοτζιά και ένα κομματικό στοίχημα για τον Αλέξη Τσίπρα και τους συνεργάτες του, που τότε είχαν αρχίσει να βάζουν σε εφαρμογή την επιχείρηση «προοδευτικός πόλος», με στόχο να ξεφορτωθούν το βαρίδι των ΑΝΕΛ και να υποδυθούν το νέο ΠΑΣΟΚ. Οι διαπραγματεύσεις γίνονταν χωρίς ενημέρωση των κομμάτων της αντιπολίτευσης, οι πληροφορίες έρχονταν με το σταγονόμετρο. Η έλλειψη ενημέρωσης οδήγησε σε σύγχυση. Στα πρώτα συλλαλητήρια, στην κυβέρνηση «βάφτισαν» όσους βρέθηκαν εκεί φασίστες. Οταν το περιεχόμενο της Συμφωνίας των Πρεσπών ήρθε στη δημοσιότητα, εθνικιστές έγιναν και αυτοί που αναρωτιούνταν για τα «γκρίζα σημεία», για την ταυτότητα, τη γλώσσα και τα εμπορικά σήματα. Φασίστες, εθνικιστές, άσχετοι – όσοι εξέφραζαν έστω και μισή αντίρρηση υπάγονταν αυτόματα σε μία από τις τρεις κατηγορίες. Οσοι δεν ήταν μαζί τους, ήταν εναντίον τους. «Μόνο σε μια τέτοια δημοκρατική συγκέντρωση αυτής της παράταξης μπορούν να έρθουν πολίτες με διαφορετική άποψη. Γιατί γνωρίζουν ότι εδώ μπορούν, γνωρίζουν ότι εδώ χτυπάει η καρδιά της δημοκρατίας και του ζωντανού διαλόγου» έλεγε ο Αλέξης Τσίπρας στο βήμα του Παλέ ντε Σπορ τον περασμένο Δεκέμβριο. Την ίδια ώρα, ο διαμαρτυρόμενος πολίτης στις εξέδρες απομακρυνόταν με συνοπτικές διαδικασίες από την Ασφάλεια.

Και το πρόβλημα δεν σταματούσε εκεί. Η Συμφωνία δεν ήταν μόνο ένα μέσο αναβάθμισης της διεθνούς παρουσίας της κυβέρνησης. Ηταν και ένα όπλο εξολόθρευσης των πολιτικών της αντιπάλων, καθώς στο Μέγαρο Μαξίμου πίστευαν πως πιέζοντας την Κεντροαριστερά σε θέματα «προοδευτικότητας» θα κατάφερναν να τη διαλύσουν. Οντως της δημιούργησαν ρωγμές, δίνοντας την αφορμή στο Ποτάμι να αποχωρήσει από το Κίνημα Αλλαγής. Λίγο καιρό αργότερα, το Ποτάμι έχασε την Κοινοβουλευτική Ομάδα του και ο Θανάσης Θεοχαρόπουλος διαγράφηκε από τη δική του, προτού μεταπηδήσει στον ΣΥΡΙΖΑ. Το εθνικό έγινε και πάλι κομματικό – σημασία δεν είχε τόσο αν η Συμφωνία πέρασε από τη Βουλή, αλλά το πώς άλλαξε το πολιτικό σκηνικό υπέρ του κυβερνώντος κόμματος.

ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ. Μόνο που, τελικά, μόνο υπέρ του δεν ήταν όσα συνέβησαν. Η διχαστική ρητορική που χρησιμοποίησε συσπείρωσε όσους διαφωνούσαν με τη Συμφωνία – η ΝΔ έκανε ένα ξεκάθαρο άνοιγμα στο δεξιό της ακροατήριο και το Κίνημα Αλλαγής «μάζεψε» το πάλαι ποτέ πατριωτικό ΠΑΣΟΚ, αλλά και τους μετριοπαθείς που έβλεπαν με δισταγμό τη Συμφωνία και διαφωνούσαν με τα συλλαλητήρια. Στη Μακεδονία, η παρουσία βουλευτών και υπουργών της κυβέρνησης δημιουργούσε έντονες αντιδράσεις. Μπροστά στο φάσμα της ήττας που ερχόταν, η κυβέρνηση επικεντρώθηκε στις «δύσκολες περιοχές» πριν από τις κάλπες των ευρωεκλογών. Οι αριθμοί δείχνουν πως δεν κατάφεραν να «μαζέψουν» το πρόβλημα: ενδεικτικά, τον Σεπτέμβριο του 2015 ο ΣΥΡΙΖΑ είχε έρθει πρώτος σε Καβάλα, Πέλλα, Ημαθία, Α’ και Β’ Θεσσαλονίκης με 32,4%, 33,2%, 34,2%, 35,8% και 32,8% αντίστοιχα. Την Κυριακή των ευρωεκλογών τα ποσοστά στις ίδιες περιοχές κυμαίνονταν από 21,7% έως 17,8%.

Δείγμα κι αυτό πως οι χλαμύδες, ειδικά αυτές που φοριούνται με το ζόρι, ενίοτε εκδικούνται.