Η πρόκληση του κυβερνοχώρου

Την τελευταία δεκαετία ο κυβερνοχώρος έχει αναδειχθεί σε ένα πεδίο όπου κράτη και μη κρατικοί δρώντες προβάλουν την ισχύ τους και ανταγωνίζονται για την επίτευξη των πολιτικών σκοπών τους. Το πεδίο αυτό αποτελεί τη ραχοκοκαλιά των σύγχρονων κοινωνιών, οι οποίες είναι άμεσα εξαρτημένες από τα παγκόσμια δίκτυα πληροφοριακών και επικοινωνιακών συστημάτων για να διεξάγουν οικονομικές συναλλαγές και να μεταφέρουν δεδομένα. Το φάσμα των προκλήσεων ασφάλειας στον κυβερνοχώρο μπορεί να περιλαμβάνει μεταξύ άλλων: επιθέσεις σε μηχανές αναζήτησης και κοινωνικά δίκτυα, διασπορά ψευδών ειδήσεων, επιθέσεις άρνησης εξυπηρέτησης (denial of service attacks) σε δημόσιες διοικήσεις, ηλεκτρονικές πλατφόρμες πληρωμής, διαδικτυακούς τόπους ηλεκτρονικού εμπορίου, εθνικές υποδομές, αλλά και κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και προσωπικών δεδομένων από το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο μας. Μια κυβερνοεπίθεση μπορεί να αποσκοπεί στη δυσλειτουργία ενός συστήματος, αλλά και στην υποκλοπή δεδομένων. Οι στόχοι είναι οι κυβερνήσεις, ο ιδιωτικός τομέας αλλά και η ίδια η κοινωνία. Ο κυβερνοχώρος είναι ένα πεδίο το οποίο επιτρέπει στον επιτιθέμενο να υπονομεύσει έμμεσα τη δημοκρατία και τη νομιμότητα των θεσμών. Μια ενδεχόμενη κυβερνοεπίθεση που θα αλλοίωνε το αποτέλεσμα μιας εκλογικής διαδικασίας ή ακόμη και μια συγκαλυμμένη εκστρατεία επιρροής μέσω του Διαδικτύου, ουσιαστικά υπονομεύει την έννοια της εμπιστοσύνης ως συστατικό στοιχείο της κοινωνικής συνοχής. Τέτοια περιστατικά λαμβάνουν χώρα σε μια γκρίζα ζώνη που βρίσκεται κάτω από το όριο του άμεσου πολέμου.

Σε αυτό το νέο περιβάλλον, το ΝΑΤΟ καλείται να δράσει ως πάροχος ασφάλειας και να υλοποιήσει συγκεκριμένες δράσεις και πολιτικές. Πέρα από την αναγνώριση του κυβερνοχώρου ως ένα ακόμη πεδίο διεξαγωγής επιχειρήσεων και την ανάπτυξη σχετικού επιχειρησιακού δόγματος και αντίστοιχης διοίκησης, η Συμμαχία έχει αναπτύξει από το 2016 και τη στρατηγική της ανθεκτικότητας (resilience) στον κυβερνοχώρο. Η ανθεκτικότητα αναφέρεται στη δυνατότητα που έχει ένας οργανισμός να συνεχίζει να λειτουργεί ύστερα από μια επίθεση και να επανέρχεται σε σύντομο χρονικό διάστημα σε μια κατάσταση ομαλότητας.

Ο στόχος της ανθεκτικότητας στον κυβερνοχώρο, δεν απαιτεί μόνο την προστασία των λεγόμενων κρίσιμων υποδομών, αλλά και τη συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών και τεχνογνωσίας του ιδιωτικού τομέα με το κράτος. Τα κράτη μέλη της Συμμαχίας οφείλουν να αναπτύξουν δείκτες ανθεκτικότητας (resilience index), οι οποίοι θα καλύπτουν όλους τους σχετικούς τομείς και θα προσφέρουν μια ολιστική αποτίμηση της ανθεκτικότητας, όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο, αλλά και συνολικά σε νατοϊκό επίπεδο. Αν και το ΝΑΤΟ έχει στρέψει την προσοχή του στην προστασία των υποδομών και την ασφάλεια των δικτύων του, θα πρέπει επίσης να αναπτύξει δράσεις και μηχανισμούς που αφορούν την κοινωνική ανθεκτικότητα. Η τελευταία είναι απαραίτητη, προκειμένου η Συμμαχία να διατηρήσει την αξιοπιστία, την ενότητα και τη δημόσια στήριξη για τις αποστολές της.

Λόγω της σύνθετης φύσης του κυβερνοχώρου και του διαρκώς μεταβαλλόμενου περιβάλλοντος ασφάλειας, η Συμμαχία απαιτείται να αναπροσαρμόζει συνεχώς την έννοια της ανθεκτικότητας, τόσο εντός, όσο και εκτός αυτού του νέου πεδίου. Η πρόκληση της ανθεκτικότητας στον κυβερνοχώρο θα αποδείξει αν το ΝΑΤΟ είναι ένας χαλαρός συνασπισμός ομοϊδεατών κρατών ή μια στιβαρή συμμαχία που θα δράσει αποτελεσματικά για να υπερασπιστεί όχι μόνο τις κρίσιμες υποδομές της, αλλά πολύ περισσότερο τις αξίες που πρεσβεύει.

Ο Ανδρέας N. Λιαρόπουλος είναι επίκουρος καθηγητής στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς