Ο υβριδικός πόλεμος

Κατά τον 21ο αιώνα, οι απειλές για την εθνική ασφάλεια των κρατών έχουν μεταβληθεί άρδην ως προς τη μορφή και τον χαρακτήρα τους. Εσχάτως, ο υβριδικός πόλεμος (hybrid warfare) προστέθηκε στο λεξικό του ΝΑΤΟ ως μια υπαρκτή απειλή εκ μέρους «παραδοσιακών» εχθρών (π.χ. Ρωσία) και μη παραδοσιακών και μη κρατικών δρώντων (π.χ. ISIS). Εν ολίγοις, πώς ορίζεται ο υβριδικός πόλεμος και πώς αντιμετωπίζει το ΝΑΤΟ την όψιμη απειλή;

Ο νεολογισμός των Στρατηγικών Σπουδών (με παρθενική αναφορά τον πόλεμο Χεζμπολάχ – Ισραήλ το 2006) αφορά την ταυτόχρονη χρήση ενός συμβατικού και μη modus operandi είτε εν καιρώ κρίσης (π.χ. η ουκρανική κρίση) είτε εν καιρώ πολέμου (π.χ. εμφύλιος πόλεμος της Συρίας). Δηλαδή, δεν περιορίζεται στη χρήση του στρατιωτικού όπλου, αλλά περιλαμβάνει την ταυτόχρονη μεταχείριση μη στρατιωτικών (ή μη συμβατικών) εργαλείων (π.χ. κυβερνοεπιθέσεις, [ένοπλες] εξεγέρσεις, δολιοφθορές κ.τ.λ.) και, παρά την όποια παραφιλολογία στα ΜΜΕ, δεν υιοθετείται αποκλειστικώς από μη κρατικούς δρώντες (π.χ. Χούθις) αλλά και κρατικούς (π.χ. Ρωσία). Εν ολίγοις, ο υβριδικός πόλεμος αποτελεί το ιδανικό όπλο για κρατικούς (και μη) δρώντες με περιορισμένη στρατιωτική ισχύ (π.χ. Χεζμπολάχ) ή πολιτικούς και διπλωματικούς περιορισμούς (π.χ. Ρωσία) και διεξάγεται είτε για περιορισμένους στόχους (π.χ. προσάρτηση της Κριμαίας και αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας) είτε για απεριόριστους (π.χ. κατάληψη της ανώτατης Αρχής στην Εύφορη Ημισέληνο και δημιουργία του Ισλαμικού Χαλιφάτου).

Ενώ το ISIS πνέει τα λοίσθια, το ΝΑΤΟ στρέφει την προσοχή του στον κατεξοχήν ειδικό του εν λόγω τύπου πολέμου – τη Ρωσία. H Μόσχα έχει εξαπολύσει έναν υβριδικό πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας στον απόηχο της Επανάστασης Euromaidan ώστε να αποσταθεροποιήσει στο διηνεκές το πάλαι ποτέ «κράτος – μαξιλάρι» (buffer state) μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας. Οι δράσεις της περιελάμβαναν: «αυθόρμητες» λαϊκές διαδηλώσεις (και ενίοτε αναίμακτες «λαϊκές» καταλήψεις των κυβερνητικών φορέων στην Ανατολική και τη Νοτιοανατολική Ουκρανία), οικονομικό σαμποτάζ (π.χ. διακοπή της παροχής φυσικού αερίου), πολεμικά παίγνια (π.χ. κινητοποίηση του Νότιου Στρατιωτικού Τομέα της Ρωσίας), κυβερνοεπιθέσεις (π.χ. παράλυση των δικτύων), ραδιουργίες (π.χ. δωροδοκία των κυβερνητικών αξιωματούχων) ή «έμμεση» επέμβαση στον πόλεμο του Ντονμπάς διά των «εθελοντών» (παραμεθόριων στρατιωτών δίχως διακριτικά).

Αλλωστε, ο (τότε) αρχηγός ΓΕΕΘΑ και ΥΠΕΘΑ της Ρωσίας Βαλέρι Γερασίμοφ ανέπτυξε το 2013 το δόγμα περί υβριδικού πολέμου (ή Δόγμα Γερασίμοφ) – το οποίο ο πολιτικός προϊστάμενός του, Πούτιν, εφάρμοσε πιστά κατά την ουκρανική κρίση με ανάμεικτα αποτελέσματα: μια παράνομη προσάρτηση (Κριμαία) και μια «παγωμένη σύγκρουση» (Ανατολική Ουκρανία). Οι χώρες στο «εγγύς εξωτερικό» της Ρωσίας (π.χ. οι Δημοκρατίες της Βαλτικής Θάλασσας) ανησυχούν (δικαίως) για τυχόν χρήση του Δόγματος Γερασίμοφ εις βάρος τους – ιδίως οι χώρες με πολυπληθείς ρωσικές μειονότητες (π.χ. Λιθουανία).

Η υιοθέτηση ενός τέτοιου επιθετικού δόγματος από μια αναθεωρητική δύναμη όπως η Ρωσία ανησυχεί το ΝΑΤΟ εντονότατα. Λόγω της φύσης του δεν διαγιγνώσκεται άμεσα, διακρίνεται για το χαμηλό κόστος του και δεν αφήνει ενοχοποιητικά ίχνη (η τακτική του plausible deniability).Toν Ιούλιο του 2018 η Συμμαχία αποφάσισε την εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας με την ΕΕ και τη δημιουργία ομάδων εργασίας περί υβριδικών απειλών εντός του ΝΑΤΟ. Επί της ουσίας, όμως, οι προστριβές εντός της Συμμαχίας (εν πολλοίς εξαιτίας του νεο-απομονωτισμού του προέδρου των ΗΠΑ Τραμπ) δεν αφήνουν μεγάλα περιθώρια για την ορθή και, πρωτίστως, έγκαιρη αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών. Χωρίς αρραγές (εσωτερικό) μέτωπο (ελέω Ερντογάν, Τραμπ κ.ο.κ.), πώς θα αντιμετωπίσει το ΝΑΤΟ ένα νέο κρούσμα της εν λόγω απειλής στην Ουκρανία ή αλλού;

Ο δρ Σπύρος Πλακούδας είναι επίκουρος καθηγητής Στρατηγικής και Διεθνών Σχέσεων στο American University in the Emirates και αντιπρόεδρος του Κέντρου Διεθνών Στρατηγικών Αναλύσεων