Τουρκία: σε συμπληγάδες πολιτικής και οικονομίας

Σφίγγει διαρκώς ο κλοιός γύρω από την Τουρκία. Με το ΔΝΤ προ των πυλών και με την οικονομία (δηλαδή τον τουρκικό λαό) να πληρώνει τα επίχειρα της «αυτοκρατορικής» εξωτερικής πολιτικής του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η Αγκυρα προσπαθεί να ισορροπήσει σε δύο βάρκες: μια αμερικανική και μια ρωσική. Τα πλήγματα για τον τούρκο πρόεδρο είναι σχεδόν καθημερινά, με τελευταίο την απόφαση των ΗΠΑ να τερματίσουν το καθεστώς προνομιακού εμπορικού εταίρου που απολάμβανε η Τουρκία.

Στον Ερντογάν πρέπει να αναγνωριστεί πάντως η ατυχία να πρέπει να συνεννοηθεί ενώ στην ηγεσία της στρατηγικής φίλης, αρωγού και συμμάχου Ουάσιγκτον βρίσκεται ένας τελείως απρόβλεπτος άνθρωπος, όπως είναι ο Ντόναλντ Τραμπ. Την περασμένη Πέμπτη ο Τραμπ κατάργησε το προνομιακό καθεστώς αφορολόγητης εισαγωγής στις ΗΠΑ για πολλά τουρκικά προϊόντα. Ταυτόχρονα, πιστός στη συνήθειά του να σπέρνει τη σύγχυση και να κάνει τους άλλους να αναρωτιούνται τι πραγματικά έχει στο μυαλό του, μείωσε κατά το ήμισυ (από το 50% στο 25%) τον συντελεστή δασμολόγησης του τουρκικού χάλυβα!

Αντικρουόμενα συμφέροντα. Η Αγκυρα διαμαρτυρήθηκε ότι η απόφαση παραβιάζει τη συμφωνία για αύξηση της αξίας των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ ΗΠΑ και Τουρκίας στα 75 δισ. δολάρια ετησίως, που είχαν σε κατ’ ιδίαν συνάντηση συμφωνήσει οι πρόεδροι Τραμπ και Ερντογάν. Διπλωματικοί κύκλοι στην Κωνσταντινούπολη συνδέουν τη δασμολόγηση των τουρκικών εισαγωγών με την αγορά των ρωσικών πυραύλων S-400 από την Τουρκία. Η εγκατάστασή τους έχει προγραμματιστεί για τον Ιούλιο, αλλά ο πρόεδρος της Τουρκικής Αμυντικής Βιομηχανίας Ισμαήλ Ντεμίρ δήλωσε προ ολίγων ημερών ότι ίσως επισπευσθεί η εγκατάσταση για τις αρχές του Ιουνίου.

«Η συμφωνία μας με τη Ρωσία ισχύει», τόνισε ο Ντεμίρ, ενώ η τουρκική εφημερίδα «Sabah» σημειώνει ότι «η Αγκυρα δεν συζητά αναβολή ή ακύρωση της εγκατάστασης των πυραύλων». Ως «κόλαφο για τις ΗΠΑ» χαρακτήρισε τη στάση της Τουρκίας αρθρογράφος της «Voice of America», υπενθυμίζοντας την απειλή της Ουάσιγκτον ότι δεν θα επιτρέψει την υλοποίηση απόφασης του ΝΑΤΟ για παράδοση αμερικανικών μαχητικών F-35 στην Τουρκία εντός του 2019.

Εν τω μεταξύ, ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου συνεργάζεται με τη Μόσχα και την Τεχεράνη για τον τερματισμό των εχθροπραξιών στη Συρία και, κυρίως, για να αποφευχθεί νέα μαζική εισροή σύρων αμάχων στο τουρκικό έδαφος – είναι εγκλωβισμένοι περί τα 2 εκατ. άμαχοι. Ταυτόχρονα η Αγκυρα επιζητεί τη δημιουργία ουδέτερης ζώνης στα σύνορα με τη Συρία που, όταν τελειώσει ο πόλεμος, θα κρατήσει σε απόσταση ασφαλείας από τα τουρκικά σύνορα τους κούρδους ενόπλους που σήμερα μάχονται το Ισλαμικό Κράτος.

Σε πολλά ταμπλό. Εξάλλου η Αγκυρα συμφώνησε την περασμένη εβδομάδα την αναβάθμιση των στρατιωτικών και στρατηγικών σχέσεών της με το Πακιστάν, ενώ σε πρόσφατο άρθρο του στο αμερικανικό περιοδικό «Politico» ο Τσαβούσογλου σημειώνει ότι «η Τουρκία είναι περισσότερο από στρατηγικός εταίρος της ΕΕ» και ότι «επιδιώκει την αναθέρμανση των συνομιλιών για την ένταξή της».

Είναι προφανές ότι η Τουρκία συμπεριφέρεται ως περιφερειακή υπερδύναμη και παίζει σε πολλά ταμπλό. Αλλά η συγκυρία, και η πολιτική και η οικονομική, έχει πάψει να είναι ευνοϊκή γι’ αυτή, ενώ το πρόσφατο εκλογικό πάθημα του Ερντογάν στην Κωνσταντινούπολη είναι ενδεικτικό της «κόπωσης» ακόμα και των υποστηρικτών του. Ακόμα και το ακατάβλητο δημογραφικό πλεονέκτημα της Τουρκίας κλονίζεται. Το ποσοστό 15,8% των νέων από 15-24 ετών στον συνολικό πληθυσμό των 82 εκατομμυρίων αναμένεται να μειωθεί στο 13,4% το 2040 και στο 11,8% το 2060, σύμφωνα με έρευνα του πρακτορείου Anadolu από την Κωνσταντινούπολη. Τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 19,4% το 2000 και 17% το 2010.

Ιστορικά η Τουρκία ελάχιστες φορές πλήρωσε τα επίχειρα της πολιτικής της. Τη φορά αυτή η αυτοκρατορική της αλαζονεία ενδέχεται να της στοιχίσει. Κάτι που οι γείτονές της θα πρέπει ασφαλώς να απεύχονται, διότι όταν στριμώχνονται από τη λαϊκή δυσαρέσκεια οι κυβερνήσεις της Αγκυρας διαχρονικά επιχειρούν να περισπάσουν την εσωτερική κοινή γνώμη με στρατιωτικά επεισόδια είτε στο Αιγαίο είτε στις κουρδικές επαρχίες της χώρας, στα σύνορα με τη Συρία και το Ιράκ.