Η λογική ενός παροξυσμού

Ενας μεγάλος δημοσιογράφος και συγγραφέας, ο Τζορτζ Οργουελ, έγραφε κάποτε πως «αν ελευθερία του Τύπου σημαίνει κάτι, σημαίνει την ελευθερία να επικρίνεις και να αντιπολιτεύεσαι».

Η ελευθερία δηλαδή κρίνεται στη διαφωνία.

Λογικό. Η συμφωνία δεν χρειάζεται ελευθερία. Δεν χρειάζεται καν Τύπο. Αρκεί το χειροκρότημα.

Δεν νομίζω να αντιλέγει κανείς σκεπτόμενος άνθρωπος. Αν δεν απατώμαι οι μόνοι που διατυπώνουν έμπρακτες αντιρρήσεις στον σύγχρονο δημοκρατικό κόσμο είναι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπαν και ο Αλέξης Τσίπρας.

Στις 6 Μαϊου, στην Ξάνθη, ο Πρωθυπουργός είπε δυο πράγματα.

Πρώτον, ότι «ποτέ άλλοτε στη σύγχρονη ιστορία του ελληνικού κράτους δεν υπήρχε τόσο μεγάλη υπερσυσσώρευση μέσων μιντιακών που στηρίζουν μια και μόνο παράταξη».

Δεν ξέρω αν ισχύει, θα με εξέπληττε. Ούτως ή άλλως όμως δεν καταλαβαίνω τι σημαίνει. Προτείνει να κάνουμε κάτι γι’ αυτό; Και τι ακριβώς; Να βάλουμε ποσόστωση τι στηρίζει ή δεν στηρίζει ο καθένας;

Δεύτερον, ότι αυτή η «στρέβλωση» προκύπτει «από τους παραδοσιακούς ομίλους που στηρίζουν τη Δεξιά» – ανέφερε τον όμιλο Αλαφούζου με αφορμή το ντοκιμαντέρ του Σκάι για το Μάτι.

Αλλά κι «άλλους νεόκοπους οι οποίοι αγόρασαν ιστορικά μέσα ενημέρωσης, ιστορικές εφημερίδες που ήταν πάντα με τη δημοκρατική παράταξη σε αυτόν τον τόπο, με την προοδευτική παράταξη, για να τις κάνουν σήμερα φερέφωνα της ΝΔ».

Ολοι καταλάβαμε ότι μιλάει για «ΤΑ ΝΕΑ» και «Το Βήμα». Οχι φυσικά από την ακατάληπτη περιγραφή τους αλλά από το ακατανόητο συμπέρασμα.

Τι θέλει να πει ο ποιητής; Διότι πέρα από τα αμφιλεγόμενα ελληνικά  («μιντιακά μέσα»!..) πάλι δεν καταλαβαίνω το ζητούμενο.

Δεν του αρέσουν οι εφημερίδες στις οποίες αναφέρεται; Κανένα πρόβλημα. Ο Πρωθυπουργός έχει κάθε ευχέρεια να διαβάζει άλλες εφημερίδες της αρεσκείας του. Δόξα τω Θεώ, η εκδοτική δραστηριότητα είναι ελεύθερη στην Ελλάδα κι άλλωστε την ασκούν ανεμπόδιστα διάφοροι φίλοι του.

Αν την ασκούν ανεπιτυχώς, αυτό δεν είναι δική μας δουλειά. Δυστυχώς ή ευτυχώς δεν μπορούμε να υποχρεώνουμε τον κόσμο να διαβάζει με το ζόρι «Αυγή», «Εφημερίδα των Συντακτών» και «Documento», ούτε να βλέπει ΕΡΤ και Open TV.

Σε τελευταία ανάλυση άλλωστε η πελατεία των μέσων ενημέρωσης δεν είναι οι ανταγωνιστές τους κι ακόμη λιγότερο οι πρωθυπουργοί. Είναι οι αναγνώστες κι οι τηλεθεατές.

Στις 7 Μαΐου, στο Ζάππειο, ο Πρωθυπουργός ήταν κάπως πιο αναλυτικός.Παραμέρισε για λίγο τον ρόλο του τηλεκριτικού κι αναφέρθηκε ειδικότερα στο «Βήμα». Μίλησε για «μια εφημερίδα που ήταν πάντοτε αντιδεξιά και στον δημοκρατικό χώρο και σήμερα έχει ένα μένος εναντίον της Αριστεράς και του ΣΥΡΙΖΑ».

Τουλάχιστον αυτή τη φορά το παράπονο είναι σαφέστερο. Αλλά εξίσου ακατανόητο.

Στη σύγχρονη ελληνική ιστορία ούτε ο «δημοκρατικός χώρος», ούτε οι συγκεκριμένες εφημερίδες είχαν ποτέ συγγένεια με την Αριστερά, ακόμη λιγότερο με τον ΣΥΡΙΖΑ και δεν βλέπω γιατί να αποκτήσουμε τώρα.

Αλλο εκείνοι, άλλο εμείς.

Οχι μόνο επειδή άλλα φρονούμε. Αλλά κι επειδή κάνουμε άλλη δουλειά.

Εξ όσων γνωρίζω καμία εφημερίδα που σέβεται τον εαυτό της δεν επιζητεί την έγκριση της κριτικής που ασκεί από εκείνους που κρίνει. Και προφανώς δεν υπόκειται σε οιονδήποτε ιδεολογικό έλεγχο «προοδευτικού», «δημοκρατικού» ή άλλου φρονηματικού τύπου. Κοινώς, οι εφημερίδες είναι με όποιον θέλουν και εναντίον όποιου δεν θέλουν.

Τουλάχιστον έτσι έχουμε την ευχαρίστηση να δεχόμαστε συχνά την κριτική και τις νουθεσίες του διευθυντή Γραφείου Τύπου του Πρωθυπουργού με το δημοσιογραφικό κύρος που του προσδίδει η μακρά θητεία του στον «Ριζοσπάστη» και την «Αυγή». Τσακώνεται ακόμη και με τους τίτλους.

Επί της ουσίας προκύπτει ένα πραγματικό ερώτημα: υπάρχει άραγε προηγούμενο πρωθυπουργού που ξημεροβραδιάζεται να αρπάζεται με εφημερίδες, να κριτικάρει κανάλια, να αντιδικεί με δημοσιογράφους και να καταγγέλλει εκδότες και καναλάρχες;

Στην Ελλάδα, όχι. Διεθνώς μόνο τον Τραμπ μπόρεσα να εντοπίσω – ακόμη κι ο Ορμπαν είναι πιο μαζεμένος. Πιθανώς να υπάρχουν ανάλογα παραδείγματα στη Λατινική Αμερική και την Κεντρική Ασία αλλά δυσκολεύομαι να το ελέγξω.

Γιατί λοιπόν αυτός ο παροξυσμός; Υπάρχουν δυο λογικές εξηγήσεις.

Η μια λέει ότι πρόκειται για πίεση που χρησιμοποιείται ως μέσο διαπραγμάτευσης προκειμένου να εξασφαλίσει η κυβέρνηση καλύτερη διείσδυση ή πιο ευνοϊκή μεταχείριση στον δημόσιο χώρο.

Είναι δυσάρεστο αλλά δεν είναι ασύνηθες. Το έχουν κάνει και άλλες κυβερνήσεις.

Η δεύτερη εξήγηση είναι ότι η κυβέρνηση δεν πιέζει για να διαπραγματευτεί αλλά για να αποκλείσει και να ελέγξει. Δεν είναι δηλαδή μέσο αλλά σχέδιο.

Από τα συμφραζόμενα αλλά και από προσωπική εμπειρία προκρίνω τη δεύτερη εξήγηση που ταιριάζει άλλωστε με τη γενικότερη συμπεριφορά της κυβέρνησης απέναντι σε όποιο κέντρο δημόσιας εξουσίας δεν ελέγχει.

Ευτυχώς οι εφημερίδες αντιστέκονται. Αποδεικνύεται έτσι ότι η αποτυχία της κυβέρνησης να ελέγξει ιδιοκτησιακά και δημοσιογραφικά τις εφημερίδες που κρατάτε στα χέρια σας κι ο Πρωθυπουργός αποκαλεί «φερέφωνα της ΝΔ» ήταν μια στρατηγική ήττα για τον ίδιο.

Από την άλλη πλευρά όμως ένα αόρατο χέρι πίεσης και ελέγχου έχει απλωθεί πάνω από τα ιδιωτικά κανάλια των οποίων (πλην Σκάι) η πολιτική ενημέρωση έχει ουσιαστικά αφυδατωθεί. Οι παρεμβάσεις κυβερνητικών στελεχών στον ενημερωτικό τομέα αναβιώνουν μια πρακτική και ένα κλίμα που (οφείλω να ομολογήσω) δεν έχω γνωρίσει στα τόσα χρόνια που ανακατεύτηκα με την τηλεόραση.

Με άλλα λόγια δεν είναι θέμα επιλογής ή μεθόδου αλλά αντίληψης. Ούτε η κυβέρνηση, ούτε ο Πρωθυπουργός, ούτε η ΣΥΡΙΖΑ, αντιλαμβάνονται τη δημοκρατία ως ένα δημόσιο πεδίο όπου αντίθετες δυνάμεις και διαφορετικά κέντρα εξουσίας αναμετρώνται στα πλαίσια του κράτους δικαίου, με τους κανόνες του Συντάγματος και υπό την κρίση των πολιτών.

Πώς την αντιλαμβάνονται; Ας το πουν οι ίδιοι. Ο Πολάκης πάντως υπήρξε εξαιρετικά διαφωτιστικός στη Βουλή.