Ο Χαλεπάς σε σκίτσα

Το 1934 ο Γιαννούλης Χαλεπάς επισκέπτεται την «Κοιμωμένη» στο Α’ Νεκροταφείο. Εχουν μεσολαβήσει η περίοδος του Μονάχου, ο εγκλεισμός για περίπου 14 χρόνια στο ψυχιατρείο της Κέρκυρας, η «επιστροφή» στην Τήνο και την Αθήνα. Ο συγγραφέας Στρατής Δούκας, λάτρης του έργου του, γράφει για την επίσκεψη του Γ. Χαλεπά: «Ηταν τόσος ο συνωστισμός, που χρειάστηκε να επέμβουν οι φύλακες, για να κυκλοφορεί ελεύθερα. Φωτορεπόρτερ, σκιτσογράφοι, δημοσιογράφοι αντιπρόσωποι όλων των τάξεων. Ο ερχομός του είχε κάνει να ξεσηκωθεί ολόκληρη η Αθήνα. Ο κόσμος ήταν περίεργος να δει πώς θα φερνόταν, τι στάση θα τηρούσε μπροστά στο αθάνατο έργο του. Από φόβο μη συγκινηθεί, τον πέρασαν -γιατί ο συνωστισμός του κόσμου ήταν αδιαπέραστος – πρώτα από άλλα μνημεία… Οταν, τέλος, κατά τις 7 το βράδυ έφθασε μπροστά της, ζήτησε να του ανοίξουν το κιγκλίδωμα και μπήκε…». Ο μύθος του Χαλεπά (εκτός άλλων, του «αθώου σαλού» και του «αναρρώσαντος φρενοβλαβούς») δεν έχει σταματήσει να παράγει αναθεωρήσεις ή και να εμπνέει νεότερους καλλιτέχνες. Τελευταίο παράδειγμα, εκτός γλυπτικής, το graphic novel «Γιαν. Χαλεπάς: ο μύθος της νεοελληνικής γλυπτικής» (εκδ. Πατάκη) των Δημήτρη Βανέλλη (σενάριο) και Θανάση Πέτρου (σχέδιο), οι οποίοι συνεργάζονται με επιτυχία από το 2003 έχοντας εκδώσει το άλμπουμ «Παραρλάμα και άλλες ιστορίες του Δημοσθένη Βουτυρά» (2011), «Το Γιούσουρι και άλλες φανταστικές ιστορίες» (2012, καλύτερο κόμικ στα Comicdom Awards) και η «Μεγάλη Βδομάδα του πρεζάκη» (2015), όλα από τις εκδόσεις Τόπος.

Οι δύο δημιουργοί μεταφέρουν σε εικόνες τα βασικότερα επεισόδια μιας πολυτάραχης ζωής, όπως τα αλιεύουν σε σημαντικές μονογραφίες (καταγράφονται στη βιβλιογραφία, στην οποία ίσως θα έπρεπε να αναφέρεται και η εργασία της καθηγήτριας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, Αλεξάνδρας Γουλάκη Βουτυρά). Το δύσκολο ξεκίνημα, σε πείσμα των οικογενειακών αντιρρήσεων, η «ευτυχισμένη» περίοδος στην Ακαδημία Τεχνών του Μονάχου (1873- 1875), η «Κοιμωμένη» και η απαρχή της ψυχικής κατάρρευσης, το ψυχιατρείο Κέρκυρας προσφέρουν τον καμβά για την αφήγηση, όπου η συμπυκνωμένη πληροφορία – με ωραία ελληνικά – ισορροπεί με σκίτσα που «αναπνέουν» και ενίοτε κλέβουν τις εντυπώσεις, προφανώς με τη σύμφωνη γνώμη και των δύο δημιουργών (όπως στις σελ. 52 – 59, όπου μιλούν από μόνα τους). Εξίσου χαρακτηριστικά είναι και τα εμβόλιμα δημοσιεύματα από τον Τύπο και την κριτική της εποχής, τα οποία παρέχουν το ευρύτερο κοινωνικό και ιστορικό πλαίσιο (λείπει μια ισχυρή υπόμνηση για τη Βαυαροκρατία), καθώς και το περιβάλλον που τον υποδέχθηκε και τον ανέδειξε στη φάση της επανάκαμψης. Στο σημείο αυτό δεν θα μπορούσε να λείπει, για παράδειγμα, το σημείωμα του Ζαχαρία Παπαντωνίου στη «Νέα Εστία» (1927): «Είνε ο γλύπτης που δεν έχει μοντέλο. Δεν είδε τέτοιο πράγμα από σαρανταπέντε χρόνων κι’ εδώ. Τα γυμνά του τα φτιάνει από μνήμης […] Ο άνθρωπος αυτός είναι “πριμιτίφ” χωρίς πρόθεσιν, και μπορεί να λεχθή μοντέρνος γλύπτης, ενώ προ μισού αιώνονς έχει χωρισθή από τον κόσμον».

Αξίζει οι αναγνώστες να συναντήσουν το καινούριο αυτό graphic novel – ειδικά της νεότερης γενιάς, όπου ακόμη ισχύει η αίσθηση ότι ανακαλύπτουν κάτι πρωτόγνωρο. Η αίσθηση, δηλαδή, της ποιητικότητας.

Θανάσης Πέτρου – Δημήτρης Βανέλλης
Γιαν. Χαλεπάς
ο μύθος της νεοελληνικής γλυπτικής
Εκδ. Πατάκη, σελ. 176
Τιμή: 15,50 ευρώ