Στο σφυρί {CR}εννέα σπάνιες {CR}χειρόγραφες {CR}συνθέσεις {CR}του Ξενάκη

Ηταν άραγε ένα δώρο του Ξενάκη προς κάποιον εκλεκτό φίλο; Ή μια δυσεύρετη αναπαραγωγή που θα μπορούσαν να αποκτήσουν λίγοι; Ο οίκος που έχει αναλάβει τη δημοπρασία αυτού του εξαιρετικά σπάνιου τεκμηρίου δεν έχει καταφέρει να δώσει απαντήσεις. Το μυστήριο περιστρέφεται γύρω από ένα αντίτυπο του βιβλίου «Elle lui dirait dans l’ île» του διάσημου αρχιτέκτονα και συνθέτη Ιάννη Ξενάκη, που εκδόθηκε το 1979. Το βιβλίο δεν είναι σπάνιο, με μια μικρή αναζήτηση μπορεί να το αποκτήσει οποιοσδήποτε το επιθυμεί. Η ιδιαιτερότητά του, όμως, έγκειται στο γεγονός ότι οι συνθέσεις του δεν είναι τυπωμένες στις σελίδες, ανάμεσα στο κείμενο, όπως συμβαίνει σε όλες τις γνωστές εκδόσεις του έργου, αλλά περιέχονται σε ελεύθερα φύλλα υπό τη μορφή χαλκογραφιών και φέρουν την ιδιόχειρη υπογραφή του Ξενάκη με μολύβι.

ΣΠΑΝΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΟ. Η εικόνα τους παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Δεν μοιάζουν με παρτιτούρες, αλλά αποτελούν έναν συνδυασμό αρχιτεκτονικής, μουσικής και μαθηματικών, μια σύνθεση που αποτυπώνει ολοκληρωμένα την αντίληψη του Ξενάκη για τη μουσική. Το σπάνιο αυτό τεκμήριο, το βιβλίο και οι σουίτες του, θα δημοπρατηθεί την Παρασκευή 3 Μαΐου στο ξενοδοχείο Χίλτον, στην Αθήνα, με τιμή εκκίνησης τα 2.000 ευρώ. «Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτής της έκδοσης σε σχέση με τις άλλες είναι ότι περιέχει αυτόνομα φύλλα τα οποία είναι υπογεγραμμένα από τον Ξενάκη. Τα έχει φτιάξει ο ίδιος, έχουμε ταυτίσει την υπογραφή, και πρόκειται για ένα πολύ ιδιαίτερο τεκμήριο» λέει ο Σπύρος Τσιπίδης εκ μέρους του Οίκου Καραμήτσος, ο οποίος θα πραγματοποιήσει τη δημοπρασία. «Τα ίδια τα χειρόγραφα έχουν τη δική τους αξία, δείχνουν τον μοναδικό τρόπο με τον οποίο ο Ξενάκης μορφοποιεί τις συνθέσεις του, προβάλλοντας τη σχέση της μουσικής με την αρχιτεκτονική, με τα μαθηματικά, με τη φυσική, βλέπεις σχηματοποιημένες νότες. Στα χειρόγραφα δεν απεικονίζεται απλώς το πού κάθονται οι μουσικοί ή τι παίζει ο καθένας, αλλά και πού τοποθετείται το κοινό, με ποια ένταση θέλει να δώσει το κάθε μουσικό σχήμα, είναι έννοιες μπλεγμένες που αποτυπώνονται σαν ένα αρχιτεκτονικό σχέδιο. Εχει πραγματικά πολύ ενδιαφέρον» λέει ο Σπύρος Τσιπίδης. Στο βιβλίο περιέχονται επτά χειρόγραφες παρτιτούρες με μουσικές συνθέσεις του Ξενάκη, έξι χαρακτικά του καλλιτέχνη Claude Groschêne και δύο σουίτες που φέρουν τις υπογραφές, με μολύβι, τόσο του Ξενάκη όσο και του Groschêne. Συνολικά περιέχονται 39 φύλλα, διαστάσεων 33,5 x 48 cm. «Πρόκειται για περιορισμένη έκδοση που τυπώθηκε σε 180 αριθμημένα αντίτυπα, εκ των οποίων τα 140 είναι ονομαστικά. Το συγκεκριμένο έχει την αρίθμηση 114, δόθηκε στον κύριο P. Verge και φυλάσσεται στο αρχικό του κουτί» προσθέτει ο Σπύρος Τσιπίδης. «Ανάμεσα στις παρτιτούρες περιλαμβάνονται το “Nomenclature des Instruments et Disposition des 6 Percussionistes”, το “Nuits”, το “ΝΟΜΟΣ Γ”, το “Metastaseis” κ.ά.».

ΞΕΧΩΡΙΣΤΗ ΜΟΡΦΗ. Ο Ιάννης Ξενάκης υπήρξε μία από τις πιο ξεχωριστές μορφές της Ελλάδας που άφησαν το αποτύπωμά τους στον χώρο της παγκόσμιας τέχνης. Γεννημένος το 1922, συμμετείχε ενεργά στην Εθνική Αντίσταση και στα Δεκεμβριανά, κατά τη διάρκεια των οποίων τραυματίστηκε από όλμο στο πρόσωπο, με αποτέλεσμα να χάσει το ένα του μάτι και να παραμορφωθεί.

Το 1947, κυνηγημένος για τις πολιτικές του πεποιθήσεις, κατάφερε να φύγει στο Παρίσι. Εκεί έμελλε να αναγνωριστούν το ιδιαίτερο ταλέντο και η προσωπικότητά του. Εργάστηκε ως αρχιτέκτονας και συνεργάστηκε με τον διάσημο Λε Κορμπιζιέ για 12 ολόκληρα χρόνια, από το 1947 ώς το 1959. Παράλληλα ασχολήθηκε με τη μουσική – ενασχόληση που κρατούσε ήδη από όταν ήταν φοιτητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Το πρώτο του μουσικό έργο – σταθμός θεωρείται το «Μεταστάσεις» που γράφτηκε το 1954. Σε αυτό ο Ξενάκης αποτυπώνει για πρώτη φορά τη μουσική δομή του έργου με έναν συνδυασμό μαθηματικών και αρχιτεκτονικών εννοιών. Αυτή η σπουδαία φυσιογνωμία χρειάστηκε να περιμένει μέχρι το 1974 για να μπορέσει να επισκεφθεί ξανά την Ελλάδα. Καταδικασμένος για λιποταξία, ο Ξενάκης περίμενε ώς τη Μεταπολίτευση για να αρθεί η ποινή που του είχε επιβληθεί – στο μεταξύ είχε λάβει τη γαλλική υπηκοότητα.

ΕΚΛΕΙΣΕ ΤΟΝ ΚΥΚΛΟ. Το τελευταίο έργο του είχε τον τίτλο «Ωμέγα», το τελευταίο γράμμα του ελληνικού αλφαβήτου, και με αυτό έκλεισε τον κύκλο της σπουδαίας δημιουργίας του: το 1997 σταμάτησε να συνθέτει λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας.

Ο Ιάννης Ξενάκης δίδαξε σύνθεση στη Σορβόννη, υπήρξε και καθηγητής σε αρκετά πανεπιστήμια της Ευρώπης και της Αμερικής και τιμήθηκε με πολλά διεθνή βραβεία. Από το 1966 διηύθυνε το Κέντρο Ερευνας για την Πρωτοποριακή Μουσική στο Παρίσι και αργότερα ίδρυσε στην Ελλάδα το Κέντρο Σύγχρονης Μουσικής Ερευνας, που αποτελούσε ένα όνειρο ζωής για τον ίδιο. Το 2001 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και λίγο αργότερα άφησε την τελευταία του πνοή στη Γαλλία.