Η εκτός Δύσης τρομοκρατία

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις με τους εκατοντάδες νεκρούς και τραυματίες στη Σρι Λάνκα μας θύμισαν πως η τρομοκρατία δεν είναι υπόθεση μόνο της Ευρώπης και της Δύσης. Αντίστοιχα λειτούργησε για ορισμένους ανθρώπους και η πρόσφατη επίθεση στη Νέα Ζηλανδία, όμως η συγκεκριμένη χώρα ανήκει σε αυτό που αποκαλούμε ευρύτερα Δύση. Οσοι όμως ασχολούνται επιστημονικά με την τρομοκρατία, θα γνωρίζουν πως οι επιθέσεις εκτός της Δύσης δεν αποτελούν την εξαίρεση, αλλά αντίθετα τον κανόνα της τρομοκρατίας εδώ και χρόνια. Ο Παγκόσμιος Δείκτης για την τρομοκρατία (Global Terrorism Index), η βάση δεδομένων που αξιοποιούν οι περισσότεροι ερευνητές διεθνώς, αναδεικνύει στην τελευταία του έκδοση, του Δεκεμβρίου του 2018, αυτή την πραγματικότητα. Οι δύο χώρες με τους περισσότερους νεκρούς από τρομοκρατικές επιθέσεις ήταν το Αφγανιστάν και το Ιράκ, ενώ οι χώρες που σημείωσαν τη μεγαλύτερη αύξηση σε νεκρούς ήταν η Αίγυπτος και η Σομαλία. Αξίζει να σημειωθεί πως την πλέον αιματηρή τρομοκρατική επίθεση για το 2017, με 587 νεκρούς, την πραγματοποίησε η ισλαμιστική οργάνωση Al Shabaab που έχει ως βάση της τη Σομαλία. Στον δε δείκτη συνολικής κατάταξης των επιπτώσεων από την τρομοκρατία, η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που συναντάμε είναι η Ουκρανία στην 21η θέση, με τις ΗΠΑ στην 20ή.

Αυτά τα δεδομένα αναδεικνύουν πως η τρομοκρατία, οι εξτρεμισμοί και η ριζοσπαστικοποίηση δεν μπορούν να προσεγγιστούν, να αναλυθούν και να αντιμετωπιστούν εύκολα και γενικευμένα. Αλλωστε μια τέτοια ασύμμετρη απειλή – δίκτυο δεν μπορεί να περιοριστεί από σύνορα σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές. Μπορεί την Ευρώπη να την άγγιξαν περισσότερο και να τη μάτωσαν οι επιθέσεις του αποκαλούμενου Ισλαμικού Κράτους, δεν μπορεί όμως να αδιαφορήσει για την προσπάθεια που γίνεται για ένα αντίστοιχο εμιράτο στη Μαλαισία, στις Φιλιππίνες και στην Ινδονησία. Οργανώσεις άλλωστε που συνδέονταν με την Al Qaeda είχαν πραγματοποιήσει τις επιθέσεις στο Μπαλί (2002) και στην Ινδία (2011). Οι ισλαμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις εντάσσονται στο παγκόσμιο τζιχαντιστικό κίνημα, για αυτό και η απάντηση στην τρομοκρατία δεν μπορεί να έρθει μόνο από την Ευρώπη ή τη Δύση. Οι περισσότερες από αυτές τις οργανώσεις γίνονται συστατικά μέρη και αξιοποιούν άλλες συγκρούσεις (εμφύλιες, θρησκευτικές, κοινωνικές, φυλετικές και σεκταρικές) για να ενισχυθούν, να στρατολογήσουν και να πολλαπλασιάσουν τον τρόμο που προξενούν.

Πρέπει να κατανοήσουμε πως δεν διεξάγεται ένας πόλεμος θρησκειών. Τους χριστιανούς στη Σρι Λάνκα, στην Αίγυπτο, στη Γαλλία και στο Βέλγιο δεν τους σκότωσαν μουσουλμάνοι, αλλά ισλαμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις. Τους μουσουλμάνους στη Νέα Ζηλανδία, στο Ιράκ και στην Ινδονησία δεν τους σκότωσαν χριστιανοί, αλλά ακροδεξιοί τρομοκράτες και ισλαμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις που σκοτώνουν άκριτα και μουσουλμάνους. Βρισκόμαστε σε μια περίοδο ακραίων εξτρεμισμών που έχουν διαφορετικές υποκινήσεις (θρησκευτικές, πολιτικές κ.ά.) και σε ορισμένες περιπτώσεις ο ένας τροφοδοτεί τον άλλον. Η αντιμετώπιση του προβλήματος δυστυχώς δεν βρίσκεται στο μεγάλο φάσμα πολιτικής, αλλά στο μικρό – επίπεδο. Για να το θέσουμε με τους όρους του θεωρητικού των τεσσάρων κυμάτων της τρομοκρατίας David Rapoport, βρισκόμαστε στο μεταίχμιο όπου το τέταρτο κύμα (θρησκευτική τρομοκρατία) συναντά το πέμπτο, το κύμα των ανθρώπων χωρίς ταυτότητα που αναζητούν ρόλο ύπαρξης με τη συμμετοχή τους σε βίαιες και τρομοκρατικές οργανώσεις. Για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε την τρομοκρατία πρέπει να επενδύσουμε στις ολοκληρωμένες πολιτικές πρόληψης.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών