Τα προσωπικά {LF}στοιχεία όλων μας {LF}στα χέρια επιτηδείων

Πρόκειται για τη μεγαλύτερη διαρροή δεδομένων στην Ιστορία: αφορά 772 εκατομμύρια διευθύνσεις email και 21 εκατομμύρια κωδικούς και έγινε γνωστή πριν από λίγες ημέρες. Το πακέτο αυτό των 87 GB ουσιαστικά συγκεντρώνει παραβιάσεις από χιλιάδες διαφορετικές πηγές. Λίγο νωρίτερα εκατοντάδες γερμανοί πολιτικοί είδαν να διαρρέουν προσωπικά τους δεδομένα – ηλεκτρονική αλληλογραφία, προσωπικές συζητήσεις, φωτογραφίες από διακοπές, φωτογραφίες από ταυτότητες, πληροφορίες για τραπεζικούς λογαριασμούς. Υπήρξαν και άλλες διαρροές προσωπικών δεδομένων αρκετών εκατομμυρίων χρηστών παγκοσμίως, από εφαρμογές ή διαδικτυακά παιχνίδια – και όλα αυτά μόλις μέσα στους τρεις πρώτους μήνες του 2019.

Τα προσωπικά μας δεδομένα δεν κινδυνεύουν όμως, μόνο από διαρροές ή κλοπές. Κινδυνεύουν και από τους ίδιους τους «φύλακες». Οπως έγινε γνωστό την περασμένη εβδομάδα από το αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο NBC, ο δημιουργός του Facebook Μαρκ Ζάκερμπεργκ συζητούσε εδώ και χρόνια σχέδια να πωλήσει πρόσβαση στα στοιχεία των χρηστών του δικτύου προκειμένου να αντιμετωπίσει τους αντιπάλους του. Υστερα από μελέτη 4.000 εσωτερικών εγγράφων της εταιρείας – που διέρρευσαν – το δίκτυο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο Ζάκερμπεργκ «επέβλεπε σχέδια να ενισχύσει τη δύναμη του κοινωνικού δικτύου και να ελέγξει τους αντιπάλους χρησιμοποιώντας τα προσωπικά στοιχεία των 2,3 δισεκατομμυρίων ενεργών χρηστών του ως διαπραγματευτικό χαρτί, ενώ δημόσια ισχυριζόταν ότι προστάτευε τα στοιχεία αυτά». Υπάρχει και παράδειγμα: «Το Facebook παραχωρούσε στην Amazon εκτεταμένη πρόσβαση σε προσωπικά στοιχεία χρηστών επειδή η Amazon αγόραζε πολλή διαφήμιση στο Facebook και οι δύο εταιρείες συνεργάστηκαν για την προβολή του smartphone Fire».

Το πιο ανατριχιαστικό από όλα αυτά είναι πως τα περιστατικά που αναφέρουμε έγιναν γνωστά τους τελευταίους μήνες. Αν προσθέσουμε σε αυτά και όλα όσα έχουν γίνει την περασμένη δεκαετία, έπειτα από τόσες διαρροές και αγοραπωλησίες, είναι προφανές πως τα προσωπικά στοιχεία όλων μας, ΟΛΩΝ ΜΑΣ, βρίσκονται στα χέρια επιτηδείων.

Ο ΛούΙς Μπράντεϊς, ένας από τους μεγάλους αμερικανούς δικαστές και εκ των ιδρυτών της νομοθεσίας για τα ιδιωτικά δεδομένα στη σύγχρονη εποχή, έγραψε κάποτε ότι «το δικαίωμα να είναι κάποιος μόνος είναι το πιο περιεκτικό από τα δικαιώματα και εκείνο το δικαίωμα που θεωρούν πιο σημαντικό οι ελεύθεροι άνθρωποι». Κι όμως, όσον αφορά την ιδιωτικότητα και τον ρόλο των γιγάντων της τεχνολογίας που διψούν για τα δεδομένα μας, τίποτα δεν φαίνεται να είναι αρκετό. Το περσινό σκάνδαλο με την εταιρία Cambridge Analytica έδειξε περίτρανα ότι τα στοιχεία μας δεν χρησιμοποιούνται μόνο για οικονομικούς λόγους, αλλά και ως όπλο για πολιτικά οφέλη. Το ερώτημα – κλειδί είναι: Πώς προστατεύεις τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών επιτρέποντας στις εταιρείες να χρησιμοποιούν τα οφέλη της ψηφιακής εποχής;

Η μεταρρύθμιση του νόμου περί προστασίας της ιδιωτικής ζωής στην Ευρώπη – το γνωστό GDPR – ήταν μια απόπειρα απάντησης σε αυτή την πρόκληση. Τα αποτελέσματα από την επιβολή των νέων κανόνων, εδώ και έναν χρόνο, είναι θετικά σε σχέση με το παρελθόν, αλλά ακόμα υπάρχει πολύς δρόμος.

«Πέραν της ασφάλειας των δεδομένων μας, οι κανόνες για τα ιδιωτικά δεδομένα παίζουν κρίσιμο ρόλο στις συζητήσεις για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, τα δίκτυα 5G και τους κανόνες του ανταγωνισμού. Αποτελούν συχνά βάση για τέτοιου είδους ζυμώσεις, για παράδειγμα, καθορίζοντας τα όρια για το μοίρασμα προσωπικών δεδομένων με ξένες κυβερνήσεις», έγραφε πρόσφατα στο «Politico» η ευρωπαία επίτροπος Δικαιοσύνης και Καταναλωτών Βέρα Τζούροβα.

Επειδή το θέμα είναι τεράστιο και αφορά τους πάντες, πολλές κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να θεσπίζουν πιο αυστηρούς δικούς τους κανόνες όχι πια γενικά για όλους, αλλά για ειδικές ομάδες που χρήζουν μεγαλύτερης προστασίας, όπως πχ. τα παιδιά. Ο αποκλεισμός της λειτουργίας «like» και ο περιορισμός της συλλογής προσωπικών δεδομένων και εργαλείων γεωεντοπισμού στις δημοφιλείς πλατφόρμες, όπως το Instagram και το Facebook, είναι μεταξύ των 16 προτάσεων που έκανε η Γραμματεία Πληροφόρησης στη Βρετανία. Αναφέρει ότι τεχνικές που χρησιμοποιούν οι πλατφόρμες για να προτρέψουν τους χρήστες να εμπλακούν με κάποιον τρόπο, όπως τα streaks στο Snapchat και τα likes στο Facebook, δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται προκειμένου οι νέοι κάτω των 18 ετών να παραμένουν περισσότερη ώρα στο Διαδίκτυο.

Αλλες προτάσεις αφορούν: τον περιορισμό συλλογής προσωπικών στοιχείων των παιδιών, τα οποία χρησιμοποιούνται από εταιρείες κοινωνικών μέσων. Τη χρήση της επιλογής «υψηλή ιδιωτικότητα» όσον αφορά τα παιδιά που χρησιμοποιούν πλατφόρμες κοινωνικών μέσων, συμπεριλαμβανομένου του αποκλεισμού εργαλείων γεωεντοπισμού και στοχευμένης διαφήμισης ως προεπιλογής. Την απαίτηση από τις εταιρείες των social media να αποδεικνύουν πως όλο το προσωπικό που συμμετέχει στον σχεδιασμό και την ανάπτυξη των υπηρεσιών που μπορεί να χρησιμοποιήσουν παιδιά συμμορφώνεται με τον κώδικα πρακτικής. Εφαρμογή ισχυρών ελέγχων για την πιστοποίηση της ηλικίας σε πλατφόρμες ή αντιμέτωπιση όλων των χρηστών σαν να είναι παιδιά. Εταιρείες που δεν θα συμμορφωθούν με αυτές τις προβλέψεις αντιμετωπίζουν πρόστιμα ύψους έως και 4% των παγκόσμιων εισπράξεών τους – κάτι τέτοιο θα αντιστοιχούσε με 1,6 δισ. δολάρια για το Facebook.