Αν το άλας μωρανθή

Είναι, δυστυχώς, κοινοβουλευτική συνήθεια εμπεδωμένη, όταν η Δικαιοσύνη ζητά την άρση της ασυλίας κάποιου βουλευτή, ώστε να κριθεί για κάποιο μη πολιτικό αδίκημα που του αποδίδεται, ο ενδιαφερόμενος να ζητά τη συντεχνιακή αλληλεγγύη των συναδέλφων του, κι εκείνοι να του την προσφέρουν καταψηφίζοντας το αίτημα για άρση ασυλίας. Ακόμη κι αν κατηγορείται για αυτοκινητιστικό. Εχει συμβεί πολλάκις. Αυτό που δεν είχε ξανασυμβεί είναι ένα πολιτικό πρόσωπο, και συγκεκριμένα ο πολύς κ. Πολάκης και ο, κατά δήλωσή του φίλος του, κ. Καμμένος να μην ζητά καν από τους συναδέλφους του βουλευτές να υποστηρίξουν την ασυλία του. Να ζητά να μην μπει καν το θέμα σε ψηφοφορία – ίσως από φόβο πως η συντεχνιακή αλληλεγγύη μπορεί και να μη λειτουργήσει.

Αυτό συνέβη: Προκειμένου να μη γίνει ψηφοφορία επί αιτήματος άρσης της βουλευτικής τους ασυλίας (για να αντιμετωπίσουν κατηγορία συκοφαντικής δυσφήμησης), επικαλέστηκαν την υπουργική τους ιδιότητα και ζήτησαν και οι δύο να υπαχθεί η κατηγορία για ένα προφανώς μη υπουργικό αδίκημα στον νόμο περί ευθύνης υπουργών. Ναι, εκείνον τον «κατάπτυστο νόμο του διεφθαρμένου παλιού πολιτικού συστήματος που χρεοκόπησε τη χώρα». Ναι, εκείνον που η Βουλή με τεράστια πλειοψηφία πρόσφατα ψήφισε να αλλάξει, με αναθεώρηση του σχετικού άρθρου του Συντάγματος. Και η κυβερνητική πλειοψηφία της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας έκανε δεκτό αυτό το πρωτοφανές αίτημα.

Η υπόθεση, σε άλλους καιρούς, θα περνούσε ίσως απαρατήρητη ως ασήμαντη λεπτομέρεια ή θα αντιμετωπιζόταν εύκολα με το γνωστό επιχείρημα «και ποιοι είστε εσείς που θα μας κουνήσετε το δάχτυλο, εσείς που…». Οχι πια. Κάτι στην ατμόσφαιρα έχει αλλάξει.

Οι Πρίγκιπες – εξηγούσε ο Μακιαβέλι – για να κατακτήσουν και να διατηρήσουν την εξουσία, δρουν με τους κανόνες της Πολιτικής, αλλά αφηγούνται τη δράση τους με τους όρους της Ηθικής. Η διεκδίκηση της εξουσίας δεν μπορεί ποτέ να ομολογείται ως τέτοια, να παρουσιάζεται γυμνή. Πρέπει να μεταμφιέζεται σε ηθικό λόγο. Γι’ αυτό και – με σύγχρονους όρους – τίποτε δεν πλήττει χειρότερα μια πολιτική κυριαρχία, που διεκδικεί την αναπαραγωγή και τη διαιώνισή της, από την αποκάλυψή της ως γυμνής, κυνικής εξουσίας, αποστερημένης από την ηθική της μεταμφίεση. Από το ηθικό της πλεονέκτημα.

Αυτό είναι που συμβαίνει τώρα. Γίνεται όλο και πιο δύσκολο να διατυπωθούν με όρους ηθικής, ως κοινωνική ευαισθησία ή έγνοια για τους «πολλούς», αυτά που μοιάζουν όλο και πιο ακριβείς απομιμήσεις των μέσων της παλιάς, καλής πολιτικάντικης πολιτικής – προεκλογικός χρονισμός των «καλών μέτρων», ταξίματα και καλοπιάσματα υποψήφιων «πελατών» στην κάλπη. Και γίνονται όλο και πιο επώδυνες καταγγελίες, όπως αυτές που διατυπώθηκαν προχθές και παραμένουν αναπάντητες, με «ανατριχιαστικές λεπτομέρειες» για κάποιες από τις μεθόδους που χρησιμοποιήθηκαν για να ελεγχθούν και να χρηματοδοτηθούν φιλικά προς την εξουσία μας Μέσα. Και ίσως το χειρότερο να είναι ότι όλα αυτά δείχνουν πως οι μηχανικοί αυτής της εξουσίας πίστευαν (και πιστεύουν μάλλον ακόμη) στον ανόητο μύθο ότι ελέγχοντας Μέσα Ενημέρωσης μπορείς να ελέγξεις συνειδήσεις, μπορείς να οικοδομήσεις πολιτική κυριαρχία.

Στη γειτονική Ιταλία έχει αναθερμανθεί τελευταία η συζήτηση για το περίφημο «ηθικό ζήτημα», όπως το είχε θέσει ο Ενρίκο Μπρελινγκουέρ, το μακρινό 1981. Οι κομμουνιστές, έλεγε, διαφέρουν από τα άλλα κόμματα. Δεν εκβιάζουν τους πολίτες να ενταχθούν σε ένα πελατειακό σύστημα για να απολαύσουν τα δικαιώματα που τους ανήκουν και τα δικαιούνται. Δεν μετέχουν στο σύστημα των άλλων κομμάτων, που διανέμουν μεταξύ τους «μετοχές» του κράτους για να αναπαράγουν την εξουσία τους. Γιατί όταν τα κόμματα γίνονται ανώνυμες εταιρείες που διεκδικούν πολιτικά και οικονομικά το κράτος ως λάφυρο, η δημοκρατία πεθαίνει. Σε μια τηλεοπτική συνέντευξη, ο νέος ηγέτης του Δημοκρατικού Κόμματος, από τη γενιά των «παιδιών του Μπερλινγκουέρ» ο ίδιος, έλεγε πως αυτό που έδινε δύναμη στον περί ηθικής λόγο του ήταν ότι, στην κοινή συνείδηση, ήταν ειλικρινής. Ο Μπερλινγκουέρ ζούσε και δρούσε, όπως μιλούσε. Να, ένα καλό μάθημα.

Και στην Ελλάδα – και πριν από τη δικτατορία, την επέτειο της οποίας θα θυμηθούμε αύριο, και ιδίως έπειτα από αυτήν – η Αριστερά διεκδικούσε και έπαιζε έναν τέτοιο ρόλο. Της υπόμνησης πως στην πολιτική η ηθική δεν πρέπει να είναι απλώς μια μεταμφίεση, μια βολική αφήγηση της δίψας για εξουσία. Πρέπει να θέτει κάποια όρια, κάποιους κανόνες, κάποιον κοινωνικά θεμιτό στόχο στη δίψα αυτή. Διεκδικούσε να είναι το ευαγγελικό «άλας της γης». Και να τώρα που είμαστε στ’ αλήθεια αναγκασμένοι να ψάξουμε μια απάντηση στο ευαγγελικό ερώτημα «εάν το άλας μωρανθή εν τίνι αλισθήσεται;».