«Η Αθήνα της μιας διαδρομής»

Η διαδρομή διαρκεί μόλις 51 λεπτά κι όμως είναι ο καλύτερος τρόπος για να ανακαλύψει κάποιος την Αθήνα και να ταξιδέψει στην κοινωνική της διαστρωμάτωση… Η γραμμή του Ηλεκτρικού «Πειραιάς – Κηφισιά» που διατρέχει την πρωτεύουσα τα τελευταία 62 χρόνια είναι ταυτισμένη με τη σύγχρονη ιστορία της πόλης. Παράλληλα με τις ράγες του τρένου ξεδιπλώνεται και η κοινωνική διαδρομή των κατοίκων της: Από το Λιμάνι στο αστικό Νέο Φάληρο, από τις εργατικές γειτονιές του Μοσχάτου και του Ταύρου στη μεσοαστική Καλλιθέα, από τα «μοδάτα» Πετράλωνα στην προσφυγική Νέα Ιωνία κι από εκεί στη μεγαλοαστική Κηφισιά.

Σε αυτήν την ιδιαίτερη αθηναϊκή διαδρομή θα γίνει ξεναγός αύριο ο συγγραφέας Πέτρος Μάρκαρης, ο οποίος θα ανέβει στον συρμό του Ηλεκτρικού από τον Πειραιά έως την Κηφισιά και θα μιλήσει στους συνεπιβάτες του για την ιστορία και την κοινωνική διαστρωμάτωση των περιοχών που διασχίζει το τρένο.

«Η διαδρομή αυτή έχει πολύ μεγάλη ποικιλία», λέει ο συγγραφέας μιλώντας στα «ΝΕΑ». «Από τον Πειραιά συνεχίζει στο αστικό Νέο Φάληρο, περνά στο Μοσχάτο, μια γειτονιά των ανθρώπων του μεροκάματου, μπαίνει στην Καλλιθέα την πρώτη μεσοαστική συνοικία που συναντά κάποιος στη διαδρομή κι έπειτα στον Ταύρο, ο οποίος παραμένει μέχρι και σήμερα μια πραγματική εργατική συνοικία. Συνεχίζει με τα Πετράλωνα, μια γειτονιά που έχει γίνει πολύ της μόδας τα τελευταία χρόνια. Τα Πετράλωνα είναι στην πραγματικότητα δύο συνοικίες, τα Κάτω Πετράλωνα που μοιάζουν κατά κάποιον τρόπο με τον Ταύρο και τα Ανω Πετράλωνα που είναι ουσιαστικά μια συνέχεια του Θησείου. Επειτα είναι το Θησείο, η πρώτη γειτονιά που άρχισε να χτίζεται στην Αθήνα μαζί με το Μοναστηράκι. Ακολουθεί η Ομόνοια, η περιοχή που προοριζόταν να γίνει Σύνταγμα καθώς εκεί ήθελαν αρχικά να χτίσουν το ανάκτορο του Οθωνα και μετά η Βικτώρια, μια περιοχή που για μένα έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Καταρχάς από πού προέρχεται το όνομα Βικτώρια; Κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα. Το 1926 όταν εγκαινιάστηκε ο σιδηροδρομικός σταθμός στην περιοχή η πλατεία ονομαζόταν Πλατεία Κυριακού. Το 1948 όταν ο σταθμός ξανάνοιξε ονομάστηκε Βικτώρια. Ισως το όνομα δόθηκε κατ’ αντιστοιχία με τη Victoria Station του Λονδίνου. Μην ξεχνάτε ότι είχαν μεσολαβήσει τα Δεκεμβριανά στην Αθήνα», λέει ο κ. Μάρκαρης. Και συνεχίζει: «Η Αττική είναι μια πανέμορφη συνοικία ακόμη και σήμερα, ειδικά η Σωζοπόλεως είναι ένας καταπληκτικός δρόμος. Συνεχίζουμε με τις μικροαστικές συνοικίες Αγιος Νικόλαος, Κάτω Πατήσια, Αγιος Ελευθέριος που πλέον έχουν γίνει εν μέρει συνοικίες μεταναστών και από εκεί και μετά αρχίζει να αλλάζει η κοινωνικοοικονομική εικόνα καθώς φτάνουμε στο Μαρούσι και τη μεγαλοαστική Κηφισιά, μια περιοχή η οποία δημιουργήθηκε από όταν ο δανός βασιλιάς Γεώργιος έφτιαξε το Τατόι».

Το 2010 ο Πέτρος Μάρκαρης κυκλοφόρησε στα γερμανικά το βιβλίο του «Η Αθήνα της μιας διαδρομής» έχοντας συνειδητοποιήσει πως ο επιβάτης του Ηλεκτρικού «έχει τη δυνατότητα να ταξιδέψει σε όλα τα κοινωνικά στρώματα που κατοικούν στην πρωτεύουσα». Λίγα χρόνια αργότερα το βιβλίο εκδόθηκε και στα ελληνικά.

«ΣΑΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙ». «Παλιά όταν έμπαινε κανείς στον Ηλεκτρικό οι κοινωνικές διαφορές ήταν ορατές. Οταν κοιτούσες τους επιβάτες μπορούσες έστω και σαν παιχνίδι να μαντέψεις πού θα κατέβει ο καθένας», λέει ο συγγραφέας. «Εβλεπες τις γυναίκες και τα παιδιά των ναυτικών με κάποιες πινελιές από το εξωτερικό στο ντύσιμό τους, δώρο του πατέρα ή του συζύγου ναυτικού να κατεβαίνουν στο Νέο Φάληρο. Εβλεπες τους φτωχικά ντυμένους να κατεβαίνουν στο Μοσχάτο και τους μεσοαστούς στην Καλλιθέα. Σήμερα με το unisex ντύσιμο αυτές οι διαφορές είναι δυσδιάκριτες. (…) Εξακολουθούν να υπάρχουν αλλά έχουν μετατεθεί μετά την Ομόνοια στις γειτονιές των μεταναστών».

Και διευκρινίζει το μήνυμα που διατρέχει αυτήν την ιδιαίτερη διαδρομή με τις πάμπολλες αντιθέσεις: «Η Αθήνα είναι η πόλη της συμφιλίωσης», λέει. «Οι πολυκατοικίες συμφιλιώθηκαν με τις μονοκατοικίες, τα πανωσηκώματα συμφιλιώθηκαν με τα παλιά κτίσματα, κι αυτό, σε μία πόλη και σε μία χώρα όπου όλα είναι συγκρουσιακά, είναι ένα μήνυμα που στέλνει η πόλη».

Η ξενάγηση θα λάβει χώρα στο πλαίσιο του προγράμματος «Το Λιμάνι ως θέατρο αλλαγής του κόσμου» που διοργανώνεται από την Αθήνα 2018 Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου και το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά και το ραντεβού έχει δοθεί στις 11 το πρωί στον σταθμό ΗΣΑΠ Πειραιάς. Αμέσως μετά το τέλος της πρώτης ξενάγησης θα πραγματοποιηθεί και δεύτερη, από την Κηφισιά προς τον Πειραιά.