Συντροφικότητα

Είμαστε όλοι ίσοι απέναντι στον θάνατο, άντρες και γυναίκες, πλούσιοι και φτωχοί, ντόπιοι και ξένοι, διάσημοι και άσημοι. Δεν μας ταράζουν όμως το ίδιο όλοι οι θάνατοι. Δεν μας προκαλούν την ίδια μελαγχολία.

Τον Βασίλη Λυριτζή τον είχα συναντήσει μια φορά, πριν από χρόνια, στην εκπομπή που έκανε τότε στον ΣΚΑΪ με τον Δημήτρη Οικονόμου. Ευγενής, κόσμιος, σχεδόν τρυφερός. Γήινος. Ηξερε πού πάταγε, δεν έπαιζε κάτι, μιλούσε κάθε πρωί με όλη τη χώρα αλλά δεν τον διέκρινε ίχνος βεντετισμού. Ανθρωπος με συγκρότηση και χιούμορ. Δεν φτάνουν όμως αυτά για να εξηγήσουν την τόση συγκίνηση από την πρόωρη αποδημία του. Πρέπει να υπάρχει κάτι που να τα συνθέτει, να τα δένει, να τους δίνει ένα βαθύτερο νόημα. Μια λέξη.

Την υπαινίχθηκαν διάφοροι φίλοι του από τη στιγμή που άρχισε να απλώνεται το πέπλο της θλίψης. Την πρόφερε ο Νίκος Φίλης χθες το μεσημέρι στον επικήδειό του: συντροφικότητα. Τι περίεργο! Αν η λέξη «σύντροφος» έχει υποστεί κακοποίηση από την ιστορία, αν έχει δυσφημιστεί και καταστεί σχεδόν ύποπτη, η «συντροφικότητα» διατηρεί την αρχική της αθωότητα. Η πρώτη συνδέεται αρνητικά με την πολιτική, η δεύτερη θετικά με την αγάπη.

Είναι κάτι για το οποίο καυχιέται, και δικαίως, η πάλαι ποτέ ανανεωτική Αριστερά. Εκείνοι που τη στελέχωναν δεν είχαν βεβαιότητες, δεν πίστευαν ότι κατείχαν την απόλυτη αλήθεια, δεν θεωρούσαν λύση τον αυταρχισμό, δεν χλεύαζαν ούτε κατήγγελλαν όσους διαφωνούσαν μαζί τους. Καθοδηγητές υπήρχαν – και ο Λυριτζής ήταν ένας από αυτούς. Αλλά δεν είχαν περισσότερα δικαιώματα από τους άλλους. Και οι δεσμοί που αναπτύσσονταν γύρω τους, δεσμοί προσωπικοί και πολιτικοί, αποτελούσαν τα ισχυρά θεμέλια αξιών που θα επηρέαζαν εφεξής – όπως είπε ο Φίλης – την υποψιασμένη πια ζωή τους.

Δεν είχαν φυσικά όλοι την ίδια γενναιοδωρία. Ούτε έλειπε ο δογματισμός. Και είναι λυπηρό ότι αυτός ο δογματισμός θα έπαιρνε αρκετά χρόνια αργότερα την εκδίκησή του και θα κυριαρχούσε πλέον όχι μόνο στο παραδοσιακό του προπύργιο, το ΚΚΕ, αλλά και στο σχήμα που διαδέχθηκε εκείνο το πολιτικό εργαστήρι ιδεών, ζυμώσεων και δημοκρατίας. Μπορεί πάλι να ήταν μοιραίο, μπορεί αυτή η εξέλιξη να ήταν το αναπόφευκτο τίμημα της εξουσίας. Πάντως η συντροφικότητα έδωσε τη θέση της στη σκοπιμότητα. Και το ανοιχτό πνεύμα στην επιθετικότητα.

Ο Λυριτζής δεν έκρυβε τις πολιτικές του απόψεις. Και είναι βέβαιο ότι είχε απομακρυνθεί από αρκετούς παλιούς του συντρόφους. Δεν ήταν επαγγελματίας πολιτικός, όμως, όπως πολλοί από αυτούς που μας κυβερνούν. Ηταν επαγγελματίας δημοσιογράφος και ήξερε να ξεχωρίζει τις ιδέες του από τη δουλειά του. Μπορεί ο Καμπουράκης να υπερέβαλε όταν έγραψε ότι η γενική του παρουσία ήταν τρεις πολυκατοικίες ψηλότερη από τον μέσο όρο της σημερινής ελληνικής δημοσιογραφίας. Μια πολυκατοικία πάντως ήταν σίγουρα.