Τα όρια του εθνικισμού

Εχει συμβεί και αλλού, σε καλύτερες δημοκρατίες: οι εκλογές που χάνονται στις κάλπες μπορούν να κερδηθούν στα εκλογοδικεία. Οταν όμως ελέγχεται η Δικαιοσύνη, το αποτέλεσμα στην ουσία δεν αλλάζει. Η ήττα παραμένει ήττα. Και όπως παρατηρεί ο αναλυτής της «Ουάσιγκτον Ποστ» Ισαάν Ταρούρ, η ήττα του Ερντογάν έδειξε τα όρια του ερντογανικού εθνικισμού. Ο Ερντογάν έχασε παρά το γεγονός ότι κατηγόρησε κάποιους από τους αντιπάλους του κόμματός του ως προδότες. Εχασε μολονότι εκμεταλλεύτηκε επικοινωνιακά την τρομοκρατική επίθεση σε δυο τεμένη στη Νέα Ζηλανδία ανεβάζοντας την εθνικιστική του ρητορική στα ύψη.

Πού σκάλωσε ο ερντογανικός εθνικισμός; Μια απάντηση θα δίνει πάντα εκείνος ο σύμβουλος του Μπιλ Κλίντον: «Είναι η οικονομία, ηλίθιε». Η τουρκική λίρα έχει χάσει το ένα τρίτο της αξίας της έναντι του δολαρίου και μαζί με αυτήν την απώλεια χάθηκε και εκείνη η αίσθηση της ευημερίας που απολάμβανε τα πρώτα χρόνια της κυριαρχίας του Ερντογάν η μεσαία τάξη. Αντί για τους φανταστικούς εχθρούς του προέδρου τους, παρατηρεί ο Ομέρ Τασπινάρ του Ιδρύματος Brookings, οι τούρκοι ψηφοφόροι σε όλες σχεδόν τις μεγάλες πόλεις προτίμησαν να στρέψουν το βλέμμα τους σε κάτι πιο συγκεκριμένο και απτό: τον πληθωρισμό, την ανεργία, την ύφεση και την κατακόρυφη πτώση του βιοτικού τους επιπέδου.

Ο Ερντογάν δεν θα έρθει ξανά αντιμέτωπος με κάλπες παρά το μακρινό 2023. Για τα επόμενα τέσσερα χρόνια δεν θα χρειαστεί να καταφύγει σε κανένα εκλογοδικείο. Ολο αυτό το διάστημα όμως θα πορευτεί χωρίς την εικόνα του ανίκητου πολιτικού που φιλοτεχνούσε επί δυόμισι δεκαετίες αλλά και χωρίς το δώρο μιας διχασμένης αντιπολίτευσης. Ο τούρκος πρόεδρος έχει ενώσει πια τους πολιτικούς του αντιπάλους, οι οποίοι δείχνουν διατεθειμένοι να βρουν τον σωστό υποψήφιο που θα εκπέμψει το σωστό μήνυμα. Το μόνο που μένει να φανεί είναι εάν αυτό το μήνυμα θα είναι μόνο απέναντι στον Ταγίπ Ερντογάν ή εάν θα είναι απέναντι και στον εθνικισμό του.