Η θρησκεία δεν τρώγεται

Τεσσεράμισι ακόμη χρόνια με Ερντογάν και χωρίς κανενός είδους εκλογές ακούγεται εφιαλτικό. Πάντα όμως υπάρχουν λόγοι να ελπίζει κανείς.

Πρώτον, τα αποτελέσματα των δημοτικών εκλογών δείχνουν ότι ο ισχυρός άνδρας της Τουρκίας δεν είναι άτρωτος. Η ήττα του στις μεγάλες πόλεις – έστω κι αν υπάρξουν ανατροπές στα δικαστήρια – δεν έχει μόνο πολιτική, αλλά και ψυχολογική σημασία: η Αγκυρα είναι η πρωτεύουσα της χώρας, ενώ η Κωνσταντινούπολη είναι η πόλη από την οποία ο Ερντογάν ξεκίνησε ως δήμαρχος την πολιτική του σταδιοδρομία (και το κέντρο του πελατειακού κράτους που έστησαν οι ισλαμοσυντηρητικοί τα τελευταία 17 χρόνια). «Σήμερα κλείνει μια σελίδα που άνοιξε πριν από 25 χρόνια» έγραψε στο Twitter ο γνωστός αναλυτής Ρουσέν Τσακίρ.

Δεύτερον, τα εθνικοπατριωτικά κηρύγματα αποδείχθηκαν περιορισμένης εμβέλειας. Η ύφεση, η ανεργία και γενικά η κατάσταση της οικονομίας ενδιαφέρουν περισσότερο τους ψηφοφόρους από το αν η Αγια-Σοφιά θα γίνει τζαμί. Η θρησκεία αποτελεί καλή παρέα και πολύτιμη παρηγοριά, αλλά δεν τρώγεται.

Τρίτον, η ανάδυση μιας νέας γενιάς στις πόλεις μπορεί να οδηγήσει ανά πάσα στιγμή σε μια εξέγερση ανάλογη με εκείνη του πάρκου Γεζί. Οι νέοι αυτοί δεν ανέχονται τον έλεγχο του 95% των μέσων ενημέρωσης από το καθεστώς, θέλουν μια πιο ανοιχτή κοινωνία, είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένοι για το περιβάλλον. Σε αυτούς εναποθέτει τις ελπίδες της η προοδευτική Τουρκία, όχι σε επίδοξους πραξικοπηματίες.

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν, τώρα που πέρασε η δοκιμασία των δημοτικών εκλογών, ο Ερντογάν θα συνεχίσει τα εμπρηστικά εθνικιστικά κηρύγματά του ή θα επιστρέψει σε πιο ήπιους τόνους. Η λογική δείχνει τον δεύτερο δρόμο. Αλλά ο τούρκος πρόεδρος είναι απρόβλεπτος. Η περίπτωση της Αγια-Σοφιάς είναι χαρακτηριστική. Οπως σημειώνει στον ιστότοπο The Globalist ο Τουγκμπά Τανιερί – Ερντεμίρ από το Τμήμα Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ, ο Ερντογάν τηρούσε μετριοπαθή στάση για το θέμα αυτό από τότε που ανέλαβε την εξουσία, το 2002. Κάποτε μάλιστα είχε επιτιμήσει έναν πολίτη που ζήτησε να γίνει η Αγια-Σοφιά τζαμί, λέγοντάς του να κοιτάξουν να γεμίσουν πρώτα το γειτονικό Μπλε Τζαμί. Και ξαφνικά, μία εβδομάδα πριν από τις εκλογές, πέταξε ο ίδιος αυτό το πυροτέχνημα σε απευθείας τηλεοπτική μετάδοση.

Ο εθνικισμός ήταν πάντα το καταφύγιο των ηγετών που βρίσκονταν σε δύσκολη θέση και ήθελαν να αλλάξουν ατζέντα. Αλλά ούτε αυτός τρώγεται. Ο Ερντογάν πρέπει να λάβει επειγόντως μέτρα για την ανόρθωση της οικονομίας και οι δηλώσεις του την Κυριακή το βράδυ («Θα ακολουθήσω τους κανόνες της ελεύθερης αγοράς») δείχνουν ότι εγκαταλείπει τα πειράματα που τόσο έχουν τρομάξει τον τελευταίο καιρό τους επενδυτές.

Ο,τι κι αν συμβεί πάντως, όποια επιλογή κι αν προκριθεί, η δική μας σκέψη θα είναι πάντα στους φυλακισμένους συναδέλφους μας κι όλους τους άλλους πολιτικούς κρατουμένους της χώρας.