Διάλογος με τη μουσική του Βαμβακάρη

Η φράση «Ενα τραγούδι για τον Μάρκο» θα μπορούσε να λειτουργήσει ως υπότιτλος και επεξηγηματικά στην παράσταση που έστησε ο Σταύρος Ξαρχάκος με τη μουσική ομάδα του και την πολύτιμη συνδρομή του Στέλιου Βαμβακάρη, της Δήμητρας Γαλάνη και του Μιχάλη Μυτακίδη. Από μικροφώνου ο μαέστρος της βραδιάς δικαιολόγησε το εγχείρημά του. «Βαμβακάρης κατά Ξαρχάκο». «Πρέπει να μελετούμε άλλους συνθέτες, γιατί γινόμαστε και καλύτεροι άνθρωποι και καλύτεροι μουσικοί. Και αυτό χρειάζεται όχι μόνο στη δουλειά αλλά και στη ζωή μας». Με αυτή την εισαγωγή έκανε την έναρξη του δεύτερου μέρους του προγράμματος εξηγώντας ότι θα ακολουθήσουν «μερικά από τα περίφημα ντουζένια και καραντουζένια του Μάρκου Βαμβακάρη. Είναι κουρδίσματα του μπουζουκιού. Εκείνα τα χρόνια οι ρεμπέτες δεν είχανε μια κιθάρα να τους ακομπανιάρει, ένα κοντραμπάσο ή το μπουζούκι τους. Κουρδίζανε έτσι το μπουζούκι ώστε και να παίζουν τη μελωδία και να συνοδεύουν. Το καραντουζένι είναι το μαύρο κούρδισμα για τραγούδια της φυλακής, για τα πάρα πολύ βαριά τραγούδια της φυλακής». Είναι οι σκέψεις που αναδύθηκαν από τη βύθιση του Σταύρου Ξαρχάκου στο ψυχεδελικό σύμπαν του συριανού συνθέτη, ο οποίος άλλαξε τη ροή του ελληνικού τραγουδιού. Ο Μάρκος δεν μασούσε τα λόγια του και διατύπωνε με την ίδια σαφήνεια και διαύγεια στίχους και μελωδίες. Σαν τη «Φραγκοσυριανή», τα «Ματόκλαδά σου λάμπουν», το «Οσοι γενούν πρωθυπουργοί», το οποίο ο Μιχάλης Μυτακίδης το αφιέρωσε στον Αλέξη (Τσίπρα).

Αυτή η παράσταση έχτισε το σώμα της με τα τραγούδια του Φράγκου – ένα ακόμη από τα παρατσούκλια του – αλλά τόλμησε να βάλει και τα δικά της σημερινά υλικά. Οχι για να κερδίσει τον τίτλο της τολμηρής, αλλά κυρίως για να μπορέσει να επικοινωνήσει με εκείνο το διαμαντένιο σύμπαν του αλησμόνητου συριανού συνθέτη.

«Μίλαγε για ό,τι έβλεπε, άρχιζε και ξεψάρωνε, γλεντούσε την αναπαραδιά του. Γύρω στο ’24 στρόφαρε αλλιώς κι ορκίστηκε όταν άκουσε τον μπαρμπα-Νίκο τον Αϊβαλιώτη να παίζει το μπουζούκι του. Ξαναβαφτίστηκε» έγραψε και ράπαρε από μικροφώνου ο Μυτακίδης. Λίγο πριν η Δήμητρα Γαλάνη αρχίσει να τραγουδά με τρόπο που καταδείκνυε τη μαθητεία της δίπλα στον μαέστρο και στο έργο του Πατριάρχη, που όπως είχε πει Ξαρχάκος «το εύρος του δεν έχει αποκαλυφθεί ακόμη». Αυτή η παράσταση έφερε τον κύριο εκφραστή του ρεμπέτικου πολιτισμού μπλέκοντας τα αριστουργήματα του Μάρκου με λόγο που αντανακλά τις αγωνίες του τώρα έτσι όπως καταγράφηκε από το έμμετρο κείμενό του. Στην αρχή της παράστασης ο Μπι Ντι Φόξμουρ (B.D. Foxmoor) των Active Member αφηγήθηκε με τον δικό του τρόπο τη ζωή του Μάρκου. Και ανάμεσα στα αριστουργήματα «Ολοι οι ρεμπέτες του ντουνιά», «Μαύρα μάτια, μαύρα φρύδια», «Τα ζηλιάρικά σου μάτια» ερμηνευμένα μοναδικά από την ορχήστρα (Νεοκλής Nεοφυτίδης – πιάνο, Βασίλης Δρογκάρης – ακορντεόν, Αλέξανδρος Καψοκαβάδης – κιθάρα, νυκτά έγχορδα, Γιώργος Λιμάκης – κιθάρα, Ηρακλής Ζάκκας – 1ο μπουζούκι, μπαγλαμάς, τζουράς, Δημήτρης Ρέππας – μπουζούκι, μπαγλαμάς, τζουράς, Μιχάλης Δήμας – μπουζούκι, μπαγλαμάς, Αντώνης Τζίκας – κοντραμπάσο) χώρεσαν ηχητικές συνομιλίες. Εκείνες που φωτίζουν τους λόγους και τον τρόπο για να δημιουργούνται αφιερώματα τα οποία έχουν στη φαρέτρα τους ονόματα βαριά σαν Ιστορία.

«Πολλά είδανε τα μάτια μου, έχω περάσει μπόρες / μονάχος μου που γύριζα μέσα σε ξένες χώρες». Σε αυτή την αφήγηση του Πατριάρχη για τη μετανάστευση («Πολλά είδανε τα μάτια μου») και τον ξεριζωμό, παρεισέφρησαν οι στίχοι του Μιχάλη Μυτακίδη με την ένταση και την αναφορά τού σήμερα: «Το ξέρω είναι πανέμορφο τον κόσμο να βολτάρεις / Μα άλλο η βόλτα είναι και άλλο να πάρεις τον οματιών σου / Αλλο να βρεις απάγκιο όπου γουστάρεις εμένα όμως» και κλείνει με τον στίχο του Μάρκου «πολλά είδανε τα μάτια του και έχουν περάσει μπόρες».

ΡΑΠΑΡΙΣΜΑ. Ο διαρκής διάλογος πάνω στις μελωδίες του Μάρκου πρότεινε ένα ακόμη κομμάτι από τον καινούργιο ορίζοντα που έφτιαξε ο Σταύρος Ξαρχάκος. Λίγο πριν γεμίσουν την αίθουσα του Gazarte οι νότες από τον «Ισοβίτη» ακούγεται ξανά το ραπάρισμα του Μυτακίδη – από το Πέραμα, όπως τον προσφώνησε ο Στέλιος Βαμβακάρης – που κλείνουν με το λυτρωτικό «κι ύστερα ίσως να ξομολογηθώ / κι απ’ τον Θεό να ζητήσω και συγχώρεση / σιγά μην κλάψω / σιγά μη φοβηθώ, έτσι κι αλλιώς χόρτασα περιφρόνηση».

Και αν σκεφτεί κανείς πώς μπορεί να λειτουργήσει αυτός ο απόκοσμος, σκοτεινός μουσικός γαλαξίας του Μάρκου σε μια σάλα υποφωτισμένη με κεριά και καλοντυμένους ακροατές, η απάντηση δίνεται στον επίλογο.

Η «Φραγκοσυριανή» του ακούστηκε για δεύτερη φορά στο ανκόρ και υπενθύμισε πόση ευγένεια και τρυφερότητα κλείνει στο τραγούδι του ένας ρεμπέτης που ήξερε να υμνεί τη ζωή. Γιατί ο Μάρκος είπε ο Μυτακίδης «άντεξε και τον πόλεμο, έκαμε και παιδιά που ανθίζουν. Ακόμα ονειρευόταν και του έφτανε κι όσο κάποιοι τρελοί τα τραγούδια του σκαλίζουν, θα θυμίζουν ότι ο Μάρκος, χωρίς να νυχτώσει ποτέ, νύσταξε η ψυχή του κι έγειρε στα λούλουδα του κάμπου».

INFO

Σάββατο και Κυριακή στο Gazarte (Βουτάδων 32-34, Γκάζι, τηλ. 210-3452.277)