Ανάμεσα στον κανόνα και τη συμμόρφωση: ο γκρεμός

^«Ετελείωσε»  έλεγε ο βουλευτής Καλοχαιρέτας στην ταινία του Ντίνου Δημόπουλου, με τον καλό και ξεχασμένο ηθοποιό Απόστολο Αυδή. Οι αιτούντες ψηφοφόροι του, συνήθως κατάπιναν το χάπι. Αυτό που του ζητούσαν, είχε ήδη «γίνει».

Η ταινία του 1959 εικονογραφεί εύστοχα τη δεκαετία του ’50 και προοικονομεί αυτήν του ’60. Δεν ξεκίνησε βέβαια τότε το ρουσφέτι. Ο Δημήτριος Βυζάντιος στον «Κόλακα» φώτιζε την επίμονη άνθηση των προσωπικών αιτημάτων, των ρουσφετιών, των πιέσεων, που εξελίχθηκε στη δαιδαλώδη διοικητική σκόνη η οποία κρύβει την ιδιοτελή και ανορθολογική συγκρότηση του κράτους.

Στην πατρίδα μας η πλάγια πόρτα είναι το κεντρικό όργανο πολιτικής παραγωγής. Το βασικό είναι να γίνει η δουλειά. Ποια είναι όμως η δουλειά;

«Γιώργο θα σε στηρίξω» «…» «μα τι λες; έτσι θα αφήσω τον φίλο μου τον Γιώργο, τον αδελφό μου»; «…» «σ’ αφήνω τώρα, πρέπει να μπω στη συνεδρίαση». Ποια συνεδρίαση, Παρασκευή βράδυ; Απλώς βαρέθηκε ο συνάδελφος να μιλάει στο κινητό με τον Γιώργο – μάλλον κάποιον υποψήφιο αυτοδιοικητικό. Πόσα τέτοια έχει πει; Πόσα «άφησέ με, να το δω» (το θέμα);

Η βουλευτική εργασία έχει εξελιχθεί σε μια μορφή ΚΕΠ. Δεν ξέρω πώς ήταν παλαιότερα, αλλά αυτή τη βουλευτική λειτουργία γνώρισα. Οι μεγάλες αποφάσεις λαμβάνονταν στις διαπραγματεύσεις με τους δανειστές, οι καθημερινές που αφορούν άμεσα τους πολίτες, λαμβάνονται απ’ τους αυτοδιοικητικούς και τους διοικητικούς. Στο σάντουιτς αυτής της πολιτικής παρεκτόπισης, έμενε για τον βουλευτή κυρίως ο ρόλος του «διευκολυντή», του άτυπου κούριερ χαρτιών ανάμεσα στις καφκικές υπηρεσίες. Δίπλα σε πολλά υπουργεία, κιόσκια με την πινακίδα «διεκπεραιώσεις», υπαινίσσονται. Να έρθει το δίπλωμα του άσχετου στο σπίτι, να περάσει ΚΤΕΟ το σαράβαλο, να λυθεί μια πολεοδομική παρανομία, μια ιδιοκτησιακή ασάφεια. Μια διοικητική δομή – χαραμάδα, όπου υπάρχει πάντα ο άλλος δρόμος, η τρίτη λύση ανάμεσα στον κανόνα και τη συμμόρφωση. Αυτή η αναρχική παιδεία, διαμόρφωσε και τα πολιτικώς ζητούμενα. «Θέλω αυτόν που θα μου κάνει τη δουλειά μου». Κι όμως.

Σήμερα έχει συμβεί μια ευδιάκριτη και ισχυρή αναγωγή στην «ιδεολογία». Ναι μεν δεν έχει εκλείψει η μιζέρια της ατομικής (και παρεκκλίνουσας) επίλυσης, δεν έχει εκλείψει το ρουσφέτι, αλλά υπάρχουν μεγάλες συνομαδώσεις γύρω από ακαθόριστες αλλά πολύ ισχυρές έννοιες. Ο τρόπος που λειτουργούν ευρύτατες μάζες γύρω απ’ το «Μακεδονικό» ή το «Προσφυγικό», ο τρόπος που καλλιεργείται και μάλιστα «πιάνει» ευρείες ομάδες πολιτών, η έννοια της πατρίδας, της ισχύος, οι τροποποιήσεις, συχνά οι παραμορφώσεις της έννοιας της αξιοπρέπειας κ.λπ., μας βάζουν μπροστά σε ερωτήματα πολύ πέραν των γνωστών «είσαι φασίστας» ή «είστε πουλημένοι».

Το δίλημμα είναι αν θα προχωρήσεις σε μια μετωπική με τον κόσμο που ουσιαστικά έχει το αίτημα μιας ρεβάνς απέναντι στην ίδια του τη συντριβή, ή αν θα προσπαθήσεις (εσύ, ο υποτίθεται ιστορικά ψύχραιμος) να καταλάβεις τους μηχανισμούς παραγωγής της πολλαπλής και πολυεστιακής ιδεολογικής εξέλκωσης. Του γκρεμού.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, Νομού Σάμου